alzheimer.nl

Nieuwe hypothese over oorzaak alzheimer: mogelijk infectieziekte

Thu, 02 Feb 2012 00:00:00 +0100

Amerikaans onderzoek heeft mogelijk een doorbraak opgeleverd over de oorzaak van de ziekte van Alzheimer. De onderzoekers hebben bij genetisch gemanipuleerde muizen laten zien dat de aandoening zich ontwikkelt als een infectieziekte. De nieuwe bevindingen bieden hoop dat het alzheimerproces kan worden doorbroken.

Cel voor cel besmet

“Het veld snakt naar een nieuwe hypothese”, zegt Marcel Olde Rikkert, hoogleraar geriatrie aan het het UMC st. Radboud in Nijmegen en hoofd van het Alzheimer Centrum aldaar tegenover NRC Handelsblad. Al tientallen jaren lang proberen onderzoekers een vinger te krijgen achter het ontstaan van alzheimer, in de hoop een manier te vinden om het voortschrijdende proces van geheugenverlies te stoppen of zelfs terug te draaien.

Tot nu toe richtte onderzoek zich voornamelijk op een bepaald eiwit dat zich in onoplosbare stolsels ophoopt in aangetaste delen van de hersenen. De resultaten van de Amerikanen zijn behaald door met een ander eiwit, het tau-eiwit, aan de slag te gaan. Dit blijkt als een soort besmettelijke ziekte om zich heen te grijpen en hersencel voor hersencel te besmetten.

Tau-eiwit waarschijnlijk niet enige oorzaak alzheimer

Diverse onderzoekersgroepen werken reeds aan medicijnen die dit tau-eiwit aanpakken. Of dit ook de enige oorzaak is van alzheimer, lijkt ‘onwaarschijnlijk’, zegt Olde Rikkert.

De Amerikanen onder leiding van Karen Duff van de Columbia University in New York publiceerden hun resultaten gisteren online in het wetenschappelijke tijdschrift PLoS One. Een ander Amerikaans team, van Harvard University, kwam onafhankelijk tot vergelijkbare resultaten en zal deze binnenkort publiceren in het tijdschrift Neuron.

Onderzoek naar erfelijkheid vroege dementie weer stapje verder

Tue, 31 Jan 2012 00:00:00 +0100

Sinds 1993 verzamelt en onderzoekt het Erasmus MC (Rotterdam) families waarin de erfelijke vorm van frontotemporale dementie (FTD) voorkomt. Naast twee al eerder gevonden genen zijn de onderzoekers onder leiding van prof. dr. Peter Heutink en prof. dr. John van Swieten nu een derde gen op het spoor dat óók een rol speelt bij het ontstaan van FTD. Een donateur verloor zijn echtgenote en twee dochters aan de ziekte. Hij betaalde het Hersenstichting-onderzoek om het ziekteproces verder te onderzoeken.

Erfelijke FTD betekent voor naar schatting 800 mensen in ons land een vorm van dementie die al op jonge leeftijd begint. Heutink: 'We willen alle genetische risicofactoren in kaart brengen, omdat het vinden van genen een mooi uitgangspunt is om te kijken waarom iemand ziek wordt. Met die genen worden proeven gedaan in laboratoria. We hebben al snel twee genen gevonden die defecten vertoonden, het MAPT- en het GRN-gen. Het vreemde is dat beide genen heel andere functies hebben, een defect vertonen en vervolgens leiden tot precies dezelfde ziekte. We willen te weten komen waarom je de ziekte krijgt door twee heel verschillende oorzaken.

Bij hun zoektocht kwam er nog een derde gen aan het licht dat óók een rol speelt bij het ontstaan van FTD. Heutink: 'We weten nog niet wat dat derde gen precies doet. Mensen die via een defect in dit gen ziek worden, krijgen één of beide van twee verschillende ziektes: FTD en de spierziekte ALS. Je kunt het vergelijken met een verkeersopstopping,' aldus Heutink. 'Er gaat iets mis en er ontstaat een opstopping. De auto's erachter reageren op verschillende manieren; de ene gaat rechtsaf en rijdt om, de ander slaat linksaf of sluit netjes achteraan. In ons onderzoek bekijken we waarom dit gebeurt. We onderzoeken wat er anders is in de hersenen bij de mensen met een defect gen, maar ook welke overeenkomsten er zijn met gezonde mensen. Op die manier proberen we de route of de keten van de ziekte in kaart te brengen.'

Er zijn verschillende soorten dementie. FTD is een dementie op jonge leeftijd omdat het meestal voor het 65e levensjaar optreedt. De ziekte kenmerkt zich door gedragsveranderingen zoals ontremming of het ontbreken van eigen initiatief. Verder zijn er mensen die extreem dwangmatig worden. Het vermogen om te plannen en structureren neemt af. Ook is er vaak het verlies van emotionaliteit. Het verloop van de ziekte is progressief. Mensen gaan minder praten en na enkele jaren treedt er incontinentie op. Uiteindelijk worden ze bedlegerig en overlijden ze door verslikking of longontsteking.

Het belang van het onderzoek voor patiënten is dat de diagnostiek gemakkelijker wordt door het vinden van het derde gen en dat de ziekte beter begrepen wordt. 'Deze kennis zal helpen bij het ontwikkelen van een betere therapie,' aldus Heutink. 'Dan kun je deels bepalen welke medicatie je moet geven omdat je weet waar een bepaalde mutatie toe leidt.'

Verband tussen hersenstimulerende gewoonten en verminderde Alzheimer-proteïne-niveaus

Mon, 30 Jan 2012 00:00:00 +0100

Een nieuw onderzoek van de universiteit van Californie, Berkeley (USA) geeft meer redenen om een boek te lezen, te puzzelen en om hiervan een levenslange gewoonte te maken. Hersenscans van personen zonder Alzheimer-symptomen, die gedurende hun leven cognitief-stimulerende activiteiten ondernamen, vertoonden een lager beta-amyloïde niveau. Dit vernietigende proteïne is de karakteristiek van deze aandoening.

Terwijl eerdere studies al suggereerden dat betrokkenheid in geestelijk-stimulerende activiteiten (zoals lezen, schrijven en spelletjes) kunnen helpen om Alzheimer op latere leeftijd te voorkomen, levert dit onderzoek daarvan het biologische deel. Deze ontdekking kan leiden tot effectieve preventie-strategieën.

“Deze bevindingen wijzen op een nieuwe denkwijze: dat cognitieve activiteit gedurende het leven effect heeft op het brein, aldus projectleider Dr. Jagust. “Meer dan alleen weerstand bieden aan Alzheimer, kunnen hersenstimulerende activiteiten het primair pathologische proces van de ziekte beïnvloeden. Dit suggereert dat cognitieve therapieën belangrijke behandelvoordelen kunnen hebben indien ze in een vroeg stadium worden toegepast voordat de symptomen zich uiten.

Deze studie richt zich op amyloïde-proteïne vezels die gevouwen worden tot plaques en die zich in het brein opstapelen. Beta-amyloïde wordt verondersteld de grootste verdachte te zijn bij de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer, dus het vinden van een manier om dit te verminderen is een belangrijke nieuwe onderzoeksrichting.

De wetenschappers wijzen erop dat de opbouw van amyloïde ook kan worden beïnvloed door genen en veroudering. Een derde van de mensen van 60 jaar en ouder hebben enige amyloïde-neerslag in hun hersenen.

Lees verder: zie link

Mannen vaker last van geheugenproblemen

Fri, 27 Jan 2012 00:00:00 +0100

Mannen hebben vaker last van milde geheugenproblemen en problemen met informatieverwerking dan vrouwen. Deze stoornis, Mild Cognitive Impairment (MCI) genoemd, kan een voorstadium zijn van de ziekte van Alzheimer. Dit blijkt uit onderzoek van de Mayo Clinic.

Bij MCI kunnen mensen moeilijkheden hebben met het herinneren van recente gebeurtenissen en informatie. Ook kunnen ze problemen hebben met taal, denken en beslissingen nemen. Mensen met MCI lopen een grotere kans om te gaan dementeren, maar ze worden niet allemaal dement.

Gedurende 3 jaar werden 1450 gezonde mensen van 70 tot 89 jaar gevolgd. Aan het eind van het onderzoek hadden 296 deelnemers MCI ontwikkeld. Mannen, maar ook laagopgeleiden en singles, bleken vaker MCI te krijgen. Risicofactoren voor MCI zijn een hoge bloeddruk, diabetes en overgewicht: factoren die bij mannen eerder ontstaan dan bij vrouwen.

"Mogelijk ontwikkelen vrouwen later MCI dan mannen en is het bij hen ernstiger, waardoor ze sneller dement worden en de diagnose MCI niet gesteld wordt", zegt onderzoeker Rosebud Roberts.

Door: Jolanda Niemantsverdriet

Ontsteking bij de ziekte van Alzheimer al vroeg zichtbaar

Thu, 26 Jan 2012 00:00:00 +0100

Bij de ziekte van Alzheimer zijn ontstekingsprocessen betrokken die al in een vroeg stadium van de ziekte een rol spelen. Dit concludeert neuroloog Alie Schuitemaker op basis van PET onderzoek en de aanwezigheid van ontstekingseiwitten in hersenvocht van patiënten met milde cognitieve klachten en patiënten met de ziekte van Alzheimer. Alie Schuitemaker promoveert 27 januari bij VU medisch centrum.

De ziekte van Alzheimer is een aandoening die gekenmerkt wordt door opeenhopingen van bepaalde eiwitten in de hersenen, waaronder amyloïd-beta (Aß). Aß neerslagen ontstaan al in een zeer vroeg stadium wanneer de patiënt nog niet dement is. Daarnaast worden geactiveerde microgliacellen gevonden. Een hypothese is dat Aß eiwit een lokale immuunreactie op gang brengt, wat zorgt voor de aantrekking en activatie van microglia cellen. Microgliacellen produceren vervolgens verschillende ontstekingseiwitten die deze pathologische reacties verder versterken.

Schuitemaker deed onderzoek naar de ontstaansmechanismen van de ziekte van Alzheimer. Zij onderzocht patiënten met Alzheimer in verschillende stadia van de ziekte. Ze vond een verhoogde aanwezigheid van ontstekingseiwitten bij patiënten met een milde vorm van de ziekte van Alzheimer. Met PET onderzoek werden aanwijzingen gevonden voor microglia activatie bij de ziekte van Alzheimer. Schuitemaker concludeert daarom dat microglia activatie een rol speelt bij de ziekte van Alzheimer.

Hersenen compenseren vergeetachtigheid door intensivering ander hersendeel

Wed, 25 Jan 2012 00:00:00 +0100

Bij patiënten met dementie als gevolg van de ziekte van Alzheimer blijken de hersenen nieuwe communicatiestrategieën te kunnen ontwikkelen. Dit blijkt uit onderzoek uitgevoerd aan de Universiteit Maastricht en het Alzheimer Centrum Limburg, door dr. Heidi Jacobs, nu werkzaam bij het Forschungszentrum Jülich. De resultaten verschijnen op 31 januari in het gerenommeerde tijdschrift Neurology.

Tot dusver werd bij de ziekte van Alzheimer vooral gekeken naar de mediaal temporaalgebieden. Nu blijkt dat gebieden van de pariëtaalkwab ook cruciale veranderingen ondergaan in het begin van het ziekteproces. Delen van de pariëtaalkwab die bij gezonde mensen minder betrokken zijn bij het uitvoeren van een bepaalde taak intensiveren hun samenwerking, mogelijk om verlies aan samenwerking elders te compenseren. Het menselijke brein blijkt deze truc te gebruiken om optimaal te blijven functioneren en de verwoestende gevolgen van ziektes zoals Alzheimer af te wenden.

Voor het onderzoek vroeg dr. Jacobs 18 gezonde vrijwilligers en18 patiënten met beginnende Alzheimer om een mentale rotatie taak uit te voeren. De proefpersonen werd gevraagd om te bepalen of twee naast elkaar staande driedimensionale structuren congruent of incongruent waren. Tijdens de taak gebruikte dr. Jacobs MRI beeldvormingstechnieken om de hersenactiviteit te registreren. Haar verbluffende resultaat: ondanks beginnende dementie, presteerden de patiënten met Alzheimer net zo goed en net zo snel als de controlegroep. Echter, de activiteit in de betrokken gebieden van de hersenen toonde duidelijke verschillen.

De onderzoekers zagen veranderingen in de pariëtaalkwab van de patiënten met Alzheimer. De pariëtaalkwab is sterk verbonden met de medialetemporale gebieden die belangrijk zijn voor het geheugen. “De pariëtaalkwab is betrokken bij tal van cognitieve vermogens”, legt Dr. Jacobs uit, “bijvoorbeeld rekenen, aandacht, episodisch geheugen, voor de ruimtelijke relaties tussen objecten en zelfs meditatie. Uit haar onderzoek blijkt dat in het brein van Alzheimer patiënten de gebieden in de laterale pariëtaalkwab meer samenwerken dan bij gezonde mensen. Maar, specifieke pariëtaalgebieden die deel uitmaken van het centrale geheugennetwerk vertonen een verminderde connectiviteit, in vergelijking met de gezonde mensen.” Afname van de geheugenfunctie is een van de belangrijkste kenmerken van de ziekte van Alzheimer. De neuropsychologe en het onderzoeksteam uit Maastricht concluderen dat de pariëtaalkwab van de patiënt in staat is om andere connecties te gebruiken om de tekorten op andere plaatsen te compenseren.

Wanneer en hoe de hersenen uiteindelijk de race tussen achteruitgang en compensatie verliezen bij Alzheimer is een interessante vraag voor onderzoekers. Jacobs: “We willen graag weten hoe deze verbazingwekkende reorganisatie capaciteit – met name in de pariëtaalkwab – verandert in de loop van de ziekte, vooral in de fases waarin de patiënten van ‘normale’ cognitieve stoornissen overgaan tot het manifesteren van de ziekte van Alzheimer.”

Uiteindelijk hopen de onderzoekers meer inzicht te krijgen in de ziektemechanismen van dementie aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer. Tegelijkertijd onderzoeken de wetenschappers nieuwe behandelingen: “Gerichte neurostimulatie of geneesmiddelen kunnen in de toekomst een bijdrage leveren aan deze compensatieprocessen in de hersenen waardoor we misschien onze mentale vermogens langer kunnen behouden”, zegt Jacobs. Samen met haar collega’s in Jülich probeert ze dit te bereiken. “Tegelijkertijd zijn we op zoek naar de biomarker die deze compensatieprocessen kan aangeven, zodat we dementie veel eerder kunnen voorspellen, en in het ideale geval zelfs uitstellen”, aldus Heidi Jacobs’ visie op de toekomst.

Voortekenen dementie al op vroege leeftijd

Fri, 20 Jan 2012 00:00:00 +0100

Veel meer mensen dan aanvankelijk gedacht lijden aan lichte hersenschade, die mogelijk ouderdomsziektes als dementie en beroerte tot gevolg kan hebben.
Dat blijkt uit onderzoek van het Erasmus Medisch Centrum dat vrijdag bekend werd.

Bij ruim één op de zeven mensen van 45 jaar en ouder worden al kleine bloedingen in de hersenen geconstateerd die mogelijk duiden op ontwikkeling van de aandoeningen. Volgens het onderzoek gebeurt dat veelal ongemerkt.

Uit eerder onderzoek is bekend dat mensen met hersenschade sneller hun verstandelijke vermogens verliezen.

Zie ook ons nieuwsbericht van 9 januari jl.

'Wondermiddel tegen Alzheimer werkt dan toch niet

Thu, 19 Jan 2012 00:00:00 +0100

‘Farmareus Pfizer stopt de ontwikkeling van 'Dimebon'. Uit de laatste tests blijkt dat het 'wondermiddel' tegen Alzheimer toch niet blijkt te werken. Daardoor verliest Pfizer de 725 miljoen dollar die het al geïnvesteerd had, zo schrijft De Standaard.

In 2011 bleek dat de resultaten van de laatste fase van de proefperiode slechter waren dan verwacht, zegt Pfizer België. "We hebben een jaar bestudeerd of er een andere oplossing was, maar nu is toch beslist om te stoppen. Pijnlijk, want de eerste resultaten waren zéér hoopgevend”.

"Dit is weer een klap voor Alzheimerpatiënten", zegt de Vlaamse experte Christine Van Broeckhoven. "De laatste jaren zijn heel wat onderzoeken naar veelbelovende medicijnen vroegtijdig gestaakt. De waarheid is dat we op dit moment nog ver af zijn hét medicijn dat Alzheimer moet genezen".

Dimebon werd begin jaren 80 in Rusland ontwikkeld als middel tegen hooikoorts. Bij toeval werd ontdekt dat patiënten die drie keer per dag een tablet innamen, ook beter en helderder konden nadenken. Eigenaar van het medicijn was het Amerikaanse Medivation, dat steun vond bij geneesmiddelengigant Pfizer. Die bracht het geld en de know how nodig om het onderzoek naar Dimebon verder te ontwikkelen.

Een eerste onderzoek bij 183 patiënten was veelbelovend. "Het meest veelbelovende ooit in de strijd tegen Alzheimer", zei een topspecialist. Pfizer blijft investeren in onderzoek naar de ziekte. "Ook wij zijn onderhevig aan de crisis en hebben ons onderzoek moeten terugschroeven, maar research tegen Alzheimer blijft onze core business." (Belga/TE)

Geheugen al achteruit op 45ste

Mon, 09 Jan 2012 00:00:00 +0100

Uit een nieuw onderzoek blijkt dat het geheugen en andere hersenfuncties al achteruit gaan op een leeftijd van 45 jaar. Dat is veel eerder dan de 60 jaar die tot nu toe altijd werd gedacht. Onderzoekers van een Frans gezondheidsinstituut en het Londense University College bestudeerden over een periode van tien jaar de gegevens van zo'n 7400 mensen. Voor het onderzoek werd het geheugen, de woordenschat, het denkvermogen en het uitdrukkingsvermogen van ongeveer 5200 mannen en 2200 vrouwen tussen de 45 en 70 jaar getest.

"De resultaten laten zien dat de cognitieve vermogens, behalve de woordenschat, verminderen naarmate men ouder wordt. Hoe ouder men wordt, hoe sneller de achteruitgang", aldus de onderzoekers. Het denkvermogen van mannen tussen de 45 en 50 jaar ging gedurende het tienjarige onderzoek met 3,6 procent achteruit in vergelijking met een daling van 9,6 procent bij mannen tussen de 65 en 70 jaar. Dezelfde resultaten werden gezien bij vrouwen.

De onderzoekers stellen dat de bevindingen belangrijk zijn om op te nemen in toekomstig onderzoek naar de achteruitgang van het cognitieve vermogen. De resultaten van het onderzoek zijn online gepubliceerd in British Medical Journal.

"Als je ouder wordt, verlies je nu eenmaal hersencellen. Dat is geen ramp. Vergeetachtigheid is de prijs die je betaalt om ouder te worden", benadrukt professor Christine Van Broeckhoven, een wereldautoriteit over dementie. "Maar mensen mogen niet denken dat ze dan dement worden. Dementie is een echte ziekte."

Toch is dit een belangrijk onderzoek, zegt Van Broeckhoven. "Omdat het bewijst dat de biologische veroudering van de hersenen veel vroeger begint dan we dachten. Al zal je dat niet per se voelen, tussen je 45ste en je 60ste, dat het allemaal wat trager gaat. Je kan nog perfect functioneren. Het is belangrijk dat het brein van veertigers op verschillende manieren geprikkeld wordt. Blijven bijleren, een betere remedie om de achteruitgang van je verstandelijke vermogens tegen te gaan, bestaat er niet."

Nieuwe sporen voor geheugenverlies bij ouderen

Wed, 04 Jan 2012 00:00:00 +0100

Nieuw onderzoek legt een verband tussen ‘stille infarcten’ oftewel kleine plekjes met dode hersencellen, die worden aangetroffen bij ongeveer 25% van de ouderen met geheugenverlies. “Het nieuwe aspect aan dit onderzoek naar geheugenverlies bij ouderen is dat het tegelijkertijd stille infarcten en krimp van de hippocampus onderzoekt,” aldus Dr. Brickman van het Columbia Universitair Medisch Centrum in New York.

Voor het onderzoek werd bij een groep van 658 personen van 65 jaar en ouder en bij wie geen dementie was vastgesteld een MRI-scan uitgevoerd. De deelnemers werden ook getest op geheugen, spraak, snelheid van informatieverwerking en visuele waarneming. Bij 174 deelnemers bleek er sprake te zijn van stille infarcten. De onderzoekers stelden vast dat personen met stille infarcten bij de geheugentests iets slechter scoorden dan degene die zonder stille infarcten.

“Gegeven de omstandigheden, zoals bij de ziekte van Alzheimer die met name wordt bepaald door geheugenproblemen, kunnen onze resultaten leiden tot meer inzicht in hoe de symptomen ontstaan en kunnen nieuwe preventiemogelijkheden worden ontwikkeld. Alhoewel stille infarcten en omvang van de hippocampus in ons onderzoek apart zijn behandeld, lijkt er een samenhang te zijn met geheugenproblemen. Onze resultaten zijn een stimulans om preventie van infarcten als middel te gebruiken om geheugenproblemen te voorkomen,” aldus Brickman.

Grootte van hersenen voorspelt Alzheimer

Mon, 02 Jan 2012 00:00:00 +0100

De grootte van de hersenen voorspelt mogelijk het risico op de ziekte van Alzheimer. Mensen met een kleine hersenschors ontwikkelen vaker symptomen die duiden op alzheimer.

Onderzoekers van het National Institute on Aging in Baltimore (VS) bestudeerden de hersenen van 159 ouderen zonder dementie. Ze keken met behulp van een MRI-scan specifiek naar hersengebieden waarvan in eerder onderzoek is aangetoond dat ze krimpen bij alzheimer.

Van de 159 deelnemers liepen er volgens de onderzoekers 19 een verhoogd risico op alzheimer, 116 een gemiddeld risico en 24 een laag risico. Vervolgens werden de deelnemers gedurende drie jaar gevolgd. Bij 21 procent van de deelnemers in de hoog risicogroep was er tijdens die drie jaar sprake van cognitief verval. Bij de deelnemers die een gemiddeld risico liepen was dit 7 procent en bij de laag risicogroep 0.

"Vervolgonderzoek is noodzakelijk.", stelt onderzoeker Bradford Dickerson. "Dat onderzoek moet zich vooral richten op hoe MRI-scans in combinatie met andere testen kunnen helpen om Alzheimer zo vroeg mogelijk op te sporten."

Hersenen krimpen door fastfood

Mon, 02 Jan 2012 00:00:00 +0100

Het eten van vette voeding zorgt ervoor dat onze hersenen krimpen. Dat bleek woensdag uit onderzoek, dat is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschift Neurology. In een dieet met veel fastfood zit veel verzadigd vet, dat slecht is voor de doorbloeding van het brein. Ook zitten er maar weinig vitamines B, C, D en E in dergelijk voedsel, waardoor de hersenen krimpen zoals dat ook bij alzheimer gebeurt. Mensen die juist veel van deze vitamines en omega-3 vetten binnenkrijgen hebben een relatief groot brein, omdat "die de bloedvaten in de hersenen stimuleren", aldus de leider van het onderzoek, neuroloog Gene Bowman.

De resultaten komen voort uit een studie van de Universiteit van Portland en de Universiteit van Oregon naar breinveroudering onder bejaarden dat al meer dan dertig jaar loopt. Eerder werd dementie al gelinkt aan het eetpatroon van mensen.

Weinig eten houdt het brein jong

Tue, 20 Dec 2011 00:00:00 +0100

Het brein van mensen die teveel eten, wordt sneller oud. Weinig eten daarentegen houdt het brein jong, zo blijkt uit onderzoek.

Het draait allemaal om het molecuul CREB1. Dit molecuul blijkt genen die in verband worden gebracht met een lang leven en een goed functionerend brein, te activeren. De wetenschappers ontdekten dat de activiteit van het molecuul CREB1 sterk bepaald wordt door de hoeveelheid calorieën die worden genuttigd.

Muizen

Tenminste: dat geldt voor muizen. De onderzoekers gaven groepen muizen weinig eten. Dat wil zeggen dat de dieren slechts 70 procent van hun normale dieet kregen. Hierop verbeterde hun geheugen aanzienlijk. En dat heeft echt alles te maken met CREB1: muizen zonder CREB1, maar met een karig dieet zagen hun geheugen niet verbeteren. De muizen die wel over CREB1 beschikten en weinig eten kregen, hadden geen last van overgewicht, ontwikkelden geen diabetes, presteerden cognitief gezien beter, hadden een beter geheugen en ontwikkelden geen of pas veel later dan dieren die teveel aten Alzheimer.

Verklaring

Het onderzoek verklaart waarom overgewicht het brein geen goed doet en waarom mensen met overgewicht een grotere kans hebben op alzheimer en parkinson. Maar de wetenschappers willen het onderzoek niet alleen gebruiken om observaties te verklaren. “We hopen een manier te vinden om CREB1 te activeren, bijvoorbeeld door een nieuw medicijn, zodat het brein jong blijft zonder dat mensen daar een strikt dieet voor hoeven te volgen,” vertelt onderzoeker Giovambattista Pani.

Het volledige onderzoek is binnenkort terug te vinden in het blad Proceedings of the National Academy of Sciences.

Medicijn kan leeftijdsgerelateerde veranderingen in hersencellen omkeren

Mon, 19 Dec 2011 00:00:00 +0100

In het Journal of Neuroscience is onlangs een onderzoek gepubliceerd dat suggereert dat de werking van het geheugen was verbeterd bij dieren die een medicijn kregen toegediend dat de BDNF-proteïneniveaus in hun hersenen herstelde. (BDNF staat voor brain-derived neurotrophic factor; vrij vertaald: een zenuwcelstimulerende factor die van de hersenen afkomstig is. BDNF is een neurotrofine: een belangrijke stof voor het overleven van zenuwcellen.)

Medicatie die van invloed is op de niveaus van een belangrijke hersenproteïne dat betrekking heeft op leren en geheugen herstelt veranderingen in de hersencellen, die zijn ontstaan gedurende het verouderingsproces. De vondsten zouden ooit kunnen leiden tot in de ontwikkeling van nieuwe medicijnen die de cognitieve functies bij ouderen verbeteren.

Leeftijdsgerelateerd geheugenverlies wordt in verband gebracht met geleidelijke achteruitgang van de structuur en functie van de synapses (de verbindingen tussen hersencellen) in delen van de hersenen die belangrijk zijn voor leren en geheugen, zoals de hippocampus. Recente studies suggereren dat histone acetylatie, een chemisch proces dat controleert of genen actief zijn, van invloed is op dit proces. In het bijzonder heeft het invloed op het vermogen van de hersencellen om sterkte en structuur van hun verbindingen voor informatieopslag, een proces dat bekend is als synaptische plasticiteit, dat een cellulaire karakteristiek is voor het geheugen.

In dit onderzoek van Dr.Cui-Wei Xie van de Universiteit van Californië, Los Angeles ontdekte men dat, vergeleken met jongere ratten, de hippocampi van oudere ratten minder BDNF bevatten -een proteïne dat de synaptische plasticiteit bevordert- en minder histone acetylatie van het BDNF-gen. Door het behandelen van hippocampusweefsel van oudere dieren met een medicijn dat de histone acetylatie doet toenemen, waren de onderzoekers in staat om de BDNF-productie en de synaptische plasticiteit te herstellen tot niveaus zoals deze bij jonge dieren worden waargenomen.

“Deze bevindingen bieden inzicht op de vraag waarom synapses minder efficiënt functioneren en steeds kwetsbaarder worden tijdens het verouderingsproces,” aldus projectleider Xie. “Deze kennis kan helpen om nieuwe medicijnen te ontwikkelen tegen cognitieve veroudering.

De wetenschappers ontdekten ook dat het behandelen van hippocampusweefsel van oudere dieren met een andere medicatie dat de BDNF-receptor activeert, ook het synaptische plasticiteitstekort bij oudere ratten herstelde. Omdat histone acetylatie belangrijk is voor diverse lichaamsfuncties, kunnen deze vondsten de potentie in zich hebben om leeftijdsgerelateerde synaptische plasticiteitstekorten te behandelen, zonder de histone acetylatie aan te tasten.

“Het lijkt erop dat veranderingen in de genregulering de hersenen een sleutel-groeifactor ontneemt, waardoor functies als geheugen, cognitie en de levensvatbaarheid van zenuwcellen afbreken. Het beste nieuws van dit onderzoek is, dat er een mogelijkheid kan ontstaan om deze effecten om te keren", aldus Dr. Lynch, expert op het gebied van synaptisch plasticiteit.

Vaccin tegen alzheimer-proteïne werkt remmend bij muizen

Sun, 11 Dec 2011 00:00:00 +0100

Onderzoekers van de universiteit van Sydney hebben een vaccin ontwikkeld dat de voortgang van de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementia afremt.
Het vaccin dat het tau-proteïne bestookt, werkt de continue aanmaak neurofibrillaire tangles tegen in de hersenen van muizen. Het tau-proteïne is ook betrokken bij frontotemporale dementie.

"De meeste andere vaccins die tau aanvallen, waren alleen getest voorafgaand aan of vlakbij het ontstaansmoment van de ziekte in diermodellen. Ons onderzoek is het eerste dat toont dat een vaccin dat een tau-proteïne aanvalt, effectief kan zijn op het moment dat de ziekte al in werking is getreden," aldus projectleider Ittner.

Meer dan het opruimen van de bestaande tangles lijkt het erop dat het vaccin de verdere groei van tangles vertraagt, aldus Ittner. Hij voegt eraan toe dat het precieze mechanisme hierachter nog verder ontrafeld moet worden.

Het instituut heeft samenwerking gezocht met farmaceutische bedrijven om het vaccin ook voor mensen te laten ontwikkelen.

Vroeg symptoom Alzheimer omkeerbaar in lab

Wed, 07 Dec 2011 00:00:00 +0100

Eén van de eerst bekende aantastingen van de ziekte van Alzheimer -vermindering van het reukvermogen- kan worden hersteld door een plaque-vormend proteïne in een muismodel. Het onderzoek bevestigt dat het proteïne amyloïde-beta deze afname veroorzaakt.

“Dit betekent dat we het reukvermogen kunnen gebruiken om te bepalen of iemand de ziekte van Alzheimer zal gaan ontwikkelen. Bij veranderingen in het reukvermogen kan men al beginnen met behandelen, in plaats van te wachten tot iemand problemen krijgt met het geheugen of de cognitieve functies” zegt projectleider Dr. Wesson, neuroloog aan de universiteit van Cleveland USA. “We kunnen het reukvermogen ook gaan gebruiken om te zien of therapieën effectief zijn.”

Sinds ongeveer 1970 stelde men al vast dat een vermindering van het reukvermogen een vroeg teken van de ziekte van Alzheimer inhoudt. Dit onderzoek laat zien op welke manier en welke plaats dit proces zich in de hersenen afspeelt en dat de aantasting kan worden behandeld. “Het begrijpen van het verlies van reukvermogen kan aanknopingspunten bieden om de ziekte te vertragen,” aldus Wesson.

Probleemgedrag van demente verpleeghuisbewoners stelt arts voor dilemma

Tue, 06 Dec 2011 00:00:00 +0100

Ouderen met dementie die in een verpleeghuis wonen, vertonen bijna allemaal één of meerdere symptomen van probleemgedrag. Het gedrag is hardnekkig, complex en moeilijk te behandelen. Dit constateert specialist ouderengeneeskunde Roland Wetzels, als onderzoeker werkzaam in het UMC St Radboud. Hij promoveert op 19 december aanstaande.

Probleemgedrag van ouderen met dementie in verpleeghuizen varieert van agitatie en prikkelbaarheid tot agressie, ontremd gedrag en hallucinaties. Tenminste één van de symptomen komt bij 97 procent van hen gedurende een langere periode voor. Een kwart heeft meerdere symptomen tegelijkertijd. Zonder behandeling is dit complexe probleemgedrag een beproeving voor de omgeving, zoals medebewoners, zorgverleners en familie. En vaak ook voor de betrokkenen zelf.

Specialist ouderengeneeskunde Roland Wetzels heeft dit vastgesteld in zijn promotie-onderzoek. Twee jaar lang volgde hij 290 dementiepatiënten in negen verpleeghuizen.

Het behandelen van probleemgedrag bij dementie blijkt niet eenvoudig. Noodgedwongen schrijven artsen in verpleeghuizen psychofarmaca voor. Tweederde van de verpleeghuisbewoners met dementie gebruikt deze medicijnen.

Welk psychofarmacon wordt voorgeschreven hangt af van de te behandelen symptomen, bijvoorbeeld een antipsychoticum of een middel tegen angst of depressie. Een vijfde van de patiënten gebruikt meerdere psychofarmaca tegelijk.

Eén op de acht verpleeghuisbewoners met dementie krijgt een antipsychoticum, bijvoorbeeld haloperidol, gedurende een periode van twee jaar of langer. Dit is zorgelijk, aldus Wetzels, omdat deze middelen vanwege de bijwerkingen niet langdurig gebruikt mogen worden.

De reden voor het langdurige gebruik is, dat probleemgedrag bij dementie hardnekkig en complex is. Wetzels: ‘Een psychosociale interventie is eerste keus, maar als dat niet mogelijk is of niet of onvoldoende helpt, staat de arts voor een dilemma.’

Wetzels benadrukt dat alle psychofarmaca met de juiste indicatie en in de juiste dosering voorgeschreven moeten worden. De arts moet blijven controleren of het middel nog noodzakelijk is. Wetzels constateert dat dit niet altijd gebeurt; hierin is dus nog verbetering mogelijk.

'Vis beschermt tegen Alzheimer'

Wed, 30 Nov 2011 00:00:00 +0100

Mensen die wekelijks gebakken of gekookte vis eten beschermen de gezondheid van hun hersenen. Onderzoek laat zien dat het de kans op het ontwikkelen van milde geheugenproblemen en Alzheimer verkleint. Dat presteren onderzoekers van de University of Pittsburgh Medical Center op de jaarlijkse bijeenkomst van de Radiological Society North America. "Het is voor het eerst dat onderzoek een directe relatie laat zien tussen het eten van vis, de hersenstructuren en de ziekte van Alzheimer.", aldus onderzoekers Cyrus Raji.

De ziekte van Alzheimer is een ongeneeslijke progressieve hersenziekte die geleidelijk het geheugen en de cognitieve vaardigheden van iemand vernietigt. Bij milde geheugenproblemen, ook wel bekend als Mild Cognitive Impairment (MCI), treden ook veranderingen op in het geheugen, maar in minder ernstige mate. Uiteindelijk kan MCI ook tot de ziekte van Alzheimer leiden.

De onderzoekers bestudeerden 260 cognitief normaal functionerende personen. Met behulp van een MRI-scan zijn de hersenen in kaart gebracht. Ook vroegen de onderzoekers de deelnemers naar hun visconsumptie. Na tien jaar is nogmaals een MRI-scan van de hersenen gemaakt. De resultaten zijn gecorrigeerd voor alle belangrijke factoren als leeftijd, geslacht, opleidingsniveau en overgewicht.

"De resultaten lieten zien dat mensen die minstens een keer per week vis aten, een beter behoud hadden van de grijze stof in risicogebieden.", aldus Raji. De omvang van de grijze stof is cruciaal voor de gezondheid van de hersenen. Meer grijze stof is een betere gezondheid en een afname laat zien dat de hersenencellen krimpen.

Door de hersenen gezonder te houden wordt ook het risico op MCI en Alzheimer verlaagt. Volgens de onderzoekers met wel vijf keer. Daarbij zorgt de visconsumptie ook voor een beter cognitief functioneren. Raji stelt ook dat het werkgeheugen beter functioneert, als mensen regelmatig vis eten.
Het positieve effect van vis op de hersengezondheid geldt niet voor gefrituurde visvarianten.

Effecten van Alzheimer teruggedraaid met elektrische stimulatie

Fri, 25 Nov 2011 00:00:00 +0100

Het krimpen van de hersenen bij patiënten met de ziekte van Alzheimer kan in sommige gevallen teruggedraaid worden. Een behandeling met kleine elektrische stroompjes lijkt de achteruitgang van de het brein tegen te gaan, zodat proefpersonen beter functioneren.

Dat meldt de wetenschapssite NewScientist (zie onderstaande link). De hersenen van Alzheimerpatiënten krimpen. Vooral de hippocampus, het deel van de hersenen dat betrokken is bij het opslaan van nieuwe herinneringen. Daarnaast gebruikt onder meer de hippocampus van aan Alzheimer lijdende hersenen veel minder glucose, wat erop wijst dat het niet meer goed functioneert.

Andres Lozano, hersenonderzoeker van het Toronto Western Hospital, deed onderzoek met zes proefpersonen, waarbij een jaar eerder Alzheimer werd vastgesteld. Zijn team plaatste elektroden in de hersenen van de proefpersonen naast zenuwcellen die signalen naar en van de hippocampus verwerken. De elektroden gaven 130 keer per seconde kleine elektrische stroompjes af.

Het resultaat daarvan was dat een jaar later het verminderde glucosegebruik bij alle zes de proefpersonen was teruggedraaid. Daarnaast was bij twee van de zes proefpersonen de hippocampus gegroeid. Bij één persoon werd hij 5 procent groter, bij de andere 8 procent. Bovendien was de cognitieve functie van de twee beter dan verwacht. De hippocampus van de overige vier patiënten kromp wel. Bij hen werd geen verbetering waargenomen in de cognitieve functies.

Waarom de behandeling werkt, weet Lozano niet precies. Een eerder onderzoek van zijn team met muizen, suggereert echter dat elektrische stimulatie de aanmaak van nieuwe zenuwcellen bevordert en de productie van eiwitten, die zenuwcellen aanmoedigen nieuwe verbindingen te vormen, stimuleert. Lozano onderzoekt de behandeling nu met een groep van vijftig proefpersonen.

Emma van der Wateren

Neustest kan Alzheimer in vroeg stadium opsporen

Tue, 22 Nov 2011 00:00:00 +0100

Duitse wetenschappers zijn een test aan het ontwikkelen die de ziekte Alzheimer in een vroeg stadium kan opsporen. Het gaat om een neustest.

Momenteel zijn er geen fundamentele tests om de ziekte van Alzheimer vast te stellen. Wel kan een arts een hersenscan maken. Met deze scan kan het afsterven van de hersenen of een verminderde hersenactiviteit worden aangetoond.

De neustest zou Alzheimer al in een vroeg stadium kunnen opsporen. In het neusslijmvlies zit de proteïne tau. Dit eiwit beschadigt en doodt hersencellen, en tast hiermee ook het geheugen aan. Een onderzoek van het neusslijmvlies kan aantonen of het tau-eiwit zich al heeft verspreid naar de hersenen. Eerdere onderzoeken hebben aangetoond dat hetzelfde eiwit ook aanwezig is in de zenuwcellen van de ogen van een patiënt.

De ziekte van Alzheimer is een ongeneeslijke hersenziekte. Het is de meest voorkomende vorm van dementie. Wetenschappers blijven zoeken naar manieren om Alzheimer in een vroeg stadium op te sporen of te voorspellen. Het kunnen voorspellen van Alzheimer is zeer belangrijk omdat er zo op tijd maatregelen genomen kunnen worden om het ziekteproces af te remmen.

De symptomen van Alzheimer zijn onder andere: vergeetachtigheid, verlies van spraak, desoriëntatie, en veranderingen in de persoonlijkheid. Hoewel de exacte oorzaak van de ziekte van Alzheimer (nog) onbekend is, blijft het belangrijk om gezond te leven. Elke dag minstens een half uur bewegen en een gevarieerd en gezond voedingspatroon is goed voor je lichaam. Ook is het belangrijk om geestelijk actief te blijven. Een gezond hart verkleint de kans op het krijgen van Alzheimer. Hoewel gezond leven voor iedereen van groot belang is, is er nog geen studie die heeft aangetoond dat een gezonde levenswijze de ziekte van Alzheimer kan voorkomen.

Onderzoekers vinden gendefect voor dementie en ALS

Mon, 21 Nov 2011 00:00:00 +0100

Twee groepen van onderzoekers uit Europa en de USA hebben onafhankelijk van elkaar, een gen ontdekt dat een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van twee verwante neurologische ziektes, amyotrofe lateraalsclerose (ALS) en frontotemporale dementie (FTD).

ALS is een progessieve verlamming die meestal na de leeftijd van 50 jaar ontstaat, waarbij zenuwcellen in het ruggenmerg worden aangetast. Bij FTD, een dementie die optreedt voor de leeftijd van 65 jaar, leidt verlies van zenuwcellen in de hersenen tot gedragsveranderingen en achteruitgang in taal en geheugenfuncties.

Het defect in een specifiek gen op chromosoom 9 blijkt verantwoordelijk voor het optreden van zowel ALS als FTD binnen families. De genafwijking komt veelvuldig voor bij de erfelijke variant van de ziekten. Zo 'n 20-30% van de patiënten heeft die genafwijking.

Ook patiënten met een niet-familiare vorm van de ziekte, kunnen dit gendefect hebben. Het vinden van mutaties in dit gen geeft wetenschappers een nieuw handvat om onderzoek te doen naar het ontstaan van de ziekte en om een behandeling voor de ziektes te ontwikkelen.

Plaques en tangles in hersenen van ernstig depressieve ouderen

Wed, 16 Nov 2011 00:00:00 +0100

Depressie is een van de meest voorkomende aandoeningen bij ouderen, maar er is weinig bekend over de biologie en de ontwikkeling ervan.

In een beperkt onderzoek, dat gepubliceerd werd in het blad Archives of General Psychiatry, gebruikten onderzoekers van de universiteit van Los Angeles (UCLA) een unieke hersenscan-techniek om de niveaus van de amyloïde-plaques en de tau-tangles vast te stellen bij ouderen met een ernstige depressie.

Eerder onderzoek heeft uitgewezen dat de ophoping van plaques en tangles niet alleen in verband wordt gebracht met geheugenverlies, maar ook met milde symptomen van depressie en angststoornissen bij 50-plussers en ouderen. Het team wilde weten wat men met behulp van deze UCLA hersenscan-techniek bij personen met een ernstige vorm van depressie zou aantreffen.

UCLA-wetenschappers creërden een chemische marker FDDNP geheten. Deze hecht zich aan zowel plaque als tangle-ophopingen en dit kan met een positron emission tomography (PET) hersenscan worden waargenomen. Met deze methode zijn onderzoekers in staat om aan te geven waar in de hersenen deze abnormale eiwitneerslag zich ophoopt.

Men vergeleek de FDDNP hersenscans van 20 personen met de diagnose ernstige depressiviteit in de leeftijd van 60-82 jaar, met de scans van 19 gezonde personen (van gelijke leeftijd en geslacht en met dezelfde opleiding). Ze ontdekten dat er bij patiënten met een ernstige depressie sprake was van meer FDDNP-binding in de hersenen en ook in belangrijke hersengebieden die betrekking hebben op het nemen van beslissingen, ingewikkelde redeneringen, het geheugen en emoties.

"Dit is de eerste studie waarbij FDDNP wordt gebruikt om de abnormale eiwitniveaus vast te stellen in de hersenen van ouderen die ernstig depressief zijn," zegt projectleider Dr. Small van de UCLA. "Deze bevindingen suggereren dat een grotere eiwitophoping in belangrijke hersengebieden kan bijdragen aan het ontwikkelen van ernstige depressiviteit op latere leeftijd."

lees verder (zie link)

ISAO steunt 10 nieuwe wetenschappelijke onderzoeken

Mon, 14 Nov 2011 00:00:00 +0100

De Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO) heeft voor de periode november 2011-oktober 2014 een bedrag van € 1.150.000 beschikbaar gesteld aan tien nieuwe onderzoeksprojecten naar de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. Daarnaast continueerde ISAO de financiering van dertien lopende projecten. In totaal steunt ISAO hiermee 23 onderzoeksprojecten waar een gezamenlijk bedrag mee is gemoeid van € 2.578.796. De onderzoeken vinden plaats in verschillende medische centra en instituten in Nederland.

ISAO draagt substantieel bij aan onderzoek naar de ziekte van Alzheimer in Nederland. Belangrijke steun gezien de impact die de ziekte op de patiënt en zijn omgeving heeft én het aantal mensen dat met de ziekte te maken heeft. Met de toenemende vergrijzing neemt ook het aantal mensen met dementie steeds verder toe.

Hans Beumers loopt marathon New York voor alzheimer in 4.33!

Mon, 07 Nov 2011 00:00:00 +0100

Een sportieve prestatie van formaat. ISAO feliciteert Hans Beumers van harte met een geweldige resultaat ! Zijn actie heeft inmiddels al bijna € 1500 opgeleverd.

Onlangs heeft Hans Beumers via de website van ISAO een eigen actie gestart om geld in te zamelen voor alzheimer. En niet zomaar een actie: Hans loopt op 6 november de marathon van New York. In 2008 overleed de moeder van Hans na vele jaren aan de ziekte van Alzheimer te hebben geleden en hij hoopt dan ook met zijn actie zo veel mogelijk aandacht te vragen voor de ziekte. Inmiddels heeft Hans al meer dan 1300 euro ingezameld.

ISAO wenst Hans via deze weg heel veel succes in New York!

Wilt u een eigen actie starten om geld in te zamelen voor onderzoek naar alzheimer? Dat kan via doneren.alzheimer.nl/pp/index.php

Voor meer informatie kunt u altijd contact opnemen met ISAO.

Antidepressiva zinloos bij Alzheimer

Mon, 31 Oct 2011 00:00:00 +0100

Antidepressiva geven geen verbetering van depressie bij alzheimerpatiënten. Vergeleken met placebo geven ze bij deze patiëntengroep wel een grotere kans op bijwerkingen. Het gebruik van antidepressiva bij deze patiënten moet daarom worden heroverwogen.

Dat is de conclusie van een onderzoek gepubliceerd in The Lancet. Depressie bij patiënten met alzheimer wordt vaak met een antidepressivum behandeld. Ook de CBO-richtlijn Diagnostiek en medicamenteuze behandeling van dementie uit 2005 raadt het gebruik van antidepressiva aan.

De resultaten van dit advies, dat is gebaseerd op enkele gerandomiseerde placebogecontroleerde studies naar het effect van antidepressiva bij deze patiënten, zijn echter niet eenduidig. Met name de SSRI’s zijn slecht onderzocht, terwijl deze het meest worden voorgeschreven.

De wetenschappers onderzochten 326 patiënten met Alzheimer, afkomstig uit negen centra voor ouderenpsychiatrie. Alle deelnemers hadden langer dan vier weken een depressie met een score van 8 of hoger op de ‘Cornell scale for depression in dementia’ (CSDD). Deze patiënten werden in drie groepen verdeeld en kregen via randomisatie sertraline, mirtazapine of placebo. Als primaire uitkomst namen de onderzoekers de reductie van depressie gemeten met de CSDD na dertien weken.

De ernst van de depressie nam in alle groepen af. Na dertien en 39 weken was er geen verschil tussen de placebo- en de sertraline- of mirtazapinegroep. Ook in afname van ernstige depressie was geen verschil tussen de diverse groepen te zien. Wel kwamen in de SSRI-groepen meer en ernstigere bijwerkingen voor dan in de placebogroep.

De auteurs raden daarom aan het gebruik van antidepressiva bij alzheimerpatiënten te heroverwegen.

'Depressie verdubbelt kans op Alzheimer'

Thu, 20 Oct 2011 00:00:00 +0200

Het hebben van depressieve periodes kan het risico op de ontwikkeling van Alzheimer verdubbelen. Dit vertelde klinisch psycholoog Nasreen Khatri op een congres over ouder worden en geheugen in Toronto.

Depressies komen vaker bij vrouwen voor. Volgens Khatri ligt dat aan de vele rollen die vrouwen moeten vervullen in hun leven, zoals tegelijkertijd zorgen voor hun kinderen en hun ouders. Daarnaast zijn ze kwetsbaarder door hormonale schommelingen en de manier waarop ze met stress omgaan.

Veel oudere vrouwen melden zich bij Kathri omdat ze tegen cognitieve problemen aanlopen tijdens een depressie en bang zijn dement te worden. Dit hoeft niet zo te zijn, maar veel patiënten houden na hun depressie wel last van 'mistigheid' in hun hoofd.
Omdat mensen die een depressie gehad hebben meer risico lopen op het ontwikkelen van Alzheimer, adviseert Khatri op tijd hulp te zoeken tijdens een depressieve periode.

Kan hoge bloeddrukmedicijn helpen tegen Alzheimer?

Tue, 18 Oct 2011 00:00:00 +0200

Een wetenschapsteam van de universiteit van Bristol heeft onderzocht of reeds bekende medicijnen tegen hoge bloeddruk, in het bijzonder degene die de activiteit verminderen van een biochemisch reactiepad*: het renine-angiotensin-systeem**. Dit zou ertoe kunnen leiden dat de ziekte Alzheimer en vasculaire dementie minder vaak voorkomen.

Dit reactiepad is erg belangrijk voor de regulering van de bloeddruk en sinds een periode van zeker 10 jaar zijn de verbanden tussen hoge bloeddruk en dementie weliswaar bekend, maar nauwelijks begrepen. De laatste jaren is aangetoond dat bepaalde signalen, die door dit reactiepad zijn afgegeven, bijdragen aan een aantal schadelijke effecten die vaak in de hersenen van Alzheimerpatiënten worden aangetroffen. Deze signalen omvatten: geheugenverlies, verminderde bloedcirculatie in de hersenen, een toename van ontstekingen in de hersenen en een toename van afstervende hersencellen vanwege verminderde zuurstofcirculatie

Projectleider dr.Kehoe: “Medicijnen die Alzheimer kunnen voorkomen of het ontstaan ervan kunnen afremmen, zouden een substantieel voordeel zijn voor toekomstige patiënten, hun families, en ook een overspannen gezondheidszorg. De huidige Alzheimermedicijnen behandelen het geheugenverlies door te proberen de chemische disbalans in de hersenen te corrigeren. Maar deze middelen werken alleen gedurende een beperkte tijdsperiode. Dat komt omdat de medicijnen niet in staat zijn om de onderliggende oorzaken van de ziekte af te stoppen. Daarom blijft het noodzakelijk om naar nieuwe wegen te blijven zoeken om de ziekte van Alzheimer een halt toe te roepen."

De wetenschappers deden proeven bij personen die ouder zijn dan 60 jaar, die gedurende de laatste 10 jaar een of twee verschillende groepen van medicijnen hadden gebruikt, die gericht waren op het renine-angiotensin-systeem. De onderzoekers ontdekten dat 50% van deze proefpersonen minder kans had op het ontwikkelen van Alzheimer en 25% had minder kans op het vormen van vasculaire dementie; dit in vergelijking met patiënten die andere typen van hoge bloed-drukmedicijnen innamen.

Dit doet vermoeden dat deze voordelen -indien er werkelijk een oorzakelijk verband is- niet alleen het gevolg zijn van een bloeddrukverlagend effect en het kan zijn dat hierbij specifieke biochemische wijzigingen een rol vervullen. De ontdekkingen zijn interessant, maar hieraan kunnen nog geen conclusies worden verbonden. Nu zou begonnen moeten worden met vervolgonderzoek: klinische proeven om de bovenstaande observaties goed te kunnen testen.
Als dit succesvol zou verlopen, betekent dit dat deze behandelingen relatief snel kunnen worden toegepast in de zorg voor Alzheimerpatiënten. Deze medicijnen zijn namelijk al in gebruik voor andere aandoeningen en naar verwachting zullen ze waarschijnlijk niet veel neveneffecten met zich meebrengen.

* een reeks stofwisselingsprocessen in het inwendige van een cel onder invloed van enzymen bedoeld

** dit systeem bestaat uit een aantal chemische reacties die ervoor zorgen dat de bloeddruk op peil blijft.

Amyloïde-ß-antistof Gantenerumab ruimt plaques op

Mon, 17 Oct 2011 00:00:00 +0200

Een antistof waarover wordt bericht dat het Amyloide-β opruimt uit de hersenen bij patiënten in het middenstadium van de ziekte van Alzheimer. Gantenerumab, een menselijke antistof (beschermt tegen virus, bacterie), ruimt binnen enkele maanden plaques op. Dat melden onderzoekers van Hoffmann-La Roche in een studie die is gepubliceerd in de Archives of Neurology.

De onderzoekers maakten gebruik van positron emission tomography (PET)-scans ge-labeled met Pittsburgh Compound B (11C-PIB) om het plaques-niveau is de hersenen voor en na de intraveneuze antistof-behandeling te vergelijken. Zij constateerden dosis-afhankelijke afnames. Het is nog te vroeg om de resultaten van deze nieuwe antistof te vergelijken met het Fase3 *-onderzoek dat onlangs in gang is gezet. In het onderzoek wordt cognitie niet geëvalueerd, maar proeven zijn in voorbereiding om dit te ondervangen. Het aanmoedigende effect is dat er in dit beperkte onderzoek in de PIB-scans, binnen relatief korte tijd sprake was van een verminderd vasthouden van amyloïde.

Er zijn ongeveer 12 anti Amyloide-β-antistoffen voor preklinische en klinische proeven. Daaronder bevinden zich ook solanezumab en bapineuzumab. Met deze twee is men het verst qua klinische ontwikkeling.

Een eerder onderzoek -op kleine schaal- maakte ook gebruik van PIB-PET-scans om de plaque-niveaus voor en na een intraveneuze antistof-behandeling te vergelijken. Deze antistof verlaagde het amyloide-niveau in de hersenen van Alzheimerpatiënten met een gemiddelde van 8,5% over een periode van 18 maanden en bij onbehandelde personen nam dit percentage toe met 16,9%.

Aan het onderzoek over gantenerumab hebben 18 patiënten met een leeftijd van 50-90 jaar deelgenomen; zij verkeerden in het tweede stadium van de ziekte van Alzheimer. Middels 7 maandelijkse intraveneuze infusen ontvingen zij of een placebo of gantenerumab (60 mg of 200 mg). Op het einde van het onderzoek toonden PIB-PET- scans dat 6 patiënten in de lage-dosisgroep 15,9% minder plaques hadden, terwijl 6 patiënten in de hoge-dosisgroep verminderde het aantal plaques met 35,7 %. Als dit wordt gestaafd, zou het betekenen dat amyloïde sneller wordt verwijderd dan met bapineuzumab.

Om te ontdekken hoe de antistof werkt, zijn schijfjes menselijk hersenweefsel van Alzheimerpatienten geprepareerd met de antistof en microglia-cellen, waarvan wordt verondersteld dat deze een tussenfunctie vervult bij het opruimen van Amyloïde-β. Het in beeld brengen van levende cellen liet zien dat hoe meer antistof werd aangewend, hoe meer amyloïde de microglia opnamen. “We denken dat de medicatie werkt door het ingrijpen van (microgliale) cellen het giftige amyloïde in de hersenen wordt opgegeten".

Een apart paper verscheen onlangs in het Journal of Alzheimer’s Disease. Daarin geeft men de details over de manier waarop de antistof is gecreëerd. De wetenschappers hebben het geselecteerd uit een menselijke faag (virus dat bacterieën aantast en vernietigt) -archief, gebaseerd op het sterke, specifieke verband met Amyloïde-β plaques. Het paper bericht dat gantenerumab zowel de N-terminus (is de start van een eiwit of een polypeptide) als de centrale delen van Amyloïde-β herkent. De onderzoekers zeggen dat dit uniek is, en in dubbeltransgene muizen ruimt het de plaques op en voorkomt het ophopingen door het versterken van microglia. Bapineuzumab en solanezumab binden resp. de N-terminus en resp. de centrale delen van Amyloïde-β.

*Met Fase 3-onderzoek wordt altijd bedoeld dat er proefpersonen deelnemen aan het onderzoek.

Nieuw richt-medicijn voor Alzheimer ontdekt

Fri, 14 Oct 2011 00:00:00 +0200

De universiteit van Buffalo heeft ontdekt dat een minuscuul stukje van een kritische receptor (prikkelgevoelig zintuig dat een stimulus kan ontvangen en die kan omzetten in een zenuwprikkel) dat de hersenen voedt, een veelbelovend richtmedicijn voor Alzheimer en andere neurodegeneratieve aandoeningen zou kunnen zijn.
Het onderzoek naar de NMDA (N-methyl-D-aspartate) receptor is gepubliceerd in Nature Communications. "Dit is de eerste keer dat aangetoond wordt, dat deze plek in de hersenen gebruikt kan worden als een doelmedicijn”, zegt Dr.Popescu projectleider van dit onderzoek. "Als we een medicijn konden vinden dat zich op deze plek hecht en zich samenvoegt met NMDA receptor deeltjes, zou dat geweldig zijn in de strijd tegen de ziekte van Alzheimer, beroerte en andere neurodegeneratieve aandoeningen."

Het onderzoek spitst zich toe op de hersenreceptoren voor de neurotransmitter glutamate, die samenhangt met deze ziekten, maar ook voorkomt in andere aandoeningen zoals glaucoma. De twee belangrijkste glutamate-receptoren in de hersenen zijn NMDA- en AMPA-receptoren. Beide vervullen een belangrijke functie in het menselijke leren en geheugen. Beide receptor-types zijn opgebouwd uit vier subdeeltjes en waarin in iedere receptor deze subdeeltjes paarsgewijs (zogeheten dimeren) zijn georganiseerd.

Omdat deze receptoren in hun structuur zoveel overeenkomen, legt Popescu uit, werd verondersteld dat ze ongeveer op dezelfde wijze zouden functioneren. "Maar toen we het dimeer-raakvlak wijzigden, ontdekten we dat op de plek waar de subdeeltjes binnen ieder paar samenkomen dat de NMDA-receptor precies tegengesteld werkt aan de werking van de AMPA-receptor," legt Popescu uit. "Het verbinden van dit raakvlak in AMPA-receptoren leidt tot meer activiteit, terwijl we ontdekten dat het tegengestelde gebeurde in de NMDA-receptoren."
Door de subdeeltjes samen vast te zetten, waren de onderzoekers in staat om NMDA-activiteit duidelijk te verminderen. Als gevolg daarvan was er een duidelijke vermindering van de grote claciumhoeveelheid dat de zenuwcellen binnendringt als reactie op de overdrager van zenuwprikkels glutamate. Een teveel aan calcium als gevolg van overactieve NMDA-receptors waardoor zenuwcellen afsterven, leidt tot symptomen die zich tonen bij een beroerte, de ziekte van Alzheimer en andere neurodegeneratieve ziekten, aldus Popescu.

"Door het kruislings verbinden van subdeeltjes, konden we de activiteit van de NMDA-receptor sterk verminderen en voor de eerste keer toont dit aan dat we wellicht in staat zijn om nieuwe therapieën voor deze aandoeningen te ontwikkelen die veel effectiever kunnen zijn. En omdat ieder type NMDA-receptor een net iets ander dimeer-raakvalk heeft, zouden deze bevindingen een nieuwe mogelijkheid kunnen zijn om een medicijn te ontwikkelen. Dit medicijn zou bij voorkeur alleen een selecte populatie van NMDA-receptoren moeten bevatten, waardoor er minder kans bestaat op bijeffecten.

NB. Een huidig Alzheimer-medicijn in de USA, Namenda geheten, richt zich op een ander deel binnen de NMDA-receptor.

Schadelijke eiwitten Alzheimer ontmaskerd

Thu, 06 Oct 2011 00:00:00 +0200

Eén van de eerste aanwijzingen van de ziekte van Alzheimer in de hersenen is de ophoping van het eiwit amyloïd-beta. Over het ontstaan van deze eiwitstapelingen is echter zeer weinig bekend. Wel zijn er al langer indicaties dat andere eiwitten, die kunnen binden aan amyloïd-beta, hierop van invloed zijn. Sandra Mulder heeft tijdens haar promotieonderzoek gevonden dat binding van deze amyloïd-bindende eiwitten aan amyloïd nadelige effecten kan hebben, en mogelijk bijdraagt aan het ontstaan van de ziekte van Alzheimer.

Opruim- en ontstekingscellen in de hersenen (zogenaamde gliacellen) kunnen het amyloïd-beta eiwit opnemen en afbreken. Maar deze opname wordt verslechterd in de aanwezigheid van specifieke amyloïd-bindende eiwitten. Daarnaast kunnen deze eiwitten een ontstekingsreactie in gang zetten die slecht is voor de zenuwcellen in de hersenen. De amyloïd-bindende eiwitten kunnen dus een zeer slechte invloed hebben op het ziekteproces.

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. In Nederland hebben nu al 250.000 mensen dementie en naar verwachting zal dit in 2040 opgelopen zijn tot een half miljoen. Het is van groot belang dat de oorzaak van de ziekte van Alzheimer ontdekt wordt. Dit maakt het mogelijk om zeer gericht therapie te ontwikkelen zodat de ziekte genezen kan worden.

Nieuwe techniek ontrafelt transport in levende hersencellen

Thu, 06 Oct 2011 00:00:00 +0200

Dankzij een nieuwe techniek kan de werking van motoreiwitten in levende hersencellen worden bestudeerd. Dat kon tot nu toe alleen onder kunstmatige omstandigheden buiten de cel. Motoreiwitten brengen bouwstenen van de ene naar de andere plek in een cel. NWO-onderzoeker Lukas Kapitein wist in beeld te brengen hoe motoreiwitten in hersencellen hun weg vinden. Het onderzoek naar transportsystemen binnen hersencellen leidt mogelijk tot meer inzicht in het verloop van hersenaandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer. De nieuwe afdeling Celbiologie van de Universiteit Utrecht, die op 7 oktober opent, zal de pas ontdekte techniek verder gaan ontwikkelen en inzetten.

Motoreiwitten zorgen voor het transport van stoffen in een cel. Ze ‘lopen’ langs minuscule buizen in de cel, zogeheten microtubuli. Die microtubuli hebben een plus- en minkant. Daarmee regelt de cel de richting van het eiwitverkeer. Afhankelijk van het type motoreiwit lopen deze van plus naar min, of andersom. In axonen, de langste uitlopers van hersencellen, liggen de microtubuli allemaal dezelfde kant op. Welke kant een motoreiwit in zo’n axon op gaat en hoe dus een bepaalde stof van het ene punt naar het andere wordt gebracht, valt daardoor goed te voorspellen. Maar in dendrieten, de andere uitlopers van hersencellen, lopen de microtubuli kriskras door elkaar. Tot nu toe was het een groot raadsel hoe het eiwittransport hier wordt gereguleerd. Dankzij biofysicus Lukas Kapitein is hier nu een methode voor beschikbaar.

Kapitein onderzocht drie typen motoreiwitten: kinesine, dyneine en myosine, die allen in verschillende vormen bestaan. Kapitein: ‘We ontdekten dat bepaalde motoreiwitten alleen naar axonen bewegen en nooit naar een dendriet. Dat betekent dat die eiwitten het onderscheid tussen de twee typen uitlopers van hersencellen kunnen voelen. We begrijpen nu veel beter hoe selectief transport in hersencellen werkt.’

Kapitein ontwikkelde een techniek om het gedrag van motoreiwitten in levende hersencellen van ratten te bestuderen. Hij plaatste de cellen onder een speciale microscoop en fotografeerde ze een aantal keer achter elkaar. Door een speciale stof toe te voegen, bonden specifieke motoreiwitten aan stilstaande deeltjes in de cel. De motoreiwitten brachten die deeltjes in beweging. Doordat de motoreiwitten op hun tocht telkens nieuwe deeltjes in beweging brachten, konden de onderzoekers volgen hoe de motoreiwitten zich door de cel verplaatsten. ‘Dit levert voor ons spectaculaire filmpjes op’, zegt Kapitein (www.cellbio.nl). ‘Deze techniek brengt ons een enorme stap voorwaarts. We benaderen de echte situatie in het lichaam veel beter dan met proeven buiten de cel. De resultaten van dit onderzoek vallen naar verwachting goed naar mensen te vertalen.’

Manipuleren
Op 7 oktober vindt aan de Universiteit Utrecht het symposium ‘Imaging Biocomplexity’ plaats, ter ere van de oprichting van de afdeling Celbiologie onder leiding van Casper Hoogenraad en Anna Akhmanova. De onderzoeksgroep Biofysica van Kapitein vormt daarin een belangrijke spil. ‘Wij zijn het enige lab ter wereld dat zo goed in staat is om transportsystemen in levende cellen te bestuderen’, zegt Kapitein. Met het manipuleren van de eiwitdistributie in hersencellen hoopt hij meer inzicht te krijgen in het verloop van ziekten waarbij ons brein steeds slechter gaat werken, zoals bij de ziekte van Alzheimer. Uiteindelijk doel is het wegennet en de verkeersregels voor motoreiwitten en bouwstoffen in onze hersencellen te ontrafelen.

Kapitein deed zijn onderzoek met een Veni van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). De Veni-subsidie van 250.000 euro is bedoeld voor recent gepromoveerde wetenschappers en geldt als een belangrijke stap in een wetenschappelijke carrière. De nieuwe onderzoeksgroep Biofysica van de Universiteit Utrecht wordt mede gefinancierd vanuit NWO-nano. Dit onderzoeksprogramma is gericht op het stimuleren van excellent fundamenteel en toepassingsgericht onderzoek op het gebied van nanowetenschap en –technologie in Nederland, om zodoende de internationale concurrentiepositie van Nederland op dit gebied te versterken.

'Zwangerschapseiwit voorspelt Alzheimer'

Fri, 30 Sep 2011 00:00:00 +0200

Ouderen vrouwen die Alzheimer ontwikkelen, hebben al zo’n vier jaar voordat de diagnose gesteld wordt een hoog gehalte van het eiwit PZP in hun bloed.

Onderzoeker Theo Luider legt uit dat wereldwijd al 26 miljoen mensen de ziekte van Alzheimer hebben. Als gevolg van de vergrijzing zal dit aantal alleen maar toenemen.
Het is belangrijk om de behandeling zo vroeg mogelijk te starten, maar er bestaan nog geen testen waarmee de diagnose gesteld kan worden voordat zich duidelijke symptomen voordoen. Luider ging daarom op zoek naar eiwitten in het bloed die in een test gebruikt kunnen worden.

Er werd gekeken naar eiwitten in bloedmonsters van 86 mensen van 60-90 jaar. Opvallend was dat vrouwen die gemiddeld vier jaar laten Alzheimer zouden ontwikkelen, een verhoogd niveau PZP in hun bloed hadden.
Het eiwit PZP neemt ook toe tijdens de zwangerschap. Bij vrouwen die niet zwanger zijn wordt het verhoogde PZP-gehalte veroorzaakt door ouderdomsplaque.
Ouderdomsplaque is een van de symptomen van Alzheimer.

Marker voor Alzheimer neemt overdag toe en vermindert s nachts

Wed, 28 Sep 2011 00:00:00 +0200

Een Alzheimer-marker in het hersenvocht stijgt en daalt in hetzelfde dagelijkse patroon als de slaapcyclus. Dat constateerden onderzoekers van de Washington University School of Medicine in St. Louis (USA).

Het patroon is het sterkst bij jonge, gezonde personen en het versterkt het verband tussen de kans op de ziekte van Alzheimer en slaapgebrek. Dit werd ontdekt met diermodellen. De relatieve inactiviteit tijdens de slaap kan ervoor zorgen dat de Alzheimer-marker stopt met het opruimen van een bijproduct van hersenactiviteit, beta-amyloïde geheten. Het lichaam zorgt ervoor dat beta-amyloïde uit de hersenen, via het hersenvocht en andere mechanismen, wordt opgeruimd.

In dit onderzoek berichten de wetenschappers, dat de normale, hoge en lage niveaus van beta-amyloïde, die de hersenen en de ruggewervel omsluiten, beginnen af te vlakken bij ouderen die korter slapen en meer vatbaar zijn voor verstoringen. Bij ouderen die de aan Alzheimer gerelateerde hersenplaques hebben, is de eb en vloed-cyclus ontregeld en zijn de beta-amyloïde-niveaus nagenoeg constant.

“Bij gezonde mensen dalen de beta-amyloïde-niveaus naar het laagste punt na 6 uur slaap en bereiken hun hoogste punt ongeveer 6 uur na het ontwaken.,” zegt Dr. Bateman. “We bekeken veel verschillende gedragingen. Maar de overgangen tussen slapen en wakker zijn waren de enige fenomenen die sterke samenhang toonden met de toe en afname van beta-amyloïde in het hersenvocht.

“We weten al enige tijd dat ernstig slaapgebrek negatieve effecten heeft op de cognitieve functies,” zegt Professor Duntley. “Maar het is recent duidelijk geworden dat slaapgebrek over een langere periode een belangrijke rol kan spelen in pathologische processen die ten grondslag liggen aan ziekten. Dit verband met de ziekte van Alzheimer is nog niet bij mensen bevestigd.”

Duntley legt uit dat ouderen vaak minder slapen en daarbij ook minder periodes diep slapen. Een aantal factoren, dat samenhangt met ouder worden, zoals minder lichaamsbeweging, kan het normale dagelijkse ritme van slapen en wakker zijn verstoren. Naarmate men ouder wordt, komen deze verstoringen nadrukkelijker voor.

“Het is speculatie, maar er zijn aanwijzingen dat betere slaap kan helpen om de kans op de ziekte van Alzheimer te verkleinen. Uit een aantal onderzoeken we weten dat lichaamsbeweging slaapbevorderend werkt . Tevens hebben studies aangetoond dat gebrek aan lichaamsbeweging verband houdt met het een grotere kans op de ziekte van Alzheimer”, aldus Dr. Duntley.

Door Michael C. Purdy

'Brein krimpt bij vitamine B12-gebrek'

Tue, 27 Sep 2011 00:00:00 +0200

Ouderen met een vitamine B12-gebrek hebben waarschijnlijk kleinere hersenen en scoren slechter op cognitieve testen. Onderzoekers van Rush University Medical Center volgden 121 mensen van 65 jaar en ouder.
Hun bloed werd getest op indicatoren voor een vitamine B12-gebrek. Daarnaast werden hun geheugen en cognitieve vaardigheden beoordeeld. Het volume van de hersenen werd gemeten door middel van MRI-scans.

Het breinvolume neemt altijd af bij het ouder worden. Degenen met vier of vijf markers voor vitamine B12-gebrek bleken een kleiner hersenvolume te hebben en slechter te scoren op cognitieve testen.
Mensen waarbij de hersenen het meest krimpen, lopen meer risico op het ontwikkelen van Alzheimer en andere vormen van dementie.

"Het is te vroeg om te zeggen of vitamine B12-supplementen of aanpassingen in de voeding deze problemen kunnen voorkomen. Het is een interessante vraag om verder te onderzoeken.", aldus onderzoeker Christine Tangney.

Vitamine B12-gebrek is moeilijk vast te stellen bij ouderen. Het is dan ook niet het lage vitamine B12-niveau in het bloed dat in verband gebracht wordt met het krimpende brein, maar markers die een indicatie geven voor een tekort aan vitamine B12.

Vitamine B12 komt alleen voor in voedingsmiddelen van dierlijke afkomst zoals vlees, pluimvee en zuivel. Het is onder andere nodig voor de productie van rode bloedcellen en voor een goed werkend zenuwstelsel.

Doorbraak in strijd tegen ALS en dementie

Mon, 26 Sep 2011 00:00:00 +0200

In de strijd tegen de ongeneeslijke ziektes ALS en dementie is eindelijk een doorbraak. Wetenschappers hebben een defect op een gen ontdekt dat een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van deze slopende aandoeningen.

Dat schrijven onderzoekers vandaag in het gezaghebbende tijdschrift Neuron. Met deze ontdekking komt er meer inzicht in ontstaan van de neurologische ziekten. Ook hebben de wetenschappers nu nieuwe aanknopingspunten om op zoek te gaan naar betere behandelingen.
De vondst heeft een behoorlijk Nederlands tintje: neuroloog John van Swieten (Erasmus MC) en geneticus Peter Heutink (VUmc) vonden het gendefect tegelijk met een andere onderzoeksgroep in de Amerikaanse Mayo Jacksonville die geleid wordt door de Nederlandse neurobioloog Rosa Rademakers.

Rosa Rademakers is de dochter van de vroegere televisiemaker Sjef Rademakers. Ook daar waren ze al jarenlang op zoek naar de belangrijkste genetische eigenschap die verantwoordelijk is voor het ontstaan van de twee verwante neurologische ziektes.

ALS is een aandoening meestal voorkomend na het 50e levensjaar, waarbij zenuwcellen in het ruggenmerg die spieren aansturen worden aangetast. Bij frontotemporale dementie (FTD) -dementie voor het 65e levensjaar- leidt verlies van zenuwcellen in de hersenen tot gedragsveranderingen en achteruitgang in taal en geheugenfuncties. Nu is ontdekt dat het defect in een specifiek gen (C9orf72) op chromosoom 9 verantwoordelijk is voor het optreden van zowel ALS als FTD binnen families.

Deze erfelijke eigenschap is gevonden bij een groot aantal families met de gecombineerde aandoening, waaronder ook een Nederlandse familie,” zegt licht neuroloog John van Swieten toe. Rosa Rademakers: „Bijkomend onderzoek zal nodig zijn om een volledig inzicht te krijgen in hoe dit defecte gen, deze mutatie, leidt tot het afsterven van zenuwcellen in de hersenen en het ontstaan van deze ziekten. Verdere studies zullen ook moeten uitwijzen waarom sommige mensen FTD en andere ALS ontwikkelen ondanks de aanwezigheid van dezelfde genetische mutatie.”

Ontsteking in hersenen van alzheimerpatiënten verloopt anders dan gedacht

Thu, 22 Sep 2011 00:00:00 +0200

Bij patiënten met de ziekte van Alzheimer lijken niet de bekende amyloïd bèta eiwitten uit de plaques de belangrijkste oorzaak van ontstekingsreacties in de hersenen, maar een heel andere groep eiwitten, die ook in de plaques voorkomt. Dit toont onderzoeker drs. Ilona Bruinsma van het UMC St Radboud aan in het proefschrift waarop ze op 21 september, Wereld Alzheimerdag, promoveert.

Belangrijk kenmerk van de ziekte van Alzheimer is, dat in de hersenen het zogenaamde amyloïd bèta eiwit samenklontert tot plaques. Naast amyloïd bèta zitten er ook andere eiwitten in de plaques. De plaques beschadigen en doden hersencellen, met de ziekte als uiteindelijk gevolg.

Promovenda Ilona Bruinsma van het UMC St Radboud heeft onderzoek gedaan naar de rol die verschillende eiwitten spelen bij de vorming van plaques in de hersenen van alzheimerpatiënten. ‘Over de plaquevorming en over de eiwitten die daarbij betrokken zijn is nog veel onduidelijk,' zegt ze. ‘Het is bijvoorbeeld nog maar de vraag wanneer de ergste schade wordt aangericht: als de plaques eenmaal gevormd zijn of in de fase die daaraan voorafgaat.'

Tijdens de plaquevorming treden er in de hersenen van patiënten allerlei ontstekingsverschijnselen op. Het immuunsysteem stelt zich namelijk tegen de plaquevorming te weer, maar dat mag niet echt baten. Het is zelfs zo dat het ontstekingsproces kan ontsporen en zèlf tot schade kan leiden. Daarom zijn medici onder andere op zoek naar therapieën, die de ontstekingsreacties in de hersenen van alzheimerpatiënten afremmen.

Lang is gedacht dat het amyloïd bèta eiwit de directe veroorzaker van de ontstekingsreacties is. Bruinsma heeft echter een heel ander mechanisme ontdekt. Zij zag, dat een groep eiwitten met de naam ‘kleine heat-shock-eiwitten' een veel sterkere ontstekingsreactie geeft dan het amyloïd bèta eiwit. De kleine heat-shock-eiwitten bevinden zich in de plaques en spelen ook een rol tijdens de vorming van de plaques. Dit betekent, dat de ontwikkeling van mogelijke therapieën om de ontstekingsreacties tegen te gaan vooral gericht moet zijn op de kleine heat shock eiwitten en veel minder op het amyloïd bèta, aldus Bruinsma in haar proefschrift.

Typen dementie in hersenen moeilijk te onderscheiden

Mon, 19 Sep 2011 00:00:00 +0200

Neuropathologen, scanspecialisten en artsen zijn het in een kwart van de gevallen niet eens over wat er precies te zien is in de hersenen van mensen die Alzheimer of een andere vorm van dementie hebben. Dat zegt neuropatholoog Annemieke Rozemuller van het VUmc, een van de vier neuropathologen in Nederland die hersenobducties doen voor de Nederlandse hersenbank in Amsterdam. Vooral als de diagnose een erfelijke vorm van Alzheimer betreft, is dat een probleem.

Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Naar schatting wordt een op de vijf Nederlanders erdoor getroffen. Andere vormen van dementie zijn frontotemporale dementie en vasculaire dementie. Op papier gemakkelijk van elkaar te onderscheiden, maar de praktijk is weerbarstig. In de praktijk verschillen de inzichten geregeld. ‘Het gaat dan meestal om een ander type dan de dokter dacht’, aldus Rozemuller.
Een aantal ziekten kan gepaard gaan met dementiesymptomen zonder dat iemand dementie heeft, legt haar collega Paul van der Vlak uit. ‘Depressies, een subduraal hematoom -een bloeding onder het harde hersenvlies, iets wat je nogal eens ziet bij oudere mensen die daardoor langzaam de draad kwijtraken- of bijvoorbeeld een disfunctionerende schildklier’.

De neuropathologen bekijken onder de microscoop hersenplakjes van vier micrometer dikte, waarop verschillende kleuringen zijn gedaan. Zo kunnen ze goed allerlei afwijkingen bestuderen, zoals de eiwitstrengen in de hersenen of plaques, eiwitten die neerslaan in de hersenen en typisch zijn voor Alzheimer.
De obducties werken als een kwaliteitscontrole voor de kliniek om te kijken of er dingen over het hoofd zijn gezien, zeggen de twee neuropathologen.

Dat vindt Philip Scheltens, hoogleraar cognitieve neurologie en directeur van het Alzheimercentrum van VUmc, iets te kras gezegd. ‘Neuropathologen beweren wel eens dat zij de ‘gouden standaard’ hebben voor dementie, maar de moderne scans die tijdens leven van het brein worden gemaakt, geven minstens zo veel zinnige informatie. Zo kwamen we dankzij de hoge resolutie en sensitiviteit van MRI-scans bij Alzheimerpatiënten microbloedinkjes in de hersenen op het spoor. Die kunnen neuropathologen onder de microscoop maar zelden vinden. Maar uit de scandata blijkt dat ze juist vaak voorkomen’. Scheltens vindt de neuropathologie te weinig vernieuwend. ‘Terwijl we nu met biomarkers in ruggeprikken of in scanners de amyloïd-eiwitten al tijdens het leven zichtbaar kunnen maken en zien veranderen. Dat is tien jaar voordat de patiënt overlijdt en zijn hersenen bij de patholoog liggen. We kunnen de aanwezigheid van de ziekte al tijdens het leven aannemelijk maken’.

Rozemuller blijft erbij dat autopsie ‘echt de enige manier is om weefsel te bestuderen en inzicht te krijgen in het ziekteproces op biochemisch en genetisch gebied. Hersenvocht is hier een verre afgeleide van. De betekenis van scanafwijkingen kan alleen maar met 100% worden gegeven als een autopsie is gedaan, of een biopt (een stukje weefsel) bij leven’.

Het maken van postmortem-scans en vergelijkingen met neuropathologie kan hierbij uitkomst bieden, zegt Scheltens:’Op die manier werken we mooi samen’.
Wat interpretatie van breinafwijkingen extra bemoeilijkt, is het feit dat 80-plussers die aan Alzheimer lijden vaak nog veel meer onder de leden hebben. Van der Valk: ‘Diabetes, aderverkalking, hoge bloeddruk –allemaal ziekten die veel voorkomen en ook de hersenen kunnen beïnvloeden. Sommigen hebben in de hersenen tekenen van Alzheimer, maar ook afwijkingen die je eerder bij Parkinson verwacht. Dan moet je weten of er sprake is van dubbele pathologie of iemand daardoor ernstig dement is geworden’.

Scheltens is juist razend enthousiast over de vorderingen in zijn vakgebied. ‘Jammer is alleen wel dat de ruggeprik invasief is, en evenals de PET-scan relatief duur. Dus we zijn nog lang niet zo ver om dat op huisartsenniveau of op grote schaal in de eerste lijn in te voeren’.

Malou van Hintum

Vacature bij de Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek: European Research Grants Manager

Wed, 07 Sep 2011 00:00:00 +0200

The Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO), The Netherlands, the Alzheimer Forschung Initiative e.V. (AFI), Germany, and the Ligue Europeénne contre la Maladie d’Alzheimer (LECMA), France, as non-profit organizations collect private donations to fund Alzheimer’s research and educate the public about the disease. The organizations work closely together on the scientific level. We look for a European research grant manager, responsible for handling the grant cycle for the three organizations AFI, ISAO and LECMA.

Duties

Maintain close contact to the Scientific Advisory Boards (SAB) of ISAO, AFI and LECMA and coordinate the grant application process in France, Germany and The Netherlands.
Plan, design, and implement application forms and review strategies in close cooperation with the SAB.
Manage and synchronize all web-based applications for the grants database, update data on websites, handle grant awards, and ensure database integrity.
Serve as the contact person for all applicants and applicants’ institutions with respect to questions regarding suitability of projects by ISAO, AFI and LECMA.
Communicate with the awardees and the ISAO, AFI and LECMA Board of Directors.
Act as scientific liaison to ISAO, AFI and LECMA staff members and draft and oversee communication of grants and other scientific information.
Develop and maintain the relationship with the academic research community as well as other likeminded non-profits.
Serve as speaker and contact person for ISAO, AFI and LECMA at official meetings, conferences, seminars, interviews with the media, as well as train and educate ISAO, AFI and LECMA staff in the field of scientific developments.

Knowledge and skills

Doctoral degree in natural sciences (biotechnology, biology, biochemistry) or medicine.
Minimum of ten years working experience in scientific/research/communications environment.
Ability to work in a team with an outstanding sense of responsibility and commitment to be able to manage complicated negotiations.
Excellent language proficiency in written and spoken English. Knowledge of Dutch, French and/or German is desirable.
Experience in international coordination.
Ability to gain respect and support within the organizations and the scientific and academic communities.

Location: Maastricht
Job Type: Full time, starting January 2012
Salary: (on the basis of the remuneration tariffs) negotiable
How to apply: please send your full application or apply by email before October 1, 2011
Contact: Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek, Dr. Ellen Wiese, Jac. Thijssedomein 2, NL-6229 EA Maastricht
Website: www.alzheimer.nl
Email: e.wiese@alzheimer-research.eu
For further Questions please contact: Dr. Ellen Wiese on tel.:+49-211-86 20 66 21

ISAO geeft verhalenbundel uit ter ere van Wereld Alzheimer Dag

Wed, 07 Sep 2011 00:00:00 +0200

'Dwarrelende herinneringen', uit het leven gegrepen verhalen over dementie

Dwarrelende herinneringen is verkrijgbaar via deze website.

Op Wereld Alzheimer Dag verschijnt de verhalenbundel ‘Dwarrelende herinneringen’. Een boek met ruim 80 verhalen, gedichten, foto’s en tekeningen rondom de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. De Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO) publiceert het boek op de door de World Health Organisation (WHO) uitgeroepen Wereld Alzheimer Dag die op 21 september 2011 plaatsvindt. Met de verhalenbundel die bestaat uit verhalen, gedichten en beelden die op www.wereldalzheimerdag.nl werden verzameld, hoopt ISAO meer aandacht te vragen voor de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie.

Deze zomer lanceerde ISAO de website www.wereldalzheimerdag.nl. Op de site nodigde de stichting mensen uit hun verhaal rondom Alzheimer te delen. Op circa een maand tijd verzamelde de stichting 82 inzendingen, waaronder verhalen, gedichten, tekeningen en foto’s. Sommige van de inzendingen zijn afkomstig van mensen die zelf aan de ziekte van Alzheimer lijden. Tevens bevat de bundel bijdragen van gerespecteerde auteur waaronder Giselle Ecury. De verhalen zijn geredigeerd en gebundeld in het boek ‘Dwarrelende herinneringen’. Het boek verschijnt op 21 september 2011 ter ere van Wereld Alzheimer Dag. Met de verhalenbundel hoopt ISAO extra aandacht voor onderzoek naar de ziekte te genereren.

De verhalen maken soms pijnlijk duidelijk hoe zeer de ziekte van Alzheimer ingrijpt in het leven van de patiënt en zijn omgeving. Het aantal ontvangen inzendingen bevestigt de behoefte aan het delen van gevoelens en ervaringen rondom de ziekte. Volgens Nederlands gerenommeerd hersenonderzoeker Dick Swaab is de behoefte om te delen groot. In zijn voorwoord schrijft hij: "Dwarrelende herinneringen laat de emoties zien die de ziekte van Alzheimer met zich meebrengt. Deze verhalen raken natuurlijk ook mij als wetenschapper en bevestigen nog eens hoe belangrijk onderzoek naar deze ziekte is."

Wereld Alzheimer Dag
De World Health Organisation (WHO) heeft 21 september uitgeroepen tot Wereld Alzheimer Dag. Op deze dag staat men wereldwijd stil bij de tot op heden ongeneselijke hersenziekte die voornamelijk ouderen treft en waarvan de oorzaak onbekend is.

Dwarrelende herinneringen
Persoonlijke verhalen over de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie
ISBN: 978-90-804982-0-4

In Alzheimerhersenen verminderde aanwezigheid van sleutelproteïne

Mon, 05 Sep 2011 00:00:00 +0200

Wetenschappers hebben ontdekt dat een proteïnevariant, dat door enkele genetische studies in verband wordt gebracht met de ziekte van Alzheimer, systematisch aanwezig is in de hersenen van personen met de ziekte van Alzheimer. Door aanvullend onderzoek hebben zij aangetoond dat dit proteïne, ubiquiline1 geheten, een kritische aan Alzheimer-gerelateerde functie heeft: het als een chaperonne begeleiden van het amyloïde voorloperproteïne (APP). APP is een molecuul waarvan de foutieve vorming direct samenhangt met Alzheimerpathologie.

"We zagen dat in alle 20 onderzochte Alzheimerhersenen sprake was van een lagere hoeveelheid ubiquiline1 en dat is totaal nieuw," zegt co-auteur Dr. Barral van de universiteit van Texas Medical Branch in Galveston, USA (UTMB) in het Journal of Biological Chemistry. "Onze experimenten richtten zich op de gevolgen van de verminderde hoeveelheid ubiquiline1 en het bleek dat deze vermindering nodig is om het APP op de juiste wijze te laten functioneren."

APP was gedurende de laatste 2 decennia een belangrijk richtpunt voor Alzheimer-onderzoekers. Destijds ontdekten wetenschappers de bron van de zogeheten eiwitplaques: abnormale vervormingen van proteïnes die bijna altijd in Alzheimerhersenen worden aangetroffen. De betekenis van ubiquiline1 werd onthuld nadat de UTMB-onderzoekers de status vaststelden van ubiquiline1: een begeleidende proteïne voor APP.

In het origamiachtige vouwproces, waarbij proteïnes hun eigenlijke vorm krijgen, gedragen de begeleidende proteïnes als begeleiders. Ze binden zich aan hun 'klant'proteïne en zorgen ervoor dat ze correct werken.

De onderzoekers zijn het meest bezorgd over het foutief functioneren van APP. Te weten de vorming van de giftige proteïneophopingen of haar afvalproducten, aan de binnen en buitenzijde van de hersencellen. Door een aantal biochemische en celexperimenten kon het UTMB-team aantonen dat ubiquiline1 deze ophopingen liet afnemen.

"Ubiquiline1 voorkomt dat het APP-molecuul niet die vorm gaat aannemen die het niet hoort te hebben," zegt co-auteur Dr. Boehning. "Dit past in het thema dat we zien bij neurodegeneratieve ziekten en ouderdomsaandoeningen: het idee dat veel van deze aandoeningen in verband worden gebracht met verminderde kwaliteitscontrole bij chaperonnes."

Bekende werkzame stof helpt tegen Alzheimer

Sun, 04 Sep 2011 00:00:00 +0200

Een werkzame stof die al tientallen jaren bekend is, zou de komst van een Alzheimer-therapie kunnen bespoedigen. De betreffende stof breekt schadelijke eiwitten af die zich anders, door een defect, zouden gaan ophopen.
Het ontstaan van de ziekte van Alzheimer zou volgens Rostockse wetenschappers sterk kunnen samenhangen met een verkeerde afvoer van Alzheimer-eiwitten. Een onderzoek met genetisch gemanipuleerde muizen toont aan, dat een defect bij de zogeheten transporter ABCC1, een 12-voudige toename van het schadelijke Alzheimerpeptide (Amyloide) in de hersenen tot gevolg heeft. Dit berichten zij in The Journal of Clinical Investigation.

Volgens onderzoeksleider Pahnke liet de reeds tientallen jaren bekende werkzame stof Thiethylperazin (ook bekend als Torecan*) bovendien de hoeveelheid Alzheimer-eiwitten binnen 25 dagen met ca. 70% afnemen. Het is daarmee voor het eerst gelukt om de werking van de ABCC1-transporters voor Alzheimer-dementie zichtbaar te maken en met medicatie te beïnvloeden. Het is nu zaak om dit medicijn verder te ontwikkelen. Pahnke gaat ervan uit dat het nog 5 jaar duurt voordat het middel beschikbaar zal komen.

“Tijdens het verouderingproces ontwikkelen zich in de hersenen van ieder persoon de giftige stoffen waaruit de plaques zijn opgebouwd’, zegt Pahnke. Bij gezonde mensen gaat het afvoeren van die stoffen uit de hersenen zonder problemen. Het gevolg van de ophopingen is het afsterven van de zenuwcellen, waardoor zich dementie ontwikkelt. "Hoe deze cascade (ophoping) bij 99% van de Azheimer-patiënten functioneert, is volledig onbekend. Slechts bij de weinig voorkomende gevallen van familiaire Alzheimer kennen wij de oorzaken", zegt Pahnke. Tot op heden waren er geen behandelingsmogelijkheden bekend, die het tijdstip van ziek worden of het verloop van de ziekte wezenlijk kunnen beïnvloeden.

Voor het Rostockse onderzoek werden Alzheimer-muizen genetisch zó gemanipuleerd dat er een ABC-transporter ontbrak en het Alzheimer-peptide de belangrijke bloed-hersen-barriêre niet kon doordringen. Deze barrière vormt een beschermend obstakel waardoor de hersenen de toe- en afvoer van de meest uiteenlopende stoffen kan regelen.

* NB. Dit geneesmiddel mag in Nederland niet meer worden gebruikt.

Patiënt met dementie kan vaardigheden leren

Tue, 30 Aug 2011 00:00:00 +0200

Mensen met forse geheugenproblemen als Alzheimer zijn in toch in staat om iets te leren. Dit gebeurt via zogenaamde onbewuste (impliciete) leerprocessen die gebruik maken van herhaling van de handeling zonder nadruk op het onthouden.
Dat concludeert klinisch neuropsycoloog Ilse van Tilborg in het onderzoek 'Procedural learning in cognitively impaired patients and its application in clinical practice' waarop zij 21 september promoveert. Van Tilborg onderzocht óf en hoe patiënten met cognitieve stoornissen in staan zijn vaardigheden impliciet (zonder bewustzijn van het geleerde) te leren.

Door de voortdurende technologische ontwikkeling komen er steeds nieuwe apparaten of vernieuwde versies van bestaande apparaten op de markt. Ook ouderen en mensen met cognitieve stoornissen zullen om zelfstandig te kunnen blijven steeds nieuwe dingen moeten leren. Vaak wordt er gedacht dat zij hiertoe niet meer in staat zijn, vooral als er sprake is van expliciete geheugenstoornissen zoals bij de ziekte van Alzheimer. Toch is dit niet het geval, zo blijkt uit literatuuronderzoek door Van Tilborg. Op basis hiervan concludeert zij dat deze groep mensen wel degelijk in staat is vaardigheden impliciet aan te leren. Dit gebeurt via zogenaamde onbewuste leerprocessen die gebruik maken van herhaling van de handeling zonder nadruk op het onthouden. De prestaties van de mensen met Alzheimer blijven wel achter bij die van die van gezonde vrijwilligers.

Van Tilborg onderzocht ook verschillende trainingsmethoden en geeft een overzicht van de factoren waarmee bij het ontwikkelen van een training rekening gehouden moet worden. Het steeds herhalen van de handeling, één ding tegelijk doen en direct met hetzelfde apparaat oefenen dat ook later gebruikt moet worden, zijn hierbij van belang. Van Tilborg schrijft dat verder onderzoek naar leervaardigheden van een patiënt of patiëntengroep nodig is om een adequate trainingsmethode te ontwikkelen.

Studie onthult nieuwe link tussen Alzheimer en gezond oud worden

Tue, 23 Aug 2011 00:00:00 +0200

De ziekte van Alzheimer en frontotemporale dementie (FTD) zijn twee van de meest voorkomende vormen van neurodegeneratieve aandoeningen. In een studie die online in Genome Research is gepubliceerd, hebben de onderzoekers veranderingen in de genexpressie* van zowel het oudere en als gedegenereerde brein geanalyseerd. Deze analyse bood nieuwe biologische aanwijzingen.

Recente onderzoeken hebben veranderingen aangetoond in de wijze waarop de genen zich in de hersenen zich manifesteren bij het ouder worden of bij degeneratieve ziekten. Niettemin heeft geen enkel onderzoek nog een directe vergelijking gemaakt tussen veranderingen in de gen-expressie bij gezonde ouderen en bij zieke personen.
Een international onderzoeksteam heeft onlangs de genexpressie geanalyseerd en veranderingen vergeleken en deze in verband gebracht met veroudering en aandoeningen in gebieden in de hersenen die door Alzheimer en FTD worden aangetast. Bij het vergelijken van monsters van gezonde individuen van 16 tot 102 jaar en monsters van zieke personen bleek dat er een opvallende overeenkomst was in de veranderingen van de genexpressie-patronen, zoals die zich bij veroudering en neurodegeneratieve ziekten voordoen.

“Verrassend was dat bij monsters afkomstig van zieken sprake was van dezelfde leeftijdsgerelateerde veranderingen als bij gezonde 80-plussers," zegt Dr. Ule van het Laboratorium Moleculaire Biologie (Cambridge, Groot-Brittannië). "De leeftijdsgerelateerde veranderingen werden bij de zieken al vanaf het 50e levensjaar aangetroffen, " stelt projectleider Dr. Tollervey, "en dat is ongeveer 25 jaar eerder dan we dezelfde veranderingen bij gezonde personen aantreffen."
Naast de overeenkomsten werden ook opmerkelijke verschillen waargenomen tussen de genexpressie in de normaalverouderende hersenen en de expressie bij Alzheimer en FTD.
Dat geldt met name voor patronen van ‘alternatieve splicing’. Dit is een proces waarbij delen van een RNA-molecuul, nadat het DNA van een gen wordt gekopieerd naar RNA, zich afwijkend ordent waardoor de genetische informatie ervan verandert. (RNA is zeer vergelijkbaar met DNA, maar verschilt op enkele belangrijke details).
Door alternatieve splicing veranderen bij het normale verouderingproces op grote schaal de genen die gerelateerd zijn aan cellulair metabolisme, terwijl ziektespecifieke veranderingen verwant zijn aan genen met een zenuwcelspecifieke functie. De wetenschappers ontdekten dat er zich veranderingen voordeden bij verschillende genexpressies die gecodeerd zijn voor RNA- bindende eiwitten, die waarschijnlijk verantwoordelijk zijn voor een deel van de waargenomen veranderingen bij splicing.

De auteurs verwachten dat dit onderzoek grote invloed zal hebben op toekomstige inzichten van zowel normale veroudering als neurodegeneratieve aandoeningen. "Deze vondsten geven aan dat onderzoek dat gericht is op gezond ouder worden, kan helpen om het proces te ontrafelen dat leidt tot de neurodegeneratieve ziekten," zegt Dr. Ule.

"Omgekeerd tonen onze bevindingen aan dat het onderzoek van neurodegeneratieve aandoeningen ons zou kunnen helpen om te begrijpen hoe we deze veranderingen in genexpressies bij gezonde personen op gevorderde leeftijd zouden kunnen vertragen," voegt Dr. Rogelj, co-auteur van dit onderzoek toe.

* Gen-expressie is de uiting van een gen. Genen zijn stukjes DNA die onze cellen gebruiken als basis voor de aanmaak van eiwitten, die op hun beurt de eigenschappen van een cel bepalen. De ‘weg’ van een gen naar een eiwit noemt men expressie.

Wegversperring mogelijk nieuwe strategie voor behandeling Alzheimer

Mon, 22 Aug 2011 00:00:00 +0200

Het blokkeren van een transportweg in de hersencellen biedt nieuwe perspectieven om het ontstaan van de ziekte van Alzheimer af te remmen. Dat schrijven Belgische onderzoekers Wim Annaert en zijn collega’s van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie en de Katholieke Universiteit Leuven in de Proceedings of the National Academy of Sciences. Twee hoofdrolspelers die betrokken zijn bij het ontstaan van de ziekte van Alzheimer, het eiwit APP (amyloid-beta precursor protein) en het enzym beta-secretase (BACE1), volgen een verschillende weg door de hersencellen om bij elkaar te geraken, zo hebben de onderzoekers ontdekt. Het is tijdens de uiteindelijke ontmoeting tussen eiwit en enzym dat de basis wordt gelegd voor het ontstaan van de ziekte.

“Het afsluiten of bijsturen van de route die beta-secretase volgt om tot bij APP te geraken kan misschien gebruikt worden om het ontstaan van de ziekte af te remmen,” suggereert Wim Annaert. “Echter, veel verder onderzoek zal noodzakelijk zijn om te bevestigen of deze ontdekking effectief tot een geneesmiddel kan leiden.”

Typisch voor de hersenen van Alzheimerpatiënten is de aanwezigheid van amyloïde plaques. Dat zijn abnormale ophopingen van een kleverig kort eiwit (beta-amyloïde) tussen de zenuwcellen. Het peptide beta-amyloïde ontstaat wanneer het voorlopereiwit APP op een verkeerde manier in stukken geknipt wordt, in een reactie waarbij ook het enzym beta-secretase is betrokken. Overproductie van deze peptiden kan aanleiding geven tot de vorming van de plaques. De plaques verstoren de werking van de hersenen. Het voorkomen van de vorming van de plaques is een mogelijke strategie voor het afremmen van de ziekte.

Verhalenbundel over Alzheimer in de maak

Fri, 19 Aug 2011 00:00:00 +0200

Om aandacht te vragen voor de ziekte van Alzheimer brengt de Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO) 21 september op Wereld Alzheimer Dag een verhalenbundel uit met korte verhalen, gedichten, foto's en tekeningen. Alle inhoud komt van mensen die ervaring hebben met Alzheimer of andere vormen van dementie en die een bijdrage hebben geleverd op www.wereldalzheimerdag.nl.

Een bijdrage leveren kon t/m 12 augustus 2011. De website is echter nog steeds geopend om verhalen, gedichten, foto's of tekeningen met elkaar te delen en dat doen mensen nog steeds volop.

Officiële presentatie op Wereld Alzheimer Dag

Op 21 september wordt de verhalenbundel officieel gepresenteerd en overhandigd aan alle mensen die hebben bijgedragen aan het boek. Locatie en tijdstip van de presentatie worden spoedig bekend gemaakt. Vanaf 21 september is de verhalenbundel ook te bestellen. Details hierover volgen binnenkort.

Neurowetenschappers vinden hersenonderdeeltje verantwoordelijk voor geheugenverlies

Fri, 12 Aug 2011 00:00:00 +0200

Neurowetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam publiceren vandaag (11-8-2011) in Science een onderzoek waarin ze bij muizen hebben aangetoond welk hersenonderdeeltje verantwoordelijk is voor het verslechteren van het concentratievermogen en het geheugen. Op termijn kunnen hierdoor veel specifiekere medicijnen tegen alzheimer worden ontwikkeld dan de huidige.

Bij eenderde van de mensen gaan het concentratie-vermogen en het geheugen achteruit als ze ouder worden. Daar zijn verschillende hersensystemen bij betrokken, waaronder de boodschapperstof acetylcholine die in de prefrontale cortex (PFC) de aandacht reguleert.

Bij mensen die alzheimer hebben, sterven de acetylcholinecellen af. 'Wij wilden weten in welk hersengebied van de PFC acetylcholine zijn werk doet,' zegt Huib Mansvelder, hoogleraar neurofysiologie en werkzaam aan het Centre for Neurogenomics and Cognitive Research (VU). 'Daarbij hebben we ons gericht op één specifiek type acetylcholinereceptor, de nicotinereceptoren.'
Om te weten op welke manier acetylcholine met behulp van die nicotinereceptoren het concentratievermogen reguleert, werden bij een aantal knock-out muizen (muizen waarbij genen zijn uitgeschakeld) de nicotinereceptoren uit het brein gehaald. Bij een aandachtstest bleek dat de muizen zonder de nicotinereceptoren slechter presteerden dan muizen die ze nog wel hadden.

Vervolgens werd de aandachtsfunctie weer hersteld door met behulp van virustechnologie het dna voor de nicotinereceptoren terug te zetten. Dat gebeurde op twee plaatsen in de PFC. Met terugplaatsing in het prelimbische deel van de PFC werd het beoogde effect bereikt.

Mansvelder: 'Onze studie toont daarmee duidelijk aan dat er welomschreven receptoren zijn in heel specifieke delen van de hersenen waar je je op zou kunnen richten om het concentratievermogen en de aandacht te versterken.'

Daarvoor moeten dan wel eerst de in mensen vergelijkbare hersengebieden worden achterhaald. Bovendien zal bij mensen niet invasief worden ingegrepen, zoals bij muizen, maar met behulp van medicijnen.

Mansvelder: 'Op dit moment krijgen mensen met alzheimer medicijnen die de afbraak van acetylcholine voorkomen - maar dan ook meteen in het hele lichaam. Wanneer we de precieze samenstelling van de receptoren in die gebieden kunnen achterhalen, kunnen we heel specifieke medicijnen ontwikkelen die alleen in die gebieden werkzaam zijn.'

Het ontwikkelen daarvan wordt extra bemoeilijkt door het feit dat er genetische variaties zijn tussen mensen die de werking van receptoren beïnvloeden. Mansvelder: 'Ieder mens is anders en ook daardoor is onderzoek bij muizen niet zo gemakkelijk één op één te vertalen naar mensen. Het zal daarom nog minstens tien jaar duren voordat zulke medicijnen er zijn.'

Malou van Hintum

Nieuw medicijn stopt voortgang Alzheimer

Fri, 12 Aug 2011 00:00:00 +0200

Een nieuw medicijn dat de ontwikkeling van Alzheimer stopt, zou volgens onderzoekers van de Lancaster Universiteit (Groot-Brittannië) binnen 6 jaar op mensen getest kunnen worden.

Het nieuwe medicijn zou de groei van de plaques kunnen stoppen, zodat de voortgang van Alzheimer wordt geblokkeerd. Dit medicijn zou in staat zijn om de ziekte stop te zetten, voordat er onherstelbare schade aan het brein wordt aangericht.

"Op het moment dat de ziekte wordt vastgesteld, is het kwaad al geschied," zegt professor Allsop."We zijn nu in staat om de ziekte met een bepaalde zekerheid te traceren vóórdat de symptomen zich uiten”.

"Dit betekent dat we in de toekomst in staat zijn om de aandoening vroeg op te sporen en zelfs te behandelen voordat het geheugenverlies zich verder ontwikkelt tot het stadium van de ziekte van Alzheimer."

Meer dan 50% van de Alzheimer-gevallen kan worden voorkomen

Mon, 08 Aug 2011 00:00:00 +0200

Meer dan 50% van alle Alzheimer-gevallen zou kunnen worden voorkomen. Dat zou bereikt kunnen worden door een verandering van leefwijze en het behandelen/voorkomen van chronische ziekten. Dat concludeert projectleider door Dr. Barnes van San Francisco Medical Center (SFVAMC).

Uit wereldwijd onderzoek met honderdduizenden deelnemers, stelde Barnes dat de belangrijkste risicofactoren van de ziekte van Alzheimer geen voldongen feiten hoeven te zijn, maar dat deze nog gewijzigd kunnen worden. In volgorde van afnemende belangrijkheid zijn dat de volgende risicofactoren: lage scholing, roken, onvoldoende beweging, depressie, midlife-verhoogde bloeddruk, diabetes en midlife-overgewicht.

“Bij elkaar opgeteld kunnen deze risicofactoren worden geassocieerd met bijna 51 % van alle Alzheimergevallen wereldwijd, ofwel ongeveer 17 miljoen gevallen. Dit suggereert dat een zeer eenvoudige verandering in de leefwijze, zoals fysieke activiteit en stoppen met roken, een enorme invloed kan hebben op een wereldwijde preventie van Alzheimer en andere vormen van dementie”.

Dr. Barnes waarschuwt wel dat haar conclusies zijn gebaseerd op de aanname dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen de risicofactoren en de ziekte van Alzheimer. Zij voegt eraan toe dat wel moet nog worden uitgezocht of deze aanname correct is.

Onderzoeker Dr. Yaffe van de faculteit Geriatrische psychiatrie van SFVAMC, merkt op dat verwacht wordt dat het aantal personen met de ziekte van Alzheimer de komende 40 jaar zal verdrievoudigen. “Het is buitengewoon belangrijk om dit verband aan te tonen, zodat we -al is het maar een beperkt aantal- gevallen kunnen voorkomen”.

Eigen bewerking ISAO

'Overgewicht veroorzaakt dementie'

Tue, 02 Aug 2011 00:00:00 +0200

Een uitdijende taille heeft het omgekeerde effect op de hersenen: die krimpen juist. Dementie kan het gevolg zijn, zo blijkt uit recent Amerikaans onderzoek.
Overgewicht levert niet alleen hart- en vaatproblemen op, zo stellen Amerikaanse wetenschappers van de Universiteit van Californië. Mensen van 60 met overgewicht, hebben ook twee keer meer kans op dementie op hun 75e dan mensen met een gezond gewicht.

De onderzoekers brachten de risicofactoren voor dementie uitgebreid in kaart. Zo hebben ook roken, diabetes en een hoge bloeddruk een bewezen negatief effect op de hersenen. Volgens de wetenschappers ligt hier een taak voor de huisarts: die zou patiënten met deze aandoeningen moeten aanmoedigen een gezondere leefstijl te adopteren zolang dat nog kan.

Men ging bij de studie niet over een nacht ijs: maar liefst 1300 mannen en vrouwen tussen de 50 en 60 lieten hun gewicht en lengte opnemen. Daarnaast werd gekeken naar hun bloeddruk, cholesterol en werd er getest op diabetes. De daaropvolgende 10 jaar werd hun hersenomvang gemeten door middel van scans en werden ze uitvoerig mentaal getest.

Het brein krimpt ook bij gezonde mensen bij het ouder worden. Uit het onderzoek bleek echter dat mensen van in de 50 met overgewicht aanzienlijk slechter scoorden op de mentale tests dan mensen met een gezonde BMI. Daarnaast bleek dat de hippocampus - ook wel 'de zeepaardjes' genoemd vanwege de gekromde vorm van deze hersendelen - ook sterk krimpt bij mensen met diabetes en rokers.

Bij respondenten met een hoge bloeddruk traden er sneller laesies op; kleine hersenbeschadigingen die ook bekend staan als afwijkingen in de witte stof. Veranderingen in witte stof, delen van het zenuwcentrum die verantwoordelijk zijn voor informatieoverdracht, worden in verband gebracht met de ziekte van Alzheimer en andere neurodegeneratieve aandoeningen.
Ook bij de mensen met bloeddrukproblemen waren de scores op de mentale toetsen overigens niet om over naar huis te schrijven. De wetenschappers schatten dat een hoge bloeddruk zorgt voor veroudering van de hersenen van zo'n 8 jaar.

Charles DeCarli, hoofdonderzoeker: "Door de risicofactoren voor hersenveroudering te onderkennen, kunnen we mensen niet alleen aanmoedigen leefstijlveranderingen door te voeren nu het nog kan, maar zijn we er ook eerder bij als iemand daadwerkelijk tekenen van dementie vertoont."
De wetenschappers stellen dat de helft van de gevallen van dementie voorkomen had kunnen worden door meer beweging, gezonde en gevarieerde voeding en stoppen met roken.

redactie: Franca van Dalen (Gezondheidsnet)

A Separation: film waarin dementie een grote rol speelt

Mon, 01 Aug 2011 00:00:00 +0200

Deze zomer brengt Cinéart de film A Separation uit waarin dementie een grote rol speelt. Regisseur van de film is Asghar Farhadi. A Separation is onder meer winnaar van een Gouden en een Zilveren Beer op het filmfestival van Berlijn 2011 en gaat over Nader en zijn vrouw Simin, die samen met hem en hun dochter Iran wil verlaten. Nader kan echter zijn vader, die kampt met de ziekte van Alzheimer, niet alleen achter laten. Hij is dagelijks bezig hem te verzorgen en heeft alle moeite een geschikte persoon te vinden die zich, tijdens dat Nader op zijn werk is, over hem kan ontfermen. In de film is te zien voor welke dilemma’s een mantelzorger als Nader komt te staan en welke keuzes hij in zijn eigen privéleven moet maken om voor zijn vader te kunnen blijven zorgen.

Bekijk de trailer van de film hier.

Meer lezen over A Separation? Dat kan op de website van Cinéart.

Alzheimer beter te voorspellen door onderzoek in meerdere hersengebieden

Wed, 27 Jul 2011 00:00:00 +0200

Er zijn nieuwe aanwijzingen gevonden dat Alzheimer beter voorspeld kan worden door onderzoek te verrichten in meerdere hersengebieden en in het bijzonder de pariëtaalkwab; verantwoordelijk voor ondermeer het besef van ruimte. De laatste jaren hebben studies over de ziekte van Alzheimer zich voornamelijk gefocust op de mediale temporale schors. Dit gebied in de hersenen speelt een belangrijke rol bij het expliciete geheugen, maar levert onvoldoende diagnostische betrouwbaarheid in de vroege fase van de ziekte van Alzheimer. Heidi Jacobs bestudeerde als promovendus aan de Universiteit Maastricht veranderingen in de pariëtaalkwab in relatie tot de vroege diagnostiek van Alzheimer. Begin juli verdedigde ze met succes haar proefschrift en verkreeg daarvoor het predicaat ‘cum laude’.

Een van de meest voorkomende symptomen van Alzheimer is een achteruitgang van het geheugen. Aan de andere kant treden er veranderingen op in de hersenen. De grijze en witte stof in het brein (grijze stof = de buitenste rand van de hersenen; witte stof = het binnenste deel van de hersenen) nemen af en er treden beschadigingen op in het vatenstelsel. Ook het patroon van hersenactiviteit verandert. Jacobs onderzocht in hoeverre krimp in de pariëtaalkwab een toegevoegde waarde heeft voor het voorspellen van de ziekte van Alzheimer, bovenop de krimp in de mediale temporale kwab. Het blijkt dat als de informatie van de twee kwabgebieden wordt gecombineerd de betrouwbaarheid van de diagnose toeneemt met 22%. Hiermee kan krimp in de pariëtaalkwab een belangrijke aanvullende aanwijzing zijn voor Alzheimer. Jacobs legt hiermee de basis voor vervolgonderzoek naar de pariëtaalkwab en Alzheimer en hoe deze een rol kan spelen in de vroege opsporing van de ziekte.

Alzheimer dementie is de meest voorkomende vorm van dementie. Als gevolg van de vergrijzing in onze samenleving is er een toegenomen behoefte om deze ziekte te begrijpen, vroeg te diagnosticeren en te behandelen. Wat betreft de rol van de hersenenveranderingen binnen de diagnostiek gebruiken onderzoekers en clinici de mate van krimp van de grijze stof in de mediale temporale kwab als maat om de ziekte vast te stellen en het verloop te voorspellen. Echter, dit is voor patiënten in de vroegste stadia te beperkt. Naast hersenveranderingen spelen gedrags- en verstandelijke veranderingen (minder onthouden, meer moeite met plannen, situaties moeilijker herkennen e.d.) ook een belangrijke rol bij de diagnose Alzheimer.

Heidi I.L. Jacobs verdedigde begin juli haar proefschrift ‘Parietal Matters in Early Alzheimer Disease’. Promotoren: Prof. Jelle Jolles (Onderzoeksinstituut LEARN! Vrije Universiteit Amsterdam), Prof. Frans Verhey en dr Martin van Boxtel (Universiteit Maastricht). Het proefschrift is uitgegeven in boekvorm (Neuropsych Publishers, ISBN 978-90-75579-51-2).

Paracetamol kalmeert dementerende ouderen

Tue, 19 Jul 2011 00:00:00 +0200

Schoppen, met voorwerpen gooien, spugen en vloeken: mensen met dementie kunnen het leven van hun verzorgers, familie en medebewoners behoorlijk lastig maken. Het huis-, tuin- en keukengeneesmiddel paracetamol kan dit stuurse gedrag verminderen, ontdekten Noorse onderzoekers.

Dementerende ouderen die paracetamol of een andere pijnstiller kregen, vertoonden 17 procent minder geagiteerd gedrag dan ouderen die het zonder moesten stellen, schreven de wetenschappers in het British Medical Journal.

Zo'n effect zou een nieuw geneesmiddel subiet tot 'kaskraker' verheffen, stelt Marcel OldeRikkert, hoogleraar geriatrie in het UMC St Radboud in Nijmegen en hoofd van het Alzheimer Centrum Nijmegen.

Pijnklachten
Dat een simpel paracetamolletje de complexe gedragsproblemen bij dementerende ouderen kan verhelpen, komt voor hem echter niet als een verrassing.

Veel dementerende ouderen hebben last van pijnklachten die niet goed behandeld worden, omdat zij hun pijn niet goed kunnen aangeven. Met het lastige gedrag geven de ouderen op hun manier uiting aan het ongerief.

Antipsychotica
Om het 'onaangepaste gedrag' van dementerenden in te dammen schrijven artsen nu vaak antipsychotica voor. Daar kleven echter behoorlijk wat nadelen aan. Zo zorgen ze voor Parkinsonachtige bewegingsstoornissen, die tot valpartijen kunnen leiden, en ze vergroten de kans op een hartaanval.

Veel antipsychotica werken bovendien slechts marginaal beter dan een placebo, vervolgt OldeRikkert. "De antipsychotica kun je zien als een chemische dwangbuis. Het maakt mensen rustiger, maar ze blijven pijn houden."

Individuele behandeling
Hij is positief over het effect van paracetamol, maar het is nog wat te vroeg om hosanna te roepen. "We moeten kijken of het in Nederlandse klinieken hetzelfde effect heeft. Bovendien zou het natuurlijk beter zijn als iedere oudere een individuele behandeling krijgt, in plaats van iedereen maar een pijnstiller te geven."

Niet alle gedragsproblemen van dementerende ouderen worden immers door pijn veroorzaakt. Het 'ongewenste gedrag' kan ook een uiting van volledige uitputting zijn.

"Mensen met dementie hebben meer moeite om alle impulsen te verwerken die gedurende een dag op hen afkomen", zegt OldeRikkert. Tel daar de stress bij op als je hoort dat je moeder 'al dertig jaar geleden overleden is', terwijl je net bij haar op bezoek wilde gaan en een 'gewone' dag verwordt tot een mentale uitputtingsslag.

Alzheimer betrouwbaarder te voorspellen door onderzoek in meerdere hersengebieden

Mon, 11 Jul 2011 00:00:00 +0200

8 juli 2011

Er zijn nieuwe aanwijzingen gevonden dat Alzheimer beter voorspeld kan worden door onderzoek te verrichten in meerdere hersengebieden en in het bijzonder de pariëtaalkwab; verantwoordelijk voor ondermeer het besef van ruimte. De laatste jaren hebben studies over de ziekte van Alzheimer zich voornamelijk gefocust op de mediale temporale schors. Dit gebied in de hersenen speelt een belangrijke rol bij het expliciete geheugen, maar levert onvoldoende diagnostische betrouwbaarheid in de vroege fase van de ziekte van Alzheimer. Heidi Jacobs bestudeerde als promovendus aan de Universiteit Maastricht veranderingen in de pariëtaalkwab in relatie tot de vroege diagnostiek van Alzheimer. Op woensdag 6 juli verdedigde ze met succes haar proefschrift en verkreeg daarvoor het predicaat ‘cum laude’.

Een van de meest voorkomende symptomen van Alzheimer is een achteruitgang van het geheugen. Aan de andere kant treden er veranderingen op in de hersenen. De grijze en witte stof in het brein (grijze stof = de buitenste rand van de hersenen; witte stof = het binnenste deel van de hersenen) nemen af en er treden beschadigingen op in het vatenstelsel. Ook het patroon van hersenactiviteit verandert. Jacobs onderzocht in hoeverre krimp in de pariëtaalkwab een toegevoegde waarde heeft voor het voorspellen van de ziekte van Alzheimer, bovenop de krimp in de mediale temporale kwab. Het blijkt dat als de informatie van de twee kwabgebieden wordt gecombineerd de betrouwbaarheid van de diagnose toeneemt met 22%. Hiermee kan krimp in de pariëtaalkwab een belangrijke aanvullende aanwijzing zijn voor Alzheimer. Jacobs legt hiermee de basis voor vervolgonderzoek naar de pariëtaalkwab en Alzheimer en hoe deze een rol kan spelen in de vroege opsporing van de ziekte.

Uw eigen verhaal over dementie in boekvorm

Sat, 09 Jul 2011 00:00:00 +0200

Herinneringen delen ter ere van Wereld Alzheimer Dag

Ter ere van Wereld Alzheimer Dag op 21 september geeft Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO) een boek uit met uit het leven gegrepen verhalen over Alzheimer. Via de website WereldAlzheimerDag.nl kan iedereen een bijdrage leveren aan dit boek. De ontvangen bijdragen, zoals tekeningen, gedichten en verhalen, vormen de basis voor het boek waarvan op 21 september het eerste exemplaar verschijnt.

Met het uitgeven van het boek speelt ISAO in op het feit dat de ziekte van Alzheimer niet alleen de patiënt treft, maar ook in sterke mate de mensen in de omgeving raakt. Door verhalen online te delen, hoopt de stichting in navolging van de eerdere, goed ontvangen publicatie van een dagboek op www.alzheimerdagboek.nl, de ziekte bespreekbaar te maken en duidelijk te maken dat mensen die met de ziekte te maken hebben er niet alleen voorstaan.

Iedereen die een bijdrage aan het boek levert, ontvangt op 21 september een gratis exemplaar van de bundel met verhalen over Alzheimer. Door het boek op Wereld Alzheimer Dag 21 september uit te brengen, draagt ISAO bij aan de door de World Health Organisation (WHO) uitgeroepen Wereld Alzheimer Dag. Een dag om stil te staan bij de ziekte van Alzheimer. De meest voorkomende vorm van dementie die zich voornamelijk openbaart bij mensen boven de 65 jaar. Een ziekte met verstrekkende gevolgen voor de patiënt en zijn directe omgeving.

Bijdragen aan het boek? Dat kan door het delen van een herinnering, verhaal, gedicht of tekening via www.WereldAlzheimerDag.nl.

Over dertig jaar allemaal preventief aan een Gronings medicijn tegen Alzheimer?

Thu, 07 Jul 2011 00:00:00 +0200

Hoogleraar Paul Luiten denkt dat veel mensen in de toekomst preventief een medicijn tegen Alzheimer zullen innemen, ruim voordat ze last hebben van dementie. En misschien is dat wel een Gronings medicijn. Wetenschappers uit Luitens onderzoeksgroep werken hard aan een nieuw medicijn tegen Alzheimer en de eerste resultaten zijn veelbelovend.
Volgens Luiten wordt de zoektocht naar een goed medicijn tegen Alzheimer steeds belangrijker omdat het aantal Alzheimerpatiënten door de vergrijzing zal verdubbelen tot enkele honderdduizenden. Luiten: ‘Je moet echter eerst goed begrijpen hoe de ziekte werkt, voordat je kunt nadenken over een medicijn.’

Beschadigde bloedvaten

Door veroudering raken de bloedvaten in de hersenen beschadigd en dat is volgens Luiten, hoogleraar moleculaire neurobiologie en biologische psychiatrie, een belangrijke oorzaak bij het ontstaan van Alzheimer. Luiten: ‘Alzheimerpatiënten blijken twee tot drie keer meer schade aan bloedvaten in de hersenen te hebben dan gezonde ouderen.’ Normaal voert het bloed alle afvalstoffen in het lichaam af naar de lever, waar de afvalstoffen vervolgens worden afgebroken. Met het verstrijken van de jaren raakt het menselijk lichaam echter in verval en daardoor verloopt dit proces minder goed.
Luiten: ‘Ook de bloedvaten in de hersenen raken beschadigd, waardoor afvalstoffen zich in de hersenen ophopen. Een van die afvalstoffen in het eiwit bèta-amyloïd. Dit eiwit klontert samen en wordt giftig waardoor de hersencel sterft. Een beetje bèta-amyloïd kunnen de hersenen wel aan en daarom merken patiënten in het begin niet dat zij Alzheimer hebben. De geheugenproblemen ontstaan pas als de hersenen al behoorlijk zijn aangetast. Een medicijn komt dan eigenlijk te laat.’

Levensstijl van belang

Alzheimer lijkt een proces dat hoort bij normale veroudering. Luiten: ‘Iedere oudere heeft wel een klein beetje van dit eiwit in de hersenen, ook al zijn ze niet dement. Maar hoe snel en hoeveel bèta-amyloïd ophoopt in de hersencellen, hangt af van iemands genen en levensstijl.’ Aan de genetische aanleg kun je niets veranderen, legt Luiten uit, maar met een gezonde of ongezonde levensstijl is het verloop van de ziekte wel te beïnvloeden. Een glas rode wijn en veel vette vis zijn bijvoorbeeld goed voor de bloedvaten en helpen daarom ook tegen Alzheimer. Een slechte voeding met bijvoorbeeld veel verzadigde vetzuren, of chronische stress kan de ziekte juist versnellen.

Langzaam ziekteproces

Alzheimer is lastig te bestrijden. Volgens Luiten komt dit omdat het een relatief langzaam ziekteproces heeft. De hersenen zijn vaak al flink beschadigd op het moment dat een oudere met geheugenklachten bij de huisarts terecht komt. Daarbij komt dat de huidige medicijnen tegen Alzheimer hersencellen slechts proberen te beschermen tegen afsterven. Deze medicijnen grijpen laat in het ziekteproces in en vertragen daardoor de hersensterfte slechts een halfjaar tot een jaar.

Gronings onderzoek

Nieuwe medicijnen zijn er vaak opgericht om het enzym te remmen dat bèta-amyloïd in de hersenen aanmaakt. Dat brengt echter weer andere problemen met zich mee, omdat deze medicijnen ingrijpen op een enzym met een normale biologische functie. In Groningen werken onderzoekers daarom hard aan een nieuw medicijn dat Alzheimer op een heel andere manier bestrijdt. Luiten: ‘We hebben een stof ontdekt die voorkomt dat bèta-amyloïd eiwitten aan elkaar vastkleven. Daarmee voorkomen we dat de samengekleefde eiwitten giftig worden en dat hersencellen sterven, zónder dat een natuurlijk proces beïnvloeden.’

Spannende onderzoeksresultaten

Deze stof blijkt tot nu toe goed te werken in een reageerbuis in het laboratorium en in de hersenen van levende muizen. Een jaar geleden zijn de onderzoekers Masman en Granic gepromoveerd op onderzoek naar dit potentiële nieuwe medicijn. ‘Zij hebben het geheugen van muizen aangetast door de ziekte van Alzheimer in de hersenen na te bootsen en de muizen vervolgens het medicijn toegediend. De muizen behielden een goed geheugen en de hersensterfte was aanzienlijk minder dan bij muizen die het medicijn niet hadden gekregen. Dat vonden we een ontzettend spannend resultaat.’
Voordat de onderzoekers de stof op mensen kunnen uitproberen, moet er nog veel gebeuren. Luiten: ‘De uitdaging ligt in de manier waarop het medicijn in de hersenen terecht komt. We kunnen het medicijn bij mensen niet direct in de hersenen inbrengen zoals we bij de proefdieren deden. Voor menselijk gebruik moet de stof beschikbaar zijn in een pil of via een injectie. Het medicijn moeten we daarom zo aanpassen dat het blijft werken en dat het via het bloed in de hersenen terecht kan komen.’

Goede hoop

Ondanks dat het misschien nog tien tot vijftien jaar duurt voordat deze stof als medicijn op de markt kan worden gebracht, bieden de eerst resultaten goede hoop. Luiten: ‘Als het ons uiteindelijk lukt om een medicijn tegen Alzheimer te ontwikkelen, zullen farmaceutische bedrijven staan te springen om het te produceren. Er is weinig twijfel dat Alzheimer door de vergrijzing en verhoogde levensduur een belangrijke volksziekte wordt. Mensen met lichte symptomen van Alzheimer zouden dat medicijn dan voorgeschreven kunnen krijgen. Als het medicijn geen bijwerkingen heeft, sluit ik niet uit dat iedereen het vanaf zijn twintigste preventief neemt om Alzheimer te voorkomen. Onderzoekers hebben zo hun fantasieën, maar ik kan me daar wel wat bij voorstellen.’

Tekst: Thomas Franken

Onderzoek toont hoe apo-E4 bijdraagt aan vorming van plaques

Mon, 04 Jul 2011 00:00:00 +0200

Wetenschappers hebben ontdekt dat een proteïne, dat wordt aangemaakt door een belangrijk Alzheimer-gen, een remmende werking uitoefent op de hersenen om beta amyloïde af te breken. Beta amyloïde is de belangrijkste ingrediënt van de amyloïde plaques, die karakteristiek zijn voor deze aandoening.

Het onderzoek vond plaats bij muizen en mensen en vormt een schakel tussen het vertraagde opruimen van amyloide beta met een variant van het apolipoprotein E (apoE) gen. Deze ontdekking brengt wetenschappers dichter bij het beter begrijpen van een belangrijke risicofactor van de ziekte van Alzheimer. Dit kan ertoe leiden dat amyloïde beta op natuurlijke wijze kan worden afgebroken en met geneesmiddelen kan dit proces verder worden verbeterd.

ApoE bestaat in drie vormen: E2, E3 and E4. Neurologen zijn bijzonder geïnteresseerd in ApoE4, omdat deze variant de kans op de ziekte van Alzheimer aanzienlijk vergroot en het ontstaan ervan 10 tot 15 jaar vervroegt.

“We wisten dat apoE gerelateerd was aan de amyloïde beta-ophoping en vermoedden dat apoE4 het opruimen van amyloid-beta zou vertragen. Dit onderzoek toont aan dat dit specifiek geldt voor apoE4,” zegt Dr. Holtzman, projectleider aan de faculteit Neurologie van de universiteit van Washington. “De volgende stap is om uit te vinden hoe apoE het opruimen van amyloid beta beïnvloedt en hoe apoE4 het proces verstoort. Het uiteindelijke doel is vervolgens om manieren te ontwikkelen die de opruiming verbeteren.”

Bij de start van het onderzoek hebben de wetenschappers de apoE-genen van bijna 300 personen geanalyseerd. Daarbij werd met behulp van scans en hersen/ruggenmergvocht vastgesteld hoeveel amyloïde plaque-ophoping de deelnemers in hun hersenen hadden. Bij degene met één of twee kopieën van de E4-vorm van het apoE-gen werd verwacht dat de plaque-ophoping vergelijkbaar zou zijn met personen die andere apoE-vormen droegen. Hoewel alle vrijwilligers gezond waren, beginnen de plaque-ophoping en andere met Alzheimer-gerelateerde veranderingen in de hersenen al 10 tot 15 jaar of langer voordat de symptomen waarneembaar worden.

De rol van de apoE-genen in de hersenen is nog tamelijk onduidelijk. In de overige lichaamsdelen circuleren deze genen in het bloed en vervullen zij een belangrijke rol in het controleren van de cholesterolniveaus’s. Eén van de oorzaken van de ziekte van Alzheimer is een toename van de productie van amyloïde beta in de hersenen, maar onderzoekers wisten niet of apoE4 nou meer amyloïde beta produceerde of dat de afbraak ervan werd vertraagd. Om die vraag te kunnen beantwoorden werkte doctoraal student Joseph Castellano met genetisch aangepaste muizen met Alzheimer-vergelijkbare veranderingen in de hersenen en om selectief één van de drie menselijke vormen van apoE te bouwen.

Castellano maakte daarbij gebruik van een zogeheten in vivo microdialyse-techniek waarmee de amyloïde beta-niveaus in muizenhersens kunnen worden gemeten. Hij ontdekte dat jongvolwassen muizen die apoE4 aanmaakten, duidelijk hogere amyloïde beta-niveaus in hun hersenen hadden en dat amyloïde beta veel langzamer werd afgebroken dan bij muizen die apoE, E2 of E3 aanmaakten. Een identieke situatie deed zich ook voor bij oudere muizen.

Om te bepalen of de verschillende apoE-vormen gevolgen hadden voor de amyloïde beta-productie, maakte Castellano gebruik van een andere techniek: stabiele isotoop-labeling kinetica. Dit experiment gaf geen duidelijke verschillen in de productie van de 3 menselijke apoE-vormen.

“Deze experimenten tonen aan dat apoE4 het afbreken van amyloïde beta tegenwerkt, vergeleken met andere apoE-vormen,” zegt Castellano. Het laboratoium van Dr.Holtzman heeft al een receptor ontwikkeld die apoE en amyloïde beta verwijdert. “We zouden willen weten of deze receptor amyloïde beta en apoE tegelijkertijd opruimt, of als deze twee uit de hersenen worden verwijderd door verschillende mechanismen”, aldus Holtzman. “Het vinden van antwoorden op deze vragen kan erg belangrijk zijn voor het ontwikkelen van nieuwe therapieën.”

Extract uit kaneelpijpje helpt mogelijk tegen Alzheimer

Tue, 28 Jun 2011 00:00:00 +0200

De sleutel tot het voorkomen van de ziekte van Alzheimer lijkt zich gewoon in ons kruidenkastje te bevinden. Een extract uit kaneelpijpjes heeft eigenschappen die de ontwikkeling van de ziekte kan tegen gaan.
Onderzoeker Micheal Ovadia van de Tel Aviv University werd geïnspireerd door de genezende krachten van kaneel beschreven in een passage in de bijbel. De Israelische professor ontdekte eerst dat het kaneelpijpjes extract CEppt antivirale eigenschappen had. Vervolgens testte hij dit in zowel het laboratorium als op muizen.

Het onderzoeksteam van Ovadia voegde het kaneelextract toe aan het drinkwater van muizen en fruitvliegjes met de ziekte van Alzheimer.
Na vier maanden bleek de ontwikkeling van de ziekte duidelijke vertraagd en was de levensduur en activiteitenniveau weer gelijk aan dat van hun gezonde soortgenoten.

Ovadia:"Het extract remt de vorming van de giftige amyloid-eiwitten. Deze eiwitten vormen plaques in de hersenen van Alzheimerpatiënten."

Het is echter nog veel te vroeg om massaal enorme hoeveelheden kaneel te gaan eten. Je hebt dagelijks meer dan 10 gram onbewerkte kaneel nodig om de gezondheidsbevorderende werking te bewerkstelligen. Dit is een voor mensen giftige hoeveelheid.

"De oplossing is om de werkzame stof te scheiden van de giftige elementen in het kaneel.", aldus Ovadia. "Deze ontdekking is veelbelovend. In de toekomst kan het leiden tot een natuurlijk en veilig geneesmiddel in de strijd tegen de ziekte van Alzheimer."

Weinig artsen bereid tot euthanasie bij dementie

Mon, 27 Jun 2011 00:00:00 +0200

Slechts 33 procent van de Nederlandse artsen is bereid om bij beginnende dementie mee te werken aan euthanasie. Dat blijkt uit de resultaten van een landelijk onderzoek naar euthanasie door de academische ziekenhuizen van Utrecht, Groningen en Rotterdam waarover tv-programma Nieuwsuur 25 juni jl. berichtte.

Euthanasie bij dementerenden is alleen mogelijk in het beginstadium: als de patiënt nog wilsbekwaam is en nog niet in een vergevorderd stadium van dementie verkeert.

Het aantal demente patiënten dat euthanasie heeft laten plegen, is gestegen van 3 in 2006 naar 21 in 2010. Ook in het totaal aantal gevallen van euthanasie zit een stijgende lijn: in 2006 werden 1900 meldingen gemaakt bij de toetsingscommissie, in 2010 waren dat er 2700, zo blijkt uit cijfers van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie, zo meldt Nieuwsuur.

Alzheimer heeft steeds grotere invloed op economie

Fri, 24 Jun 2011 00:00:00 +0200

De ziekte van Alzheimer gaat een steeds belangrijker invloed uitoefenen op de globale economie, zo hebben donderdag deskundigen terzake het USA-Congres gewaarschuwd. De oorzaak is duidelijk: de toenemende veroudering van de maatschappijen.

Momenteel telt de wereld tussen de 24 en de 37 miljoen mensen die aan de ongeneeslijke ziekte lijden. Tegen het jaar 2050 zullen dat, naar schatting van de deskundigen, ongeveer 115 miljoen zijn.

Alzheimer "is de ergste crisis op sociaal en gezondheidsvlak van de 21e eeuw", hield Daisy Acosta, voorzitster van de in Londen gevestigde organisatie Alzheimer's Disease International, de leden van de commissie Buitenlandse Zaken van het Huis van Afgevaardigden voor.

Vorig jaar "kostte" de ziekte 604 miljard dollar, één procent van het globale BBP. "Als Alzheimer een land was, zou hij de 18de economie ter wereld zijn wat het BBP betreft", aldus Acosta.

Bill Thies van de Alzheimer's Association stelde dat, in vergelijking met andere ziektes, desondanks weinig geld wordt besteed aan onderzoek naar de ziekte. Veel meer geld wordt uitgetrokken voor, onder andere, kankeronderzoek, onderzoek naar hart-vatenziektes en aids.

Meest bedreigd door de toenemende wanverhouding actieven/niet-actieven en de stijgende gezondheidskosten zijn, zo beklemtoonde George Vradenburg van de organisatie USAgainstAlzheimer, de westerse landen. Zijn pleidooi kwam voorts vooral neer op het zoveel mogelijk activeren of actief houden van de ouderen - een indirect pleidooi dus voor de de derde/vierde leeftijd die aan het werk moet blijven om een "vertraging van de economische groei" te verhinderen.

Doorbraak: molecule gevonden dat vorming zenuwstelsel regelt

Wed, 22 Jun 2011 00:00:00 +0200

Een ploeg wetenschappers van de universiteiten van Leuven en Montréal hebben een molecule gedetecteerd die de vorming van het zenuwstelsel in goede banen leidt. Dat is een grote stap voorwaarts in de strijd tegen progressieve zenuwziekten zoals parkinson en alzheimer, schrijft De Morgen.

Zowel het vaat- als het zenuwstelsel worden ontwikkeld voor de geboorte van een baby. Dat de groei van het vaatstelsel in goede banen wordt geleid door bepaalde moleculen, was al bekend. Het deed wetenschappers vermoeden dat dit ook het geval was voor het zenuwstelsel. Wetenschappers van Leuven en Montréal hebben dat nu ook aangetoond, aldus De Morgen.

'Een van de belangrijkste moleculen in het vaatstelsel is de Vascular Endothelial Growth Factor (VEGF). Wij hebben ontdekt dat die molecule ook bepaalde zenuwen aantrekt', zegt Peter Carmeliet, directeur van het Vesalius Research Center (KU Leuven) in de krant. Hij wijst erop dat bij beschadiging van de zenuwen, VEGF zou kunnen gebruikt worden om de groei te stimuleren.

Het onderzoek zet de deur open voor het herstel van zenuwziekten, zoals parkinson, alzheimer of amyotrofe laterale sclerose (ALS). De resultaten van de studie werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Neuron.

Alzheimer heeft twee snelheden

Wed, 08 Jun 2011 00:00:00 +0200

Nieuw onderzoek toont aan dat de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer twee mogelijkheden heeft, namelijk: heel snel of relatief langzaam. De onderzoekers baseren die conclusie op een analyse van de gegevens van bijna 650 patiënten. Uit die analyse blijkt dat de snelle variant van Alzheimer een voorsprong van bijna twee jaar kan ontwikkelen ten opzichte van de langzame variant.

Uit het onderzoek blijkt ook dat Alzheimer aan die snelheid vasthoudt. “Als ze (de patiënten, red.) snel achteruitgaan dan blijven ze dat doen,” vertelt onderzoeker Nathalia Komarova. “De snelheid van de achteruitgang staat vanaf het begin vast.”

Het is onduidelijk waarom Alzheimer zich bij de één sneller ontwikkelt dan bij de ander. Mogelijk heeft het iets met de genen van mensen te maken. Sommige genen vergemakkelijken wellicht de voortgang van Alzheimer.

Het onderzoek kan van groot belang zijn voor patiënten. De snelheid waarmee zij achteruitgaan is nu namelijk iets nauwkeuriger te voorspellen. Maar ook de wetenschap is gebaat bij de studie. De uitkomsten van klinische onderzoeken kunnen wel eens onjuist zijn als er geen onderscheid wordt gemaakt tussen mensen die Alzheimer snel of langzaam ontwikkelen.

Caroline Hoek

Potentieel kandidaatmedicijn voor ziekte van Alzheimer gevonden

Mon, 06 Jun 2011 00:00:00 +0200

Wetenschappers van de universiteit van Californië (San Diego), de universiteit van South-Carolina en het Amerikaanse instituut voor Leefwetenschappen en Medicijnontwikkeling (San Diego) hebben aangetoond dat door inname via de mond van een cysteïne protease remmer E64d niet alleen de ophoping van β-amyloïde (Aβ) in de hersenen van Alzheimermuizen vermindert, maar dat er ook sprake is van een substantiële verbetering in het tegenaan van geheugenverlies.

Volgens projectleider Prof. Vivian Hook, zijn de bevindingen zo bijzonder, omdat eerder al is aangetoond dat E64d veilig door de mens kan worden gebruikt. De onderzoekers menen dat dit middel veel potentie in zich heeft om als nieuwe therapie voor de ziekte van Alzheimer te fungeren.
De toename van Aβ-niveaus in de hersenen worden in verband gebracht met geheugenverlies en amyloïde plaques, hèt kenmerk van de ziekte van Alzheimer.
Aβ-peptiden worden “geknipt” uit een groter proteïne (eiwit), het amyloïde precursor proteïne (APP) met een enzymatische “schaar” (β-secretase geheten) en klonteren samen tot plaques in het geheugengedeelte van de hersenen.

E64d vermindert Aβ-productie door de werking van β-secretase “scharen” tegen te gaan. Deze willen namelijk de APP-ketting in kleinere toxische Aβ-peptiden “knippen”. Maar in dit onderzoek ontdekten de wetenschappers dat dit middel feitelijk de activiteit van protease BACE1 verhoogt, die tot op heden werd gezien als de primaire β-secretase. In plaats daarvan lijkt E64d te leiden tot het afremmen van Aβ in de hersenen door de β-secretase-activiteit van een andere protease, Cathepsin B.

“Deze studie duidt erop dat Cathepsin B als een nieuwe invalshoek voor therapie fungeert, waarmee de productie van Aβ afgeremd en die daarmee zorgt voor een verbeterde geheugenfunctie,” aldus Hook. “Dit is een belangrijke ontdekking, omdat we hebben aangetoond dat het afremmen van β-secretase kan optreden met Cathepsin B-afremming en zonder BACE1-afremming.”
De wetenschappers hebben zowel oude als jonge transgene Alzheimermuizen bestudeerd en ontdekten dat het geheugenverlies bij beide was verbeterd. Bij de jonge muizen, die gevoed werden met E64d, was geen geheugenverlies. Bij de oude muizen, waarbij het geheugen al was aangetast, bleek de geheugenfunctie te zijn verbeterd.

Dit onderzoek bouwt voort op een studie uit maart 2008 die voor het eerst aantoonde dat Cathepsin B-afremming resulteerde in verbetering van het geheugen en een afname van Aβ en amyloïde plaques. In die studie werd het medicijn direct toegediend in de hersenen van Alzheimermuizen. In het nieuwe onderzoek bleek het geneesmiddel effectief door toediening via mond. Deze aanpak kan vervolgens leiden tot klinische proeven bij mensen.

Debra Kain en eigen bewerking

Nanodeeltjes kunnen de vorming van Alzheimer-plaques afstoppen

Thu, 26 May 2011 00:00:00 +0200

Wetenschappers beweren dat nanodeeltjes het neurodegeneratieve proces kunnen blokkeren dat de cognitieve functie aantast. De volgende uitdaging is dan om nanodeeltjes te bouwen die zijn samengesteld uit lichaamsvriendelijke en niet-giftige materialen.
Gedurende de laatste jaren was het onderzoek gericht op nanodeeltjes als middel om de hersenen te beschermen tegen de eiwitten die bijdragen aan het ontstaan van neurodegeneratieve aandoeningen als Alzheimer. Deze eiwitten, vooral amyloïde ß-peptiden, zouden een rol spelen in de afzetting van plaques in de hersenen, die de synapses (contactpunten tussen zenuwcellen) beschadigen en leiden tot een afname van de cognitieve kwaliteiten.

Bij het ontstaan van Alzheimer hoopt amyloïde ß zich op in delen van de hersenen, waar nieuwe herinneringen zich verzamelen. Bij voortgang van de ziekte blokkeren deze proteïnedeeltjes de neurotransmitters, waardoor er niet meer met andere zenuwcellen gecommuniceerd kan worden. Het veelbelovende van nanodeeltjes is, dat ze de capaciteit hebben om sommige biologische functies na te bootsen en binnen te dringen in de bloed-hersenbarrière. Dit zal ze ook in staat stellen om de groei van neuron-blokkerende vezels beter af te stoppen dan combinaties van medicijnen. Maar omdat deze combinaties hebben aangetoond dat ze deze opgehoopte vezelstructuur kunnen afbreken, hopen de wetenschappers dat anorganische nanodeeltjes dit werk nog veel effectiever kunnen uitvoeren.

De nanotechnische benadering biedt veel potentiële mogelijkheden. Er zijn al effectieve nanodeeltjes, maar die zijn nog lichaamsonvriendelijk en schadelijk. Dat moet nog verder ontwikkeld worden. Daarnaast lijken sommige nanodeeltjes zelfs het ophopingsproces te versnellen. In een publicatie (in april jl.) van tijdschrift Angewandte Chemie International Edition beschrijven de wetenschappers het afremmen van de amyloide ß-ophoping door het gebruik van cadmium telluride (CdTe): nanodeeltjes met een vierzijdige vorm en een negatieve lading.
"We wilden weten hoe anorganische materialen invloed kunnen uitoefenen op de vezelstructuur van amyloïde peptiden. Dit zijn kleine, proteïneachtige structuren die uitgebreide stelsels vormen en die op nanovezels lijken”, zegt onderzoeksleider Kotov.

Maar deze CdTe-nanodeeltjes zijn nog lichaamsonvriendelijk en toxisch. Het team van de Universiteit van Michigan (USA) en de Kyungpook Nationale Universiteit (Zuid-Korea) dat dit onderzoek verrichtte, heeft nu aangegeven dat voor de aanpak van amyloïde ß-peptiden een aantal manco’s van de nanodeeltjes zijn verbeterd.
Het team koos ervoor om met deze CdTe-nanodeeltjes te werken omdat men al jaren ervaring met deze materialen heeft en vanwege ‘zelfmonterende’ eigenschappen. De deeltjesgrootte en vorm zijn belangrijk als het gaat om effecten voor de ophopingen – zoals ronde vormen (zoals carbon nanotubes) die de ophoping bevorderen. Als een korte keten van amyloïde-peptiden zich rond een tetrahedron-gebouwd nanodeeltje wikkelt, voorkomen de scherpe randjes van het nanodeeltje dat zich meer peptiden aan deze keten gaan hechten, aldus Kotov.
Om deze hypothese te testen, combineerden de wetenschappers een oplossing met daarin CdTe-nanodeeltjes, waarvan één met amyloïde peptiden, en vervolgens werden ondermeer met atoommicroscopen de resultaten bestudeerd. Men ontdekte dat de nanodeeltjes ervoor zorgden dat de amyloïde ß-ophoping werd tegengegaan.

De onderzoekers vermoeden dat zij hiermee een blauwdruk hebben gevonden voor deze techniek met nanodeeltjes. Daarbij zou dan gebruik moeten worden gemaakt worden van lichaamsvriendelijke materialen, die dezelfde eigenschappen hebben als de CeTe-nanodeeltjes

Door Larry Greenemeier en eigen bewerking ISAO

Risicogen tast hersenverbindingen aan 50 jaar voordat alzheimer toeslaat

Tue, 17 May 2011 00:00:00 +0200

Onderzoekers weten dat er een sterke genetische component bestaat die de ziekte van Alzheimer op hoge leeftijd ontwikkelt. In 1993 ontdekten wetenschappers het gen ApoE4 –25% van de bevolking heeft dit gen in zich- dat de kans op Alzheimer verdrievoudigt. In 2009 werden nog 3 risicogenen ontdekt en bij één van deze, clusterin geheten (oftewel CLU), bleek dat de kans op Alzheimer nog eens met 16% steeg.

Maar de werking van het CLU-gen kon nog niet worden uitgelegd. Nu hebben onderzoekers van de universiteit van Los Angeles (UCLA) ontdekt dat dit risico-gen al 50 jaar actief is voordat men normaal gesproken de ziekte van Alzheimer ontwikkelt.

In het digitale Journal of Neuroscience, zegt professor Thompson van UCLA, dat de C-allel van het CLU gen (een allel is een of twee of meerdere vormen van een gen) de ontwikkeling van myeline aantast. Myeline zorgt voor een isolerende laag rond de uitlopers (axons) van de zenuwcel en is essentieel voor een goede werking van het zenuwstelsel. Gevolg hiervan is dat de axons zwakker en meer kwetsbaar worden en zo meer bevattelijk zijn voor Alzheimer op hoge leeftijd.

De wetenschappers hebben de hersenen gescand van 398 gezonde volwassenen tussen 20 en 30 jaar. Daarbij werd gebruikgemaakt van een hoogmagnetisch veld-scanner (4-Tesla DTI) een nieuw type MRI, dat de hersenverbindingen in beeld brengt. Men vergeleek de verbindingen die een C-allel-variant van het CLU-gen droegen met een andere variant, de CLU T-allel.

Men ontdekte dat bij personen die CLU-C dragers waren, er sprake was van fractionele anisotropie. Dit is een algemeen geaccepteerde maatstaf voor het witte stof-niveau in delen van de hersenen, inclusief gebieden die degenereren bij Alzheimer. Met andere woorden: jonge, gezonde dragers van het CLU-C gen tonen een profiel met een lager wittestof-niveau. Dit kan wijzen op een grotere kwetsbaarheid om de ziekte op latere leeftijd te ontwikkelen.

De ontdekking van de werking van dit gen is op verschillende niveaus interessant, zegt projectleider Thompson. In traditionele zin wordt Alzheimer beschouwd als een aandoening die gekenmerkt wordt door afsterven van zenuwcellen en wijdvertakte grijze stof-atrofie. Maar degeneratie van myeline in de witte stof-‘routes’ wordt steeds meer gezien als een sleutelonderdeel van de ziekte en daarmee een andere benaderingswijze, en deze ontdekking benadrukt dat.

Thompson zegt dat de ontdekking van de functie van dit gen nieuwe inzichten brengt. Het risico-gen tast de hersenen aan 50 jaar voordat men normaal gesproken Alzheimer krijgt. De schade kan met een MRI in beeld worden gebracht, maar de symptomen zijn nog niet bekend.
Nu is bekend wat dit mysterieuze gen doet, namelijk de verbindingen in de hersenen meer kwetsbaar te maken door ze al te beschadigen voordat zich plaques en tangles ontwikkelen.
Tenslotte is het belangrijk dat we weten hoe het gen werkt en kan het gebruikt worden in het voorspellen van iemands kansen op deze aandoening, en dat er een tijdperiode van 50 jaar is voordat de aandoening zich begint te ontwikkelen.

“Het in kaart brengen van structurele verschillen in de hersenen bij degene met een genetische kans op de ziekte van Alzheimer is crucial voor behandeling en preventie-strategieén. Zo gauw verschillen in de hersenen kunnen worden waargenomen, kan worden bepaald welke keuzes in leefstijl invloed hebben op de gezondheid van het brein en de kans op Alzheimer,”zegt Thompson. "We weten dat veel leefstijl-factoren, zoals regelmatige lichaamsbeweging en gezond eten de kans op cognitieve achteruitgang en de kans op Alzheimer verkleinen" .

Mark Wheeler UCLA en eigen bewerking ISAO

Nieuwe invalshoek mogelijke Alzheimer-bloedtest

Mon, 09 May 2011 00:00:00 +0200

Een bloedtest die Alzheimer kan herkennen, zou op korte termijn beschikbaar kunnen komen. Dit onderzoek vond plaats aan de McGill University Health Centre in Canada. De bevindingen van de wetenschappers hebben een unieke biochemische diagnose aan het licht gebracht, waardoor Alzheimerpatiënten kunnen worden herkend.

"Tot op heden was er geen definitieve diagnose voor Alzheimer dan via een hersenanalyse na het overlijden," zegt onderzoeker Dr. Papadopoulos. "Ons klinische onderzoek laat zien dat een niet-invasieve bloedtest (er vinden geen ingrepen plaats in het lichaam) goed bruikbaar kan zijn om het vroege stadium van Alzheimer vast te stellen en ook om andere dementievormen te onderscheiden."

Deze Alzheimer-bloedtest is gebaseerd op de productie van het hersenhormoon dehydroepiandrosterone (DHEA) geheten. Dit hormoon wordt door het lichaam zelf aangemaakt. Rond het 20e jaar is de productie het hoogst en in de loop der jaren neemt deze geleidelijk af. Het hormoon is rijkelijk aanwezig in de hersenen, alwaar het zorgt voor een breed scala van biologische effecten.

De wetenschappers waren in staat om via oxidatie de DHEA-productie, in het bloed dat afkomstig was van Alzheimerpatienten, op te voeren. Maar de oxidatie van dit bloed leidde niet tot een toename van DHEA.
"Er is een duidelijk wederzijds verband tussen de beperkte mogeljkheid om DHEA via oxidatie in het bloed te produceren en het stadium van cognitieve aantasting, zoals bij de ziekte van Alzheimer," zegt Papadopoulos. "Wij hebben aangetoond dat wij nauwkeurig en via herhaling met kleine bloedmonsters Alzheimer konden opsporen.

Deze test zou ook geschikt zijn als onderscheidende diagnose voor de verschillende stadia van de ziekte van Alzheimer en doet vermoeden dat ze ook gebruikt kan worden in het prille beginstadium van deze aandoening."
"Er zijn veel kandidaat-therapieën die zich richten op de ontwikkeling van de ziekte van Azlheimer. Maar de toepasbaarheid van welke therapie dan ook, hangt af van de betrouwbaarheid van de diagnose”.

“Een nauwkeurige, eenvoudige en niet-invasieve biochemische test die wisselwerking heeft met klinische bevindingen, is van vitaal belang. Wij menen dat onze resultaten aantonen dat de DHEA-oxidatie-bloedtest gebruikt kan worden om de ziekte van Alzheimer in een beginstadium te herkennen en ook om de invloed van therapieën en de voortgang van de ziekte kritisch te volgen."

Eigen bewerking ISAO

Alzheimer-gerelateerd proteïne verstoort transport in hersencellen

Wed, 04 May 2011 00:00:00 +0200

Een proteïne dat gerelateerd is aan de ziekte van Alzheimer verstoort de werking van een aantal vervoer-aanjagers binnenin de hersencellen. Dit transport is nodig om het normale proces van celdeling uit te voeren. Het proteine veroorzaakt een verzwakking van de neuronen, wat kan bijdragen aan het ontstaan of de voortgang van de ziekte van Alzheimer.

Het onderzoek, dat is gepubliceerd in het tijdschrift Cell Cycle en is uitgevoerd door wetenschappers van 3 Amerikaanse instituten, suggereert ook dat het proteïne amyloïde beta (amyloïd proteïne) het verslechterd functioneren van de hersencellen kan veroorzaken en directe invloed heeft op het geheugenverlies. De experimenten werden uitgevoerd met menselijke celstructuren en extracten van kikker-eitjes.

"Door het ontdekken van deze nieuwe en zeer belangrijke werking van amyloid proteïne-gif, kunnen we medicijnen ontwikkelen die de 'motors' beschermen tegen deze aantasting en de hersenen in staat stellen om goed aan te groeien,” zegt projectleider Dr. Potter.

De laatstgenoemde studie borduurt voort op een eerder onderzoek van Dr. Potter en zijn collega’s, dat liet zien dat het amyloïde proteine de beschadigingen aan het microtubules-transportsysteem veroorzaakt. Dit systeem is verantwoordelijk voor het vervoer van chromosomen, proteinen en andere stoffen binnenin de cellen. De microtubules zijn belangrijk voor nieuwe chromosoomverdubbeling op het moment dat de cellen zich splitsen. Indien de gedupliceerde chromosomen zich niet goed afscheiden, kan dit afwijkingen veroorzaken (verkeerde reeksen en een abnormale gen-samenstelling).

De bevindingen helpen om een beter beeld te krijgen van hoe het ingrijpen in de celdeling kan resulteren in een reeks van gebeurtenissen die bijdragen aan de voortgang van de ziekte van Alzheimer. Neurowetenschappers en celbiologen werkten samen aan laboratorium-experimenten en ontdekten dat door overproductie van amyloïde proteïne verschillende moleculaire 'motors' aangetast worden die een rol vervullen in het vervoer van chromosomen door de microtubules tijdens het proces van celdeling.

De wetenschappers vermoeden dat zowel voor de neurale functie als de productie dezelfde motors essentieel zijn. Goedfunctionerende microtubules-motors zijn bijzonder belangrijk in zenuwcellen, waarin geheugen en leermoleculen over grote afstand moeten worden verplaatst, zegt dr. Potter. Het onderscheiden van specifieke microtubules-motors, die direct zijn aangetast door het amyloïde proteïne, kan wetenschappers helpen om effectievere medicijnen of therapieën te ontwikkelen voor de ziekte van Alzheimer.

Eigen bewerking ISAO.

Zie ook:
Over Alzheimer; Medische illustraties; Hersenen en Alzheimer

Verloop ziekte van Alzheimer zichtbaar via scan

Thu, 21 Apr 2011 00:00:00 +0200

De ziekte van Alzheimer verspreidt zich volgens een vast patroon door het brein. Het begint met verlies van hersencellen in de temporaalkwab. Dat zag radioloog i.o. Jasper Sluimer op de MRI-scans die gedurende drie jaar van de hersenen van bijna 150 gezonde en zieke personen zijn gemaakt. Op 28 april promoveert Sluimer.

De onderzoeker bestudeerde honderden MRI-scans van de hersenen van gezonde proefpersonen en van mensen met geheugenklachten en de ziekte van Alzheimer. Met een tussenpoos van twee jaar hadden deze mensen een hersenscan ondergaan. Op de scans was bij mensen met geheugenklachten en met de ziekte van Alzheimer een duidelijk patroon te herkennen: verlies van hersencellen begint in de temporaalkwab. Bovendien brachten de MRI-scans aan het licht dat er een agressievere variant van de ziekte van Alzheimer is, die met name bij jongere patiënten - onder de 65 jaar - voorkomt.

MRI-scans blijken uiterst geschikt om de ziekte van Alzheimer vroegtijdig te herkennen en een prognose te geven. Door de MRI-scans eens in de zoveel tijd te herhalen, is de snelheid van achteruitgang bij patiënten betrouwbaar te volgen. Mocht er in de toekomst een geneesmiddel tegen de ziekte van Alzheimer komen, dan is het effect hiervan ook goed te monitoren via MRI-scans. Het is nu nog niet standaard dat elke persoon waarvan vermoed wordt dat hij of zij de ziekte heeft een MRI-hersenscan krijgt.

Hersenen krimpen al 10 jaar voordat Alzheimer zich manifesteert

Mon, 18 Apr 2011 00:00:00 +0200

Gedeelten van de hersenen die door de ziekte van Alzheimer zijn aangetast, zouden op het moment dat dementie wordt vastgesteld, al bijna 10 jaar aan het krimpen zijn. Het onderzoek is gepubliceerd in de nieuwste editie van Neurology, het medisch tijdschrift van de American Academy of Neurology.

Voor dit onderzoek gebruikten wetenschappers MRI-scans om gebieden in de hersenen te meten bij personen zonder geheugenproblemen of andere uitingen van Alzheimer. Men volgde deze personen een aantal jaren om te zien bij wie van hen de ziekte zich ontwikkelde. De onderzoekers richtten hun metingen vooral op die gebieden in de hersenen, die karakteristiek zijn voor Alzheimer. Degene met kleinere hersenafmetingen in deze gebieden hadden meer kans op het ontwikkelen van de ziekte dan degene met grotere hersenafmetingen.

"Deze meting is in potentie een belangrijke visuele markering voor de vroege Alzheimer-stadia in de hersenen. Het kan helpen om te voorspellen bij welke personen dementie zich gaat ontwikkelen en biedt mogelijk zelfs een tijdsbeeld van het ontwikkelingsproces van dementie," zegt Dr. Bradford Dickerson van de Harvard Medical School in Boston.

De studie omvatte 2 onderzoeksgroepen, beide zonder tekenen van Alzheimer. In de eerste groep werden 33 personen gedurende 11 jaar gevolgd. Tijdens deze periode ontwikkelden 8 personen de ziekte van Alzheimer. In de tweede groep werden 32 personen gedurende 7 jaar gevolgd en 7 van hen ontwikkelden de ziekte van Alzheimer.

De deelnemers werden onderverdeeld in 3 groepen (gebaseerd op de hersenscans): degene met lage, gemiddelde en hoge MRI-waarden in de karakteristieke Alzheimergebieden. Van de 11 personen met de laagste MRI waarden, ontwikkelde 55% de ziekte van Alzheimer, terwijl dit nul personen betrof in de groep met de hoogste MRI-waarden. Van degene met gemiddelde waarden ontwikkelde 20% de aandoening.

"We ontdekten ook dat degenen met lage MRI-waarden, de komende 10 jaar drie keer meer kans hadden op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer, dan degenen met hogere waarden," zegt Dickerson. "Deze voorlopige resultaten kunnen nu nog niet buiten deze onderzoeken worden toegepast, maar wij zijn optimistisch dat deze signaalfunktie in de toekomst zijn nut kan uitwijzen".

Eigen bewerking ISAO

Alzheimer laat geheugen deels intact

Thu, 14 Apr 2011 00:00:00 +0200

Mensen met de ziekte van Alzheimer hebben nog steeds een impliciet geheugen voor herkenningspunten. Dit kan erop wijzen dat de vaardigheid om onbewust nieuwe informatie op te nemen minder verstoord is dan het vermogen om actief iets bij te leren.

Tot deze conclusie kwamen Roy Kessels e.a. nadat ze het lerend vermogen van 21 Alzheimerpatiënten hadden vergeleken met dat van 20 proefpersonen zonder alzheimer.

Tijdens het onderzoek werden de deelnemers twee keer door middel van videobeelden door een virtueel museum geleid. In dit museum waren twintig objecten bij ‘beslispunten’ (splitsingen in de weg) neergezet; ook waren er twintig objecten bij ‘non-beslispunten’ (bochten in de weg) neergezet. De deelnemers kregen de instructie om op speelgoed te letten, een beschrijving waaraan de helft van de objecten voldeed.

Zowel de patiënten als de mensen zonder Alzheimer bleken de objecten bij de ‘beslispunten’ beter onthouden te hebben dan de objecten bij de ‘non-beslispunten’. Hiernaast bleken de patiënten bij de beslispunten juist de objecten waar ze niet op moesten letten veel beter onthouden te hebben dan de objecten waar ze naar uit moesten kijken, een effect dat bij de mensen zonder alzheimer niet werd gevonden.

Volgens de onderzoekers kan dit komen doordat de ‘expliciete aandacht’ die voor het speelgoed gevraagd werd verstoord is bij de mensen met alzheimer en het functioneren van het impliciete geheugen in de weg kan staan. Deze bevinding kan belangrijke klinische relevantie hebben.

‘Bij het herleren van dagelijkse vaardigheden bij mensen met Alzheimer moeten we het automatische geheugen meer gaan inschakelen’, aldus Kessels. ‘We moeten proberen het geheugen van deze mensen stapje voor stapje langzaam op te bouwen, in plaats van te proberen hun expliciete aandacht ergens voor te krijgen.’
Ook vindt Kessels de bevindingen van belang voor de inrichting van instellingen voor Alzheimerpatiënten: ‘Veel verschillende kleuren gebruiken en duidelijke herkenningspunten maken.’

Michiel Hordijk

Insuline mogelijk potentiële therapie voor Alzheimer

Mon, 04 Apr 2011 00:00:00 +0200

Bij een recent onderzoek van de universiteit van Buffalo, New York (USA) is ontdekt dat een kleine dosis insuline de werking van 4 voorbode-eiwitten, die betrokken zijn bij het ontstaan van de ziekte van Alzheimer, kan afstoppen. Het onderzoek, dat onlangs werd gepubliceerd in het Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, suggereert dat insuline een krachtige rol kan vervullen in de strijd tegen Alzheimer.

"Onze resultaten tonen duidelijk aan dat insuline het potentieel in zich heeft om door te ontwikkelen naar een therapie voor de ziekte van Alzheimer," zegt projectleider Dr. Dandona van de School of Medicine and Biomedical Sciences.

Eén van de 4 eiwitten die tijdens dit onderzoek zijn bedwongen is de voorloper van beta amyloïde (het belangrijkste bestanddeel van de plaques). Ook tonen de bevindingen voor het eerst dat de 4 onderzochte voorbode-eiwitten zijn aangetroffen in omliggende mono-nucleaire cellen. Dit zijn witte bloedcellen die een belangrijk onderdeel vormen van het immuunsysteem.

Eigen bewerking ISAO
zie verder Buffalo news

Alzheimer-achtige veranderingen bij cognitief-normale ouderen aangetroffen

Fri, 01 Apr 2011 00:00:00 +0200

Met behulp van 2 hersenbeeldtechnieken hebben wetenschappers ontdekt dat bij normale ouderen met beta-amyloïdeafzettingen in de hersenen (het belangrijkste bestanddeel van de plaques in de hersenen van Alzheimerpatiënten) blijkbaar sprake was van dezelfde veranderingen in de hersenstructuur als bij Alzheimerpatiënten. De resultaten van het onderzoek kunnen helpen om kandidaten te vinden voor therapieën waarmee het dementieproces kan worden gekeerd. Deze studie is gepubliceerd in het tijdschrift Annals of Neurology.

"Onze bevindingen bevestigen de theorie dat de ziekte van Alzheimer al vele jaren actief is voordat de symptomen zich uiten en dat de amyloïde plaques daarin een vroege aanwijzing zijn," zegt projectleider Dr. Johnson van het Massachusetts General Hospital (MGH) Imaging.
"Wij zien dat -indien er amyloide neerslag is- zelfs bij cognitief normale individuen, de degeneratieve veranderingen van Alzheimer al werkzaam zijn. Langetermijn-onderzoek is in gang gezet om deze veranderingen te volgen en te observeren hoe deze zich verder ontwikkelen."

Sinds enkele jaren is het mogelijk om met behulp van PET-scans amyloide in levende hersenen te traceren. Dat gebeurt met hulp van een beeldend middel dat Pittsburgh Compound B (PiB) heet. De plaques worden zowel waargenomen in de hersenen van schijnbaar gezonde individuen als bij personen met dementie.
Maar of de aanwezigheid van plaques een aanwijzing is voor de eerste stadia van de ziekte van Alzheimer is nog niet bekend.

Eigen bewerking ISAO
zie verder: Science daily

Astmamedicijn kan ziekte van Alzheimer helpen controleren of behandelen

Mon, 28 Mar 2011 00:00:00 +0200

In eerdere studies ontdekten de onderzoekers dat het enzym 5-lipoxygenase de werking van gamma-secretase aanstuurt. Gamma-secretase is een stof die informatie geeft over de hoeveelheid beta-amyloïde in de hersenen. Ook bleek uit eerdere onderzoeken dat 5-lipoxygenase zorgt voor de aanmaak van beta-amyloïde. Bij overmatige productie veroorzaakt beta-amyloïde voor het afsterven van zenuwcellen en de vorming van plaques in de hersenen.

In een nieuw onderzoek, geleid door Dr. Praticò van de Temple's School of Medicine (Philadelphia USA), testten wetenschappers het medicijn Zileuton op muizen met de ziekte van Alzheimer. Zileuton is een stof die 5-lipoxygenase afremt en gebruikt wordt bij de behandeling van astma. Na de behandeling ontdekten de onderzoekers dat het medicijn de ophoping van beta-amyloïde in de hersenen met meer dan 50% verminderde.

Dr. Praticò en zijn collega’s werkten samen met de afdeling Medicijnontwikkeling van de universiteit om meer potentiële remmers voor 5-lipoxygenase te creëren. Deze remmers bieden mogelijkheden om de vorming van amyloïde plaques en daarmee de voortgang van de ziekte van Alzheimer te verkleinen. Dit onderzoek is gepubliceerd in het American Journal of Pathology. Zileuton is in de VS al goedgekeurd en verkrijgbaar, in Nederland echter nog niet geregistreerd. Een klinische beproeving kan uitwijzen of het nieuw ontwikkelde medicijn ook toegepast kan worden voor de ziekte van Alzheimer.

Eigen bewerking ISAO

Alzheimer-onderzoek zet stapje vooruit

Thu, 17 Mar 2011 00:00:00 +0100

Het ontstaan van de ziekte van Alzheimer is een ingewikkeld proces. Een sleutelrol is weggelegd voor het gamma-secretasecomplex: een serie eiwitten dat verantwoordelijk is voor het knippen van andere eiwitten. Hun activiteit zou medeverantwoordelijk zijn voor het ontstaan van de problemen in de hersenen die tot de ziekte aanleiding geven.

Het complex bestaat uit vier subeenheden, waarvan de belangrijkste het preseniline lijkt te zijn, omdat dat het knipwerk vergemakkelijkt.
Dr. Bammens en haar collega’s van het Laboratorium voor Neurodegeneratieve Ziektes van de Katholieke Universiteit Leuven (België) stellen nu in de Journal of Biological Chemistry dat ze zicht hebben gekregen op de rol van de kleinste subeenheden.

Aanvankelijk werd gedacht dat die zogenaamde pen-2-eenheden vooral een structureel ondersteunende rol in het complex speelden. Maar de nieuwe inzichten tonen aan dat het eveneens een rol vervult in het stimuleren van de werking van het complex, net als het preseniline. De structuur ervan is te onregelmatig voor een puur ondersteunende functie.

Gamma-secretase is een belangrijk doelwit in de zoektocht naar efficiënte geneesmiddelen tegen de ziekte van Alzheimer, omdat het zo belangrijk is in het knipwerk dat tot de problemen leidt.

Dirk Draulans

Alzheimer ontstaat mogelijk in de lever

Mon, 07 Mar 2011 00:00:00 +0100

Een nieuw onderzoek kan de kijk op de ziekte van Alzheimer radicaal veranderen. Eerder bleek al dat de ziekte mede veroorzaakt wordt door verkeerd afgebroken eiwitten. Men ging er vanuit dat de hersenen de bron van deze boosdoeners waren, maar nieuw onderzoek toont aan dat de lever wellicht de oorzaak van alle kwaad is. En dat zou de behandeling en preventie van Alzheimer vergemakkelijken.
Voor zover wetenschappers op dit moment weten, ontstaat Alzheimer mede doordat eiwitten verkeerd worden afgebroken. De restanten van deze foute eiwitten – bèta amyloïd – gaan klonteren en beschadigen de hersenen.

De onderzoekers besloten uit te zoeken welke genen (mede) verantwoordelijk zijn voor de productie van bèta amyloïd. Ze ontdekten dat het gen Presenilin2 betrokken is bij het voortbrengen van de foute eiwitten. Toen de wetenschappers uit gingen zoeken waar de erfelijke variant van dit gen zich ophield, ontdekten ze dat het in het brein helemaal geen rol speelt. De erfelijke variant werd alleen in de lever aangetroffen en niet in de hersenen.

Dat wijst erop dat significante concentraties van het foute enzym ontstaan in de lever. Van daaruit komen de enzymen in het bloed terecht en worden ze naar de hersenen gevoerd, zo speculeren de onderzoekers. En dat hele proces moet gemakkelijk te onderbreken zijn. Door de productie van de eiwitten in de lever stil te leggen, wordt het brein beschermd. De wetenschappers probeerden dat uit en ontdekten dat de restanten van de eiwitten dan inderdaad niet in het brein voorkomen. Dat bevestigt het vermoeden dat de eiwitten enkel in de lever geproduceerd worden.

Het volledige onderzoek is terug te vinden in het blad The Journal of Neuroscience Research.

Neuronen gekweekt die geheugenverlies teniet kunnen doen

Mon, 07 Mar 2011 00:00:00 +0100

Amerikaanse wetenschappers hebben de meest kwetsbare hersencellen gekweekt. Deze cellen worden namelijk aangetast door de ziekte van Alzheimer. Daardoor zou op termijn geheugenverlies teniet gedaan worden.
De onderzoekers ontwikkelden op basis van stamcellen verfijnde neuronen die essentieel zijn voor het ophalen van herinneringen en die al in een vroeg stadium van de ziekte van Alzheimer gedood worden.

Deze ontwikkelingen werpen nieuw licht op behandelingen en zouden zelfs geheugenschade kunnen herstellen, aldus de krant. Dat komt omdat in een vroeg stadium van de ziekte niet de herinneringen zelf verloren gaan, maar wel mogelijkheid om die op te halen. Bovendien beschikken de hersenen maar over een kleine hoeveelheid van die neuronen, waardoor hun verdwijnen een verwoestend effect heeft voor het geheugen.

"Na het kweken van de cellen onderzoeken we hoe we kunnen vermijden dat ze afsterven", aldus Dr. Jack Kessler van de Northwest Universiteit in Chicago. Hij werkte zes jaar aan het onderzoek waarvan de resultaten in het wetenschappelijke tijdschrift Stem Cells verschenen. "Het doel is om op de cellen op een dag in de hersenen van Alzheimerpatiënten te transplanteren," klinkt het nog. "Daarnaast kunnen met het kunstmatig kweken van de cellen ook nieuwe medicijnen tegen Alzheimer sneller op hun doeltreffendheid getest worden."

Toename van hersenenzym kan mogelijk Alzheimer afremmen

Thu, 17 Feb 2011 00:00:00 +0100

Door een toenemende hoeveelheid puromycin-sensitieve aminopeptidase, de meest voorkomende hersen-peptidase bij zoogdieren, worden de schadelijke ophopingen van tau-proteïnen verminderd. Deze ophopingen zijn een bedreiging voor zenuwcellen en kunnen resulteren in neurofribrillaire tangles (de karakteristiek van Alzheimer en andere vormen van dementie). De resultaten van dit onderzoek zijn gepubliceerd in Human Molecular Genetics.

Wetenschappers ontdekten dat zij op een veilige manier de hoeveelheid puromycin-sensitieve aminopeptidase (PSA/NPEPPS) konden vergroten met 2 of 3 keer de hoeveelheid zoals die wordt gebruikt in diermodellen. Het gevolg hiervan was dat de tau-proteïnen in de zenuwcellen werden verwijderd. Door dit verwijderen van de tau-proteïnen herstelde de zenuwgevoeligheid en werd de voortgang van de ziekte vertraagd. De onderzoekers constateerden dat bij de toename van PSA/NPEPPS geen ongewenste afwijkingen zijn waargenomen. Dit suggereert dat een toenemende PSA/NPEPPS activiteit een mogelijke benadering kan zijn om de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie te behandelen.

"Ons onderzoek toonde aan dat de groei van het hersenenzym PSA/NPEPPS effectief de ophopingen van het tau-proteïne kan stoppen" zegt projectleider S.L.Karsten van het Los Angeles Biomedical Research Instituut van het Harbor-UCLA Medisch Centrum (LA BioMed). "Deze bevindingen suggereren dat deze natuurlijk voorkomende hersenpeptidase PSA/NPEPPS gebruikt zou kunnen worden als een mogelijke behandeling om de ophoping van ongewenste giftige proteïnes -zoals tau- te verwijderen. Dit zijn de namelijk veroorzakers van neurodegeneratieve aandoeningen zoals Alzheimer en andere vormen van dementie."

Over de mogelijkheid van PSA/NPEPPS om zenuwcellen tegen degeneratie te beschermen werd voor het eerst bericht in 2006. Dit onderzoek werd ook geleid door Dr. Karsten. Dit recente onderzoek is het eerste dat de zenuwcel-beschermende rol van PSA/NPEPPS bij zoogdieren bevestigt.

Eigen bewerking ISAO

Nieuwe onderzoekscombinatie kan leiden tot vroege diagnose van Alzheimer

Mon, 14 Feb 2011 00:00:00 +0100

Een recent onderzoek van het Centre for Addiction and Mental Health (CAMH) in Canada heeft mogelijk bewijs gevonden voor de rol die een bepaalde genvariant speelt bij het ontstaan van de ziekte van Alzheimer. De studie combineerde genetica en breinvisualisering om te bepalen welke personen risico lopen op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer, lang voordat de symptomen optreden.

Het gen (Engelse afkorting: BDNF) bepaalt de zenuwcel-herstellende groeifactor en is cruciaal voor het behoud van de gezonde functies in de hersenen. BDNF is dan ook verantwoordelijk voor de leer en geheugenfunctie. Studies uit het verleden hebben aangetoond dat in het geheugencentrum van Alzheimerpatiënten minder BDNF aanwezig is. In dit onderzoek werd een combinatie van genetica en hersenvisualisering gebruikt om duidelijke effecten van dit BDNF-gen in de hersenen aan te tonen.

In het onderzoek dat gepubliceerd werd in de Archives of General Psychiatry, werd een variant van het BDNF-gen (val66met) bij gezonde personen opgespoord en onderzocht om te zien welke invloed het gen heeft op de hersenen. De onderzoekers gebruikten genotypering om te bepalen welke deelnemers de genvariant bij zich droegen. Vervolgens werden twee soorten hersenvisualisering gebruikt om de fysieke hersenstructuren in ieder individu te meten. Dit gebeurde met behulp van MRI om de dikte van de cortex in kaart te brengen en DTI (diffuse tensor imaging). DTI is een op MRI-gebaseerde techniek waarbij de kwaliteit van de witte stof die de verbinding vormt tussen de verschillende hersengebieden wordt gemeten. Door deze combinatie van genetische screening en visualisering werd ontdekt dat de BDNF-val66met-genvariant precies die hersenstructuren en verbindingen beïnvloedde die in het vroegste stadium van de ziekte van Alzheimer werden aangetast.

"Onze doelgroep bestond uit gezonde volwassenen die voor alle cognitieve tests slaagden en die geen symptomen van de ziekte van Alzheimer vertoonden. Maar de hersenen van degene met de gen-variant hadden afwijkingen in de hersenstructuren, zoals deze ook zijn waargenomen in de hersenen van personen in het eerste stadium van de ziekte van Alzheimer." aldus projectleider Dr. Voineskos.

Deelnemers met de gen-variant hebben meer kans op dunnere temporaal kwab-structuren en verstoorde witte stof-verbindingen die naar de temporale kwab leiden. Dit zijn dezelfde beschadigingen als de beschadigingen die worden aangetroffen in de hersenen van Alzheimerpatiënten, indien hun hersenen post mortem worden onderzocht.

"In het verleden kon de ziekte van Alzheimer alleen worden vastgesteld en behandeld op het moment dat symptomen waarneembaar werden," voegt Dr. Voineskos toe. "Vroege identificatie speelt een sleutelrol in het zoeken naar therapieën en het lijden te verzachten. De combinatie van hersenvisualisering en genetica is een sleutelbenadering die kan helpen om personen met kans op de ziekte van Alzheimer te identificeren."

Deze doorbraak van genetisch-visualiserend onderzoek kan ook voor andere hersenaandoeningen waardevol zijn.

Eigen bewerking ISAO

Europarlement wil nationale strategieën om Alzheimer aan te pakken

Thu, 20 Jan 2011 00:00:00 +0100

Europarlementsleden willen dat dementie een Europese gezondheidsprioriteit wordt. Ze roepen de lidstaten op om beter samen te werken en meer steun uit te trekken ter bevordering van de preventie, diagnose, behandeling en zorg op het gebied van Alzheimer en andere vormen van dementie. Dat staat in een niet-wetgevend verslag dat het Parlement onlangs bijna unaniem heeft aangenomen.

In het verslag staan de volgende voorstellen:

Samenwerking tussen de lidstaten om onderzoek naar, zorg voor en de preventie van de ziekte van Alzheimer aan te moedigen;
Het creëren van grotere bewustwording door het initiëren van een Europees Jaar van de Geestelijke Gezondheid;
De organisatie van voorlichtingscampagnes in de EU om de herkenning van de vroege symptomen van dementie gemakkelijker te maken;
Het opzetten van gespecialiseerde centra;
Actieplannen ontwikkelen ter verbetering van het welzijn en de levenskwaliteit van Alzheimer-patiënten en hun families.

Met een steeds ouder wordende bevolking is Alzheimer, een vorm van dementie, een grote uitdaging. Bijna één op de twintig mensen boven de leeftijd van 65 jaar en één op de vijf mensen ouder dan 80 jaar lijdt aan dementie. De symptomen van de ziekte van Alzheimer worden vaak verward met gemeenschappelijke tekenen van veroudering en het aantal mensen dat de ziekte heeft zonder een diagnose te krijgen blijft daarom hoog.

De oorzaak van dementie is nog niet bekend. Een hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte, overgewicht, roken en diabetes zijn risicofactoren, samen met weinig sociale activiteit en lichaamsbeweging. Dat is de reden waarom in het verslag de noodzaak van een gezonde levensstijl en een gezond dieet worden benadrukt.

Jaarlijks ontwikkelen 1,4 miljoen Europese burgers een vorm van dementie. Naar schatting lijden ongeveer tien miljoen Europeanen aan dementie, waarvan in de overgrote meerderheid van de gevallen de ziekte van Alzheimer heeft. Het aantal patiënten kan de komende twintig jaar verdubbelen. De totale directe medische en sociale kosten voor deze ziekte worden alleen al in Europa op meer dan honderd miljard Euro geschat.

De EU investeert al ongeveer 150 miljoen Euro in projecten voor neurodegeneratieve ziekten. De leden willen dat in de volgende financieringsperiode de gefragmenteerde aard van het onderzoek wordt aangepakt. Momenteel hebben slechts zeven EU-landen nationale strategieën.

Ruggenprik maakt Alzheimer inzichtelijk

Thu, 13 Jan 2011 00:00:00 +0100

Het verloop van de ziekte van Alzheimer is te volgen door eiwitten in het hersenvocht (biomarkers) te meten. Tot nu toe werd het verloop van de ziekte vooral gemeten door de mate van geheugenverlies bij de patiënt. Het volgen van het verloop van de eiwitten is niet alleen nauwkeuriger, maar weerspiegelt ook heel direct de processen die zich in de hersenen van alzheimerpatiënten afspelen. Deze resultaten maken het mogelijk de werking van toekomstige medicijnen te volgen.

Onderzoekster Maartje Kester (VU Medisch Centrum, Amsterdam) deed verschillende onderzoeken naar biomarkers voor de ziekte van Alzheimer. Zij onderzocht het effect van APOE4-genotype op de waarden van de biomarkers A42 (marker voor amyloid pathologie), tau en ptau-181 (markers voor tau pathologie). Het APOE4-genotype is een bekende risicofactor voor Alzheimer. Waarom is echter niet geheel duidelijk. Wel is bekend dat dit genotype leidt tot meer bovenmatige neerslag van eiwitten in abnormale vezelstructuren: amyloïde-stapeling. Zij vond aanwijzingen dat andere processen, zoals vasculaire schade, ontsteking en verminderd schadeherstel daarbij ook een rol spelen.

Daarnaast deed zij onderzoek naar biomarkers voor het verloop van de ziekte waarbij ze ontdekte dat een bepaalde verhouding van biomarkers verband houdt met cognitieve achteruitgang bij de ziekte van Alzheimer. Deze informatie kan inzicht geven in de pathologische mechanismen die bepalend zijn voor agressiviteit van de ziekte.

Verder vond Kester nieuwe biomarkers die verband houden met de voortgang van de ziekte. Verandering in concentratie van specifieke biomarkers over de tijd, zoals isoprostanen, lijken meer verband the houden met de voortgang van de ziekte dan specifieke markers als A42. Het lijkt dat aspecifieke processen belangrijk zijn bij progressie van de ziekte van Alzheimer. De beschreven biomarkers zijn door Kester gemeten via een ruggenprik in het hersenvocht. Een bloedtest zou echter patiëntvriendelijker zijn.

Kester ontdekte ook dat bepaalde ontstekingsfactoren in bloed lagere waarden hebben bij patiënten met de ziekte van Alzheimer in vergelijking tot controlepatiënten. Hopelijk is hiermee een wezenlijke stap gezet naar een niet-invasieve test voor de ziekte van Alzheimer.

Alzheimer en andere ziekten op te sporen met synthetisch eiwit

Mon, 10 Jan 2011 00:00:00 +0100

Peptoïden, kleine synthetische eiwitachtige moleculen, staan aan de basis van een nieuwe techniek om ziekten in een vroeg stadium te diagnosticeren. Ze sporen de antilichamen op die het immuunsysteem aanmaakt tegen afwijkende eiwitten die tijdens het ziekteproces ontstaan.
De methode is ontwikkeld in het Scripps Research Institute in Florida en ondermeer getest bij Alzheimerpatiënten. De onderzoekers verwachten dat met de techniek op den duur niet alleen Alzheimer vroeg kan worden opgespoord, maar ook veel andere aandoeningen.

Bij vrijwel elk ziekteproces ontstaan abnormale eiwitten. Het immuunsysteem maakt daar specifieke antilichamen tegen, die in het bloedplasma terug te vinden zijn. De antilichamen verraden dus de aanwezigheid van een ziekte. Het probleem is alleen dat meestal onduidelijk is welke afwijkende eiwitten ontstaan en dus ook naar welke antilichamen men moet zoeken. De nieuwe techniek omzeilt dit probleem door te bepalen of er antilichamen in het bloed zijn, die bij patiënten met een bepaalde aandoening wel en bij gezonde personen niet voorkomen. De precieze aard van de antilichamen doet er niet toe. Antilichamen hebben voor de herkenning van afwijkende eiwitten genoeg aan een klein stukje met een specifieke aminozuurvolgorde. Daar speelt deze techniek op in. Hij maakt gebruik van zogeheten peptoïden: kleine moleculen die net als eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren, maar chemisch een iets andere structuur hebben. In de natuur komen ze niet voor. Chemici kunnen, door steeds andere aminozuren in te bouwen, met gemak duizenden verschillende synthetiseren. Als een willekeurig peptoïde ook maar enigszins op een stukje van een afwijkend ziekte-eiwit lijkt, zullen in het bloed circulerende antilichamen eraan hechten.
De test vond plaats met een microarray: een glazen chip met honderden putjes. In elk putje zit een ander peptoïde. Aan de putjes wordt bloedplasma van de te testen persoon toegevoegd. De vraag is dan in welke putjes een antilichaam aan het peptoïde bindt. Bij een zich ontwikkelende ziekte gebeurt dat in een putje waar bij gezonde mensen niks gebeurt. Om te bewijzen dat deze methode werkt, hebben de onderzoekers eerst getest bij muizen met een op MS lijkende ziekte. Daarna bij zes Alzheimerpatiënten en zes even oude gezonde personen. In beide gevallen onderscheidde een klein aantal peptoïden tussen ziek en gezond. Voordat de methode in de praktijk kan worden toegepast, zal zij nog uitgebreid gevalideerd moeten worden en in een voor ziekenhuizen handzame vorm worden gegoten. Het huidige onderzoek moet vooral als ‘proof of principle’ beschouwd worden.

Mogelijk bescherming tegen Alzheimer door groene thee

Mon, 10 Jan 2011 00:00:00 +0100

Britse onderzoekers hebben in een nieuw onderzoek ontdekt dat groene thee een ziekte als Alzheimer zou kunnen voorkomen. Het onderzoek werd uitgevoerd door een onderzoeksteam van de Newcastle University en de resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift hytomedicine.

Bij dit onderzoek werd ook getest of de beschermende eigenschappen van groene thee ook na de vertering nog aanwezig waren. Volgens Ed Okello, hoofdonderzoeker, was dit het geval. De beschermende eigenschappen van groene thee werkten na vertering zelfs nog sterker door waardoor de bescherming tegen Alzheimer en kanker nog beter was.

De onderzoekers zijn enthousiast over de goede resultaten, maar in de strijd tegen het voorkomen van kanker en dementie is groene thee slechts een heel klein onderdeel. Voldoende beweging, een uitgebalanceerde voeding en een gezonde leefstijl zijn net zo belangrijk.

Verband tussen eiwit en aantasting van hersenen bij Alzheimer

Mon, 03 Jan 2011 00:00:00 +0100

Wetenschappers zoeken naar manieren om de allervroegste stadia van de ziekte van Alzheimer te traceren. De schadelijke veranderingen in de hersenen vinden namelijk al jaren eerder plaats, lang voordat de symptomen zich openbaren.

De onderzoekers berichten dat een bloedtest de niveaus van amyloïde-ß in de hersenen kan weergeven. Op deze manier kunnen ze een specifiek eiwit opsporen in de bloedmonsters van cognitief normale ouderen. Deze bevindingen kunnen uiteindelijk leiden tot een mogelijke voorspelling van de ziekte van Alzheimer.

Projectleider was Dr. Thambisetty van het National Institute on Aging (NIA). Gedurende het project werd samengewerkt met het Psychiatrie-instituut van het King’s College (Londen, UK) en de afdeling Radiologie van de universiteit van Baltimore. Het onderzoek verscheen op 20 december 2010 in het Journal of Alzheimer’s Disease.

“Recente ontwikkelingen op het gebied van het zichtbaar maken (neuro-imaging) en biomarkers (een stof die wordt gebruikt als een indicator van een biologische toestand) helpen om het begin en de voortgang van de ziekte van Alzheimer te volgen. Deze middelen zijn veelbelovend om een vroege ontdekking van het ziekteproces en de effectiviteit van vroege interventies te volgen,” zegt NIA directeur Dr. Hodes. “Het is zeer belangrijk dat de proeven efficiënt verlopen, zodat veel sneller mogelijke therapieën kunnen worden gevonden.”

De onderzoekers maakten gebruik van proteomics-technologie. Dit is een manier om honderden eiwitten van een klein bloedmonster te onderzoeken. De wetenschappers hebben daarbij monsters geanalyseerd van 57 oudere vrijwilligers zonder symptomen (deelnemers aan het Baltimore-leeftijdsonderzoek) om te bepalen of specifieke eiwitten verband hielden met de amyloïde-ophoping in de hersenen. De onderzoekers hebben de amyloïde-hoeveelheid in de hersenen gemeten met PET-scans (positron emissie tomograpie) gekoppeld aan Pittsburgh Compound B, waarmee ze amyloïde plaques kunnen opsporen.

De onderzoekers ontdekten dat het eiwit apolipoprotein E, oftewel ApoE, in de bloedmonsters een sterk verband toonde met de aanwezige hoeveelheid amyloïde in de hersenen. Bij degenen met grote hoeveelheden van dit eiwit vonden de wetenschappers beduidend meer amyloïde-afzettingen in de temporale kwab. Dit is het gedeelte van de hersenen dat belangrijk is voor de geheugen-functie.

“Deze resultaten zijn boeiend, want dit eiwit wordt aangemaakt door het ApoE-gen, de sterkste genetische risicofactor voor het ontwikkelen van Alzheimer op latere leeftijd,” zegt Dr. Thambisetty. Hij is van plan om deze bevindingen te testen via een reeks bloedmonsters die jaarlijks in het Baltimore-onderzoek worden verzameld, zodat bepaald kan worden hoe in de loop der jaren de veranderende bloedwaarden van het of ApoE-eiwit gerelateerd zijn aan pathologische veranderingen in de hersenen. “Indien de resultaten net zo positief zijn, kunnen we een minder ingrijpende en minder dure bloedtest gaan ontwikkelen, die helpt om de vroege pathologische wijzigingen van de ziekte van Alzheimer op te sporen”, vult hij aan.

Testen op Alzheimer vóór symptomen

Thu, 23 Dec 2010 00:00:00 +0100

Britse onderzoekers denken een methode te hebben gevonden om patiënten te testen op de ziekte van Alzheimer vóór er symptomen optreden. Dokters kunnen deze methode goed gebruiken in hun onderzoek naar een behandeling tegen de ziekte.

De onderzoekers maakten een jaar lang hersenscans bij honderd gezonde proefpersonen en keken daarbij naar de snelheid waarop de hersenen van de proefpersonen krompen. Bij patiënten die lijden aan Alzheimer is het volume van de hersenen meer afgenomen dan bij gezonde mensen. Daarnaast ondergingen de proefpersonen een ruggenprik om te testen op de hoeveelheid amyloïd. Van dat eiwit hebben alzheimerpatiënten meer in de hersenen, maar minder in het ruggenmerg dan gezonde personen.

Uit de resultaten van het onderzoek bleek dat de hersenen van de proefpersonen met weinig amyloïde in het ruggenmerg, zo'n 38 procent van de proefpersonen, twee keer zo snel kromp dan bij de anderen. De personen in deze groep hadden ook vijf keer zoveel kans het APOE4-gen te bezitten en hadden meer van het tau-eiwit. Beide worden al langer in verband gebracht met de ziekte van Alzheimer.

Het is nog te vroeg om al te zeggen dat de laatste groep ook daadwerkelijk alzheimer zal krijgen, maar de onderzoekers vermoeden dat die kans wel groter is. Ze zullen de proefpersonen nog langer in de gaten houden. Op dit moment is er nog geen behandeling tegen Alzheimer. Potentiële behandelingen testen is moeilijk, omdat de ziekte gewoonlijk pas in een vergevorderd stadium wordt vastgesteld. Medicijnen werken dan veel minder goed en experimenteren met een behandeling die symptomen voorkomt of uitstelt is niet meer mogelijk. Als de ziekte eerder is vastgesteld, kan dat nog wel. In oktober dit jaar ontdekten Nederlandse onderzoekers dat bepaalde hersencellen extra actief worden in het beginstadium van de ziekte van Alzheimer.

Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak van dementie. Tussen de 60 en 70 procent van de dementerenden lijdt aan deze vorm. De aandoening tast de zenuwcellen in de hersenen en de verbindingen tussen die cellen aan, waardoor de hersenen niet meer goed functioneren.

In Nederland lijden naar schatting een kwart miljoen mensen aan Alzheimer. Door de vergrijzing van de bevolking zal dat aantal de komende veertig jaar naar verwachting verdubbelen.

Patiënten Alzheimer kunnen plaques niet effectief ontbinden

Fri, 17 Dec 2010 00:00:00 +0100

Neurologen hebben een antwoord gevonden op een belangrijke vraag over de ziekte van Alzheimer: betekent het voor de vorming van plaques in de hersencellen dat de patiënt hier meer van aanmaakt of dat hun hersenen niet meer in staat zijn om deze effectief af te breken ? Amyloïde-ß is een normaal natuurlijk proteïne, het wordt in ieder brein aangemaakt, maar bij de ziekte van Alzheimer groeien ze uit tot plaques.

“De vermindering van de afbraak van amyloïde-ß is verbonden aan de ziekte van Alzheimer,” zegt Dr. Bateman, als neuroloog verbonden aan Washington University in St. Louis. “We vergeleken een groep van twaalf Alzheimerpatiënten met de vroege vorm van Alzheimer en een groep van twaalf personen van ongeveer dezelfde leeftijd, zonder cognitieve beperking. Beide groepen maakten dezelfde gemiddelde hoeveelheid amyloïde-ß aan, hoewel bij de groep alzheimerpatiënten sprake was van vermindering van de afbraak van amyloïde-ß met ongeveer 30%.

De wetenschappers constateerden een verminderde natuurlijke ontbinding van amyloïde-ß bij Alzheimerpatienten. Zij berekenden dat het 10 jaar duurt om deze ‘overdosis’ op te bouwen.

Deze resultaten hebben belangrijke gevolgen voor zowel de diagnose als de behandeling van de ziekte. De onderzoekers zijn nu geïnteresseerd om te bestuderen hoe amyloïde-ß in de hersenen wordt afgebroken en daarna wordt afgevoerd.

Amyloïde-ß werd lange tijd beschouwd als een belangrijke component van de plaques, die bij autopsie in de hersenen van alzheimerpatiënten werden aangetroffen. Een van de manieren waarop de hersenen amyloïde-ß afbreken, gebeurt door het op te ruimen via het hersenvocht. Onderzoek suggereerde dat een daling van het niveau van amyloïde-ß in het hersenvocht een voorsymptoom van de ziekte van Alzheimer kan zijn. Volgens Dr. Bateman tonen de nieuwe gegevens aan, dat er een verband bestaat tussen de ziekte van Alzheimer en het verval van de hersenen, waardoor deze amyloïde-ß niet op een normale manier kunnen hanteren. “Deze bevindingen versterken het idee dat aangetaste amyloïde-ß-opruiming fundamenteel is verbonden aan de ziekte van Alzheimer,” aldus Bateman.

Voor dit onderzoek maakten de wetenschappers gebruik van stabiele isotoop-gerelateerde kinetica (kortweg SILK). Met deze methode, die door Bateman en zijn collega’s is ontwikkeld, kan de afbraak en productie van amyloïde-ß worden ingeschat. Tijdens SILK dienden de onderzoekers de proefpersonen intraveneus een druppel van het aminozuur Leucine toe.
Na een aantal uren nemen de hersencellen bij de aanmaak van nieuwe kopieën van amyloïde-ß en andere proteïnen de gelabelde Leucine op. De onderzoekers nemen bij de proefpersonen van tijd tot tijd monsters van het hersenvocht door middel van een ruggenprik, om de amyloïde-ß te scheiden van de monsters en om vervolgens te bepalen hoeveel amyloïde-ß zich in de gelabelde Leucine bevindt.

Het volgen van de groei van amyloïde-ß in de loop van de tijd geeft de onderzoekers een indicatie van de productie bij een proefpersoon. Indien een percentage van Amyloid-ß gelabelde Leucine bevat, wordt gestopt met het toedienen van gelabelde Leucine. Door periodieke monsters van het hersenvocht te nemen, geeft de onderzoekers de mogelijkheid om te meten hoe snel het zenuwstelsel de gelabelde amyloïde-ß afbreekt.
Het gemiddelde afbraaktempo van amyloïde-ß met gelabelde Leucine varieerde nogal, zowel bij de groep alzheimerpatiënten als bij de normale groep. Maar sommige personen uit de normale groep hadden lagere afbraakcijfers, die dichtbij of zelfs binnen de reeks vielen zoals die bij de alzheimerpatiënten zijn waargenomen.

“De cognitieve tests laten nu geen tekenen van dementie bij deze onderzoeksdeelnemers zien, maar het heeft onze interesse om te constateren of een verminderde afbraakhoeveelheid van amyloïde-ß een voorspelbare marker kan zijn voor een toekomstige diagnose van de ziekte van Alzheimer,” aldus Dr. Bateman.

Eigen bewerking ISAO

Gentherapie voorkomt geheugenproblemen bij Alzheimer-muizen

Tue, 30 Nov 2010 00:00:00 +0100

Onderzoekers van het Gladstone Institute of Neurological Disease (GIND) in San Francisco hebben een nieuwe strategie ontdekt om achteruitgang van het geheugen van Alzheimer-muizen te voorkomen. Mensen met de ziekte van Alzheimer en genetisch aangepaste muizen hebben een abnormaal laag niveau van het enzym EphB2 in de geheugencentra van de hersenen. Door het verhogen van het EphB2-gehalte in de muizen met behulp van een gentherapie herstelden de geheugenproblemen volledig. De bevindingen zijn gepubliceerd in de editie van 28 november 2010 van het tijdschrift Nature.

Zowel bij mensen als bij muizen vereist het leren en het geheugen effectieve communicatie tussen de hersencellen (neuronen). Deze communicatie verloopt als volgt: neuronen laten een chemische stof los die vervolgens -via de celontvangers- andere neuronen stimuleert. Dit belangrijke proces van signaaloverdracht, neurotransmissie geheten, wordt verstoord door de amyloïde proteïnen. Deze veroorzaken de abnormale ophopingen in de hersenen en hiervan wordt verondersteld dat ze de ziekte van Alzheimer veroorzaken. De manier waarop deze schadelijke proteïnen de neurotransmissie precies aantasten is niet bekend.

"EphB2 is een molecuul dat zowel als ontvanger als enzym kan fungeren," zegt projectleider Cisse. "We vermoedden dat het molecuul betrokken kan zijn bij geheugenproblemen die samenhangen met Alzheimer, omdat het een belangrijke regelaar is van de neurotransmissie en omdat bij deze aandoening sprake is van een verslechtering van deze functie in de hersenen.”

Om te bepalen of een laag EphB2-gehalte feitelijk bijdraagt aan de ontwikkeling van de geheugenproblemen, maakten de onderzoekers gebruik van een experimentele gentherapie. Dat gebeurde door aanpassing van de EphB2-niveaus in de geheugencentra van muizen. Een afname van het EphB2-gehalte in normale, gezonde muizen verstoorde de neurotransmissie en leverde geheugenproblemen op zoals bij de ziekte van Alzheimer. Deze bevinding suggereert dat verminderde EphB2-niveaus in de hersenen van Alzheimerpatiënten bijdragen aan de geheugenproblemen.

"Natuurlijk wilden we weten of de genormaliseerde EphB2-niveaus de door de amyloïde proteïnes veroorzaakte geheugenproblemen konden repareren," zegt GIND-directeur Mucke, tevens seniorauteur van dit onderzoek. "We ontdekten dat dit inderdaad het geval was."

In de zenuwcellen van deze muizen (die waren ontwikkeld om grote hoeveelheden van menselijke amyloïde proteïnen aan te maken) zorgden de verhoogde EphB2-niveaus ervoor dat verslechteren van de neurotransmissie, geheugenproblemen en gedragsafwijkingen werden voorkomen. De onderzoekers ontdekten ook dat de amyloïde proteïnen zich direct aan EphB2 bonden, waardoor het verslechterd functioneren wordt veroorzaakt. Dat helpt te verklaren waarom EphB2-niveaus lager zijn, zowel bij de ziekte van Alzheimer als in deze muismodellen.
"Gebaseerd op onze uitkomsten denken wij dat het tegengaan van het binden van amyloïde proteïnen aan EphB2 en het verhogen van EphB2-niveaus, of met hulp van medicatie, nuttig kan zijn voor ziekte van Alzheimer" zegt Mucke. "Toekomstige vervolgstudies moeten dat uitwijzen."

Eigen bewerking ISAO

Diabetes-pil helpt mogelijk tegen Alzheimer

Thu, 25 Nov 2010 00:00:00 +0100

Een diabetespil die vaak wordt voorgeschreven aan mensen met diabetes type 2 helpt mogelijk tegen Alzheimer. Het medicijn zou gebruikt kunnen worden als nieuwe behandeling voor de ziekte van Alzheimer. Dit blijkt uit een onderzoek dat verricht is op hersencellen van muizen. Wetenschappers uit het Schotse Dundee ontdekten dat de pil metformine de vorming van een hersenafwijking kan voorkomen.

De pil zorgt ervoor dat een natuurlijk enzym geactiveerd wordt. Dit enzym gaat vervolgens de vorming van giftige proteïnen tegen, die zich ophopen in de zenuwcellen van Alzheimerpatiënten. Metformine behoort tot de zogeheten biguaniden en zorgt voor een vermindering van de hoeveelheid glucose in het bloed.

De pil wordt vaak voorgeschreven aan mensen met diabetes type 2 en kent weinig bijwerkingen. Hoewel de resultaten van het onderzoek overduidelijk zijn, blijven de onderzoekers voorzichtig. Er is nog veel meer onderzoek nodig om te achterhalen of de medicatie ook bij mensen werkt.

Zie ook andere berichten over diabetes en Alzheimer:
Insuline kan Alzheimer vertragen
Alzheimer: een vorm van diabetes in de hersenen

Eigen bewerking ISAO

Bloeddrukmedicijn heeft effect op ziekte van Alzheimer

Fri, 19 Nov 2010 00:00:00 +0100

Met een medicijn dat tientallen jaren werd gebruikt om hoge bloeddruk tegen te gaan, is nu aangetoond dat het ook de leer en geheugenfunctie in Alzheimer-muismodellen verbetert. Het onderzoek werd verricht door National Institutes of Health, Dept. Aging (NIA). De onderzoekers hebben ontdekt dat het medicijn diazoxide (ook wel bekend als Proglicem®) een zodanige invloed heeft op de zenuwcellen in de hersenen van een muis, dat de ontwikkeling van neurodegeneratieve afwijkingen wordt afgeremd. Hun bevindingen zijn verschenen in het Journal of Alzheimer’s Disease.

Het team van Dr. Mattson stelde vast dat diazoxide een stabiliserend effect heeft op de zenuwcellen in de hersenen en dat daarmee biologisch verval wordt voorkomen. Het medicijn zorgde tevens voor een verbetering van de bloedsomloop in de hersenen en belette de schadelijke opeenstapeling van 2 proteïnes, beta-amyloïd en tau (de karakteristieken van Alzheimer). In de jaren 1970 en 1980 werd diazone gebruikt voor de behandeling van ernstige verhoogde bloeddruk, maar tegenwoordig is het een bloedsuikerverhogend middel (hypoglykemie).

NIA-directeur Hodes zegt: “Met deze vondsten kunnen wij onze kennis vergroten over de wijze waarop de elektrische activiteit van de zenuwcellen de schadelijke werking van de ziekte van Alzheimer zou kunnen vertragen. Aanvullend onderzoek is nodig om te bepalen of dit een potentiële therapie voor de ziekte van Alzheimer zou kunnen zijn”.

De NIA-onderzoekers bestudeerden 2 groepen Alzheimer-muizen: een groep kreeg diazoxide via het drinkwater en de andere groep een placebo. Na 8 maanden presteerde de eerste groep bij een standaard leer en geheugentest beter dan de pacebo-groep. In het hersenweefsel van de diazoxide-groep was sprake van minder afzettingen van amyloïd en tau proteïne, minder schade door oxidatieve stress en een verbetering van de bloedsomloop. Dit zijn aanwijzingen dat diazoxide sommige schadelijke veranderingen, die geassocieerd worden met de ziekte van Alzheimer zou kunnen tegengaan. Om de complexe biologische mechanismen beter te begrijpen en de manier waarop diazoxide een positief effect heeft op zenuwcellen, werden vervolgens de effecten van diazoxide op gecultiveerde zenuwcellen bestudeerd,” zegt Mattson.

De wetenschappers ontdekten dat het medicijn in de zenuwcel activerend werkt en kanalen opent, waardoor de circulatie van kalium verbetert (nb. Kalium speelt een belangrijke rol in het lichaam zoals bij pulsoverdracht in zenuwen). Vervolgens zorgt dit voor een kalmering van de elektrische activiteit van de zenuwcel in het deel van de hersenen waar de leer en geheugenfunctie is gelegen. Diazoxide zorgde ook voor een vermindering van de overdadige hoeveelheid calcium in de door Alzheimer-aangetaste hersenen.

Eigen bewerking ISAO

ISAO steunt 9 nieuwe wetenschappelijke onderzoeken naar Alzheimer

Tue, 16 Nov 2010 00:00:00 +0100

De Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO) heeft een bedrag van 928.796 euro beschikbaar gesteld aan negen nieuwe onderzoeksprojecten naar de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. Daarnaast continueerde ISAO de financiering van achttien lopende projecten. In totaal steunt ISAO hiermee 27 onderzoeksprojecten waar een gezamenlijk bedrag mee is gemoeid van 2.874.211 euro. De projecten worden uitgevoerd in verschillende onderzoekscentra en instituten in Nederland.

Met een bijdrage van bijna drie miljoen euro draagt ISAO substantieel bij aan onderzoek naar de ziekte van Alzheimer in Nederland. Belangrijke steun gezien de impact die de ziekte op de patiënt en zijn omgeving heeft én het aantal mensen dat met de ziekte te maken heeft. Met de toenemende vergrijzing neemt ook het aantal mensen met dementie steeds verder toe.

Zie Onderzoeksprojecten voor een overzicht van de door ISAO gesubsieerde projecten.

2009 effectief jaar in de strijd tegen Alzheimer: 87% van inkomsten besteed aan doelstellingen

Wed, 10 Nov 2010 00:00:00 +0100

In 2009 heeft ISAO maar liefst 87% van haar middelen besteed aan haar doelstellingen. Een bedrag van 2.985.000 euro werd ingezet voor voorlichting over en wetenschappelijk onderzoek naar de ziekte van Alzheimer. Daarmee bedroegen de kosten voor de organisatie slechts 13%. Als relatief kleine organisatie is ISAO trots dit te hebben gerealiseerd in het belang van de strijd tegen de ziekte van Alzheimer.

Niet direct af te lezen uit de cijfers is het bedrag dat per ISAO-werknemer aan baten werd gegenereerd. In 2009 steeg dat bedrag met 137.000 euro tot 490.000 euro per werknemer.

ISAO boekt jaarlijks goede resultaten. U kunt alle financiële gegevens van ISAO en andere goede doelen inzien en vergelijken in het register goede doelen op de website van het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF). Bekijk de gegevens van ISAO.

Het ISAO jaarverslag 2009 en alle andere jaren kunt u downloaden op de pagina jaarverslagen.

Omega-3-tabletten hebben geen effect op Alzheimer

Wed, 03 Nov 2010 00:00:00 +0100

Het lijkt er op dat Omega-3-tabletten (tabletten met meervoudig onverzadigde vetzuren uit visolie) de geestelijke en lichamelijke achteruitgang bij oudere Alzheimerpatiënten niet afremmen. Dat wordt beweerd in een door de Amerikaanse overheid verricht onderzoek, dat werd gepubliceerd in het Journal of the American Medical Association.

Onderzoekers hadden goede hoop dat Alzheimerpatiënten baat zouden hebben bij Omega-3, omdat ze het vetzuur DHA bevatten. Deze stof is namelijk in onvoldoende mate aanwezig in de hersenen van personen die de ziekte van Alzheimer hebben.

Het onderzoek richtte zich op de geestelijke achteruitgang van bijna 300 mannen en vrouwen van gemiddeld 76 jaar met matige tot milde Alzheimerklachten. Gedurende 18 maanden ontving één groep omega-3-supplementen en de andere groep een placebo. Van beide groepen waren de resultaten echter identiek. Daarom menen de onderzoekers dat er geen reden is om DHA-supplementen aan te bevelen bij Alzheimerpatiënten in het tweede stadium.

’Deze resultaten geven aan dat de inname van Omega-3 in latere stadia van de ziekte mogelijk geen effect meer heeft. Het lijkt er op dat er òf een krachtiger medicijn nodig is of misschien moeten deze supplementen in een vroeger stadium van de ziekte worden getest’, aldus William Thies, voorzitter van de Amerikaanse Alzheimer's Association.

'Belangrijke stap in strijd tegen Alzheimer'

Tue, 26 Oct 2010 00:00:00 +0200

Nederlandse onderzoekers hebben ontdekt dat bepaalde hersencellen extra actief worden in het beginstadium van de ziekte van Alzheimer.

De vondst biedt mogelijk aanknopingspunten voor de ontwikkeling van een medicijn. De resultaten van de studie verschijnen binnenkort in het wetenschappelijke tijdschrift Brain. Dat heeft het Topinstituut Pharma (TI Pharma), dat het onderzoek mede heeft gefinancierd, dinsdag bekendgemaakt. De wetenschappers onderzochten het hersenweefsel van 49 overleden patiënten in verschillende stadia van de ziekte.

In het allervroegste stadium, waarin nog geen sprake is van geheugenstoornissen of andere symptomen, bleek onder de microscoop al zichtbaar te zijn dat er sprake is van Alzheimer. ''De hersenen blijken zelf het ziekteproces te compenseren'', zegt hersenonderzoeker Dick Swaab van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen (NIN).

''Ongeveer vijfhonderd genen in het voorste deel van de hersenschors worden dan extra actief. Deze genen zorgen ervoor dat de zenuwcellen beter met elkaar kunnen communiceren. Daardoor kunnen mensen nog goed functioneren. Zodra die genen minder actief worden, openbaren de geheugenstoornissen zich.''
Volgens Swaab is de ontdekking een belangrijke stap op weg naar het vinden van een geneesmiddel, al zal dat in het beste geval pas iets voor de volgende generaties zijn. ''Die tijdelijk actieve genen zien we als een wegwijzer naar een medicijn. 'We kunnen kijken of in latere stadia, als het slechter gaat met de patiënten, we de hersencellen kunnen reactiveren met behulp van een geneesmiddel.''

Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak van dementie. Tussen de 60 en 70 procent van de dementerenden lijdt aan deze vorm. De aandoening tast de zenuwcellen in de hersenen en de verbindingen tussen die cellen aan, waardoor de hersenen niet meer goed functioneren.
In Nederland lijden naar schatting een kwart miljoen mensen aan Alzheimer. Door de vergrijzing van de bevolking zal dat aantal de komende veertig jaar naar verwachting verdubbelen.

Alzheimer vast te stellen door ruggenprik

Thu, 21 Oct 2010 00:00:00 +0200

De ziekte van Alzheimer is sinds kort vast te stellen door de afname van hersenvocht middels een ruggenprik. Het voorkomen van bepaalde eiwitten in hersenvocht biedt voldoende bewijs om Alzheimer aan te tonen. Alzheimer is met dezelfde techniek ook voorspelbaar. Zie daarvoor het nieuwsbericht 'Doorbraak: Alzheimer voorspelbaar via hersenvocht'.

Arts-onderzoeker Petra Spies van het Alzheimer Centrum Nijmegen heeft onderzoek gedaan naar het toepassen van de ruggenprik om Alzheimer vast te stellen bij patiënten met beginnende dementie. Spies: "60 procent van de artsen doen dat bij ongeveer 5 procent van de patiënten. In de meeste gevallen bevestigt de prik de aanvankelijke diagnose, maar bij ruim een kwart moet de diagnose toch nog worden bijgesteld. Wanneer er twijfel bestaat over de diagnose is een ruggenprik dus een waardevolle aanvulling".

Complicaties
Het blijkt dat lang niet alle artsen de methode gebruiken, omdat ze bang zijn voor complicaties. Maar Spies zegt dat ze geen andere complicatie dan hoofdpijn heeft gevonden. Wel bleek dat na een ruggenprik bij een kwart van de patiënten de eerdere diagnose moest worden bijgesteld.

De ziekte van Alzheimer wordt tot nu toe bepaald aan de hand van symptomen en neuropsychologische tests, eventueel nog aangevuld met een MRI-scan.

In Nederland lijden ongeveer 130.000 mensen aan Alzheimer, de meestvoorkomende vorm van dementie. Rond het jaar 2050 zal het aantal dementerenden waarschijnlijk zijn toegenomen tot ca. 410.000. Tegen die tijd zal het aantal Alzheimerpatiënten de 300.000 zijn gepasseerd: dat is één op 57 Nederlanders, oftewel iets meer dan 2%.

Medicijn kan leeftijdsgerelateerd geheugenverlies bij muizen omkeren

Fri, 15 Oct 2010 00:00:00 +0200

Onderzoekers van de universiteit van Edinburgh (Groot-Brittannië) melden dat de geheugen- en cognitieve functie van muizen verbeterd kan worden. Dit kan met een nieuwe experimentele stof die de aanmaak van het enzym 11beta-HSD1 blokkeert. Dit enzym is betrokken bij het aanmaken van steroïde hormonen of glucocorticoïden, die een schadelijk effect hebben op het geheugengedeelte in de hersenen.

Leeftijdsgerelateerde dementie is een vorm van geheugenverlies die samenhangt met de aanwezigheid van een te groot aantal glucocorticoïden. Dit komt doordat het enzym 11beta-HSD1 actiever wordt naarmate men ouder wordt.
In het onderzoek meldt het onderzoeksteam dat de nieuwe synthetische stof de aanmaak van 11beta-HSD1 selectief blokkeert, waardoor het geheugen van de muizen verbeterde. Het onderzoek werd gepubliceerd in het Journal of Neuroscience.

De synthetische stof wordt onderzocht met het oog op een mogelijk medicijn dat de natuurlijke achteruitgang van het geheugen door ouderdom kan vertragen. Het onderzoeksteam hoopt binnen één jaar te beginnen met het testen op proefpersonen.

Veel mensen worden meer vergeetachtig naarmate ze ouder worden. Voor de meeste mensen is dit een normaal onderdeel van het ouder worden, maar het kunnen ook eerste symptomen van leeftijdsgerelateerde dementie zijn.Professor Seckl licht toe dat ook muizen kenmerkende leer- en geheugenmanco’s vertonen vanwege ouderdom. De wetenschappers ontdekten dat een levenslang gedeeltelijk tekort van 11beta-HSD1 leeftijdsgerelateerde achteruitgang van het geheugen voorkwam. Het team was erg verrast over de constatering dat bij de muizen de synthetische stof gedurende de eerste dagen een snelle geheugenverbetering teweegbracht. Daarmee zou het ook een goede behandeling kunnen betekenen voor oudere personen.

De verbeteringen waren na tien dagen behandeling al merkbaar. De resultaten van de proef laten zien dat deze vorm van medicatie mogelijk effectief kan zijn bij de behandeling van leeftijdsgerelateerd geheugenverlies.

Onlangs is aangetoond dat carbenoxolon, een bestaand medicijn dat vermenigvuldiging van enzymen en 11beta-HSD1 blokkeert, na een maand behandeling het geheugen van oudere mannen en patiënten met diabetes type 2 verbeterde. De volgende stap richt zich op het bewijzen dat deze stof veilig is, zodat met klinische proeven gestart kan worden.

Mogelijke opstap naar medicijn voor Alzheimer

Thu, 07 Oct 2010 00:00:00 +0200

Wetenschappers van de Harvard Medical School (USA) hebben een klein molecuul ontdekt dat cellen helpt om misvormde proteïnen te elimineren. Deze proteïnen lijken de veroorzakers te zijn bij de ziekte van Alzheimer en andere neurodegeneratieve aandoeningen. Dit onderzoek kan verstrekkende gevolgen hebben voor de ontwikkeling van medicatie voor de behandeling van zowel neurodegeneratieve aandoeningen als ziekten die gerelateerd zijn aan de stapeling van misvormde proteïnen.

Cellen maken continu proteïnen aan en stoten deze ook weer af. Tijdens dit proces worden tevens beschadigde proteïnen vernietigd. Proteïnevernietiging vindt plaats via een vernuftig systeem waarbij de in aanmerking komende proteïne wordt gelabeld met ubiquitine, een klein molecuul. Het menselijk opruimsysteem, het proteasoom, herkent deze geubiquiteerde proteïnen en breekt deze af.

Indien dit gevoelige systeem niet goed functioneert zullen beschadigde of misvormde proteïnen zich in de cel blijven opstapelen, waardoor de cel wordt vergiftigd. Een aantal ziektes zoals Alzheimer en Parkinson zijn gerelateerd aan deze ophoping van misvormde proteïnen. Na onderzoek bleek dat een bepaald enzym de afvoer van beschadigde proteïnen vertraagde. De onderzoekers vonden hierop een molecuul dat de effecten van dat enzym beperkte, waardoor het systeem van aanmaak en afvoer weer beter functioneerde.

Onderzoeksdetails
Om beter te begrijpen wat dit disfunctioneren veroorzaakt, heeft een onderzoeksteam onder leiding van Professor Daniel Finley en Dr. Randall King haar aandacht gericht op enzym Usp14. Zij ontdekten dat door een geactiveerd Usp14 de ubiquitine-stapeling uit elkaar valt. Hierdoor wordt het proces, waarbij het proteasoom de cel ontdoet van slechte proteïnen, vertraagd. Als gevolg daarvan maakt de cel sneller nieuwe proteïnen dan dat zij zichzelf ontdoet van verkeerde proteïnen, wat weer leidt tot een toenemend aantal misvormde proteïnen.

De wetenschappers zochten vervolgens een molecuul dat de werking van Usp14 kon inperken, zodat het proteosoom effectief kan functioneren. Er werd een klein kandidaat-molecuul gevonden, IU1 geheten. Bij experimenten met mensen- en muizencellen werd ontdekt dat IU1 Usp14 kon inperken en het proteasoom in staat stelde om sneller proteïnen aan te maken. Door het toevoegen van IU1 aan cellen verhoogt het proteasoom haar activiteit. Alhoewel wetenschappers nog steeds onderzoeken hoe IU1 werkt, lijkt het erop dat dit molecuul een remmend effect heeft op Usp14 om de ubiquitine-keten te snoeien.

Nu onderzoekers meer weten over het verband tussen vervormde proteïnen en menselijke ziekten is er toenemende belangstelling voor het proteasoom. Terwijl deze interesse eerst vaak gericht was op het inperken van de werking van het proteasoom, zou er een voordeel kunnen zijn om een medicijn te ontwikkelen dat de werking van het proteasoom eerder stimuleert, dan dat het belemmerend werkt. Als men in een menselijke cel de Usp14-activiteit stopt, dan zal de cel doorgroeien. Maar indien de proteasoom-activiteit wordt stilgelegd, zal de cel meteen afsterven.

Cognitieve achteruitgang Alzheimer blijkt omkeerbaar

Fri, 01 Oct 2010 00:00:00 +0200

De achteruitgang die de ziekte van Alzheimer veroorzaakt op het gebied van cognitieve vaardigheden (dit zijn de vaardigheden die ervoor zorgen dat iedereen op eigen wijze zijn wereld organiseert), kan worden gekeerd. Dit verrassend resultaat blijkt uit recent onderzoek van de Universiteit Maastricht, verricht bij muizen. Deze omkering wordt bereikt door het -middels medicatie- stimuleren van de cholesterolverwerking bij patiënten.

Naast de omkeerbaarheid van de achteruitgang toont de Maastrichtse promovendus Tim Vanmierlo ook een preventieve werking aan in zijn onderzoek. Het bevorderen van cholesterolverwerking door middel van plantensterolen (dit zijn cholesterolachtige stoffen die bijvoorbeeld in noten en sojaolie voorkomen) leidt namelijk ook tot een onomkeerbare opstapeling van deze stoffen in de hersenen van muizen. De plantaardige stoffen worden weliswaar zelf nauwelijks door het menselijke lichaam opgenomen, maar zorgen er wel voor dat er minder cholesterol vanuit de darmen wordt opgenomen. De opeenstapeling beïnvloedt de normale functies van gezonde muizenhersenen verder niet.

De bevindingen zijn een stevige basis voor verder onderzoek naar preventie en behandeling van de ziekte van Alzheimer. Dieetinterventie kan daarin een belangrijke rol spelen, zoals dit onderzoek aantoont.

Tim Vanmierlo promoveerde 30 september jl. aan de Universiteit Maastricht op zijn proefschrift: 'Brain Sterol Metabolism – Modulating Alzheimer’s Disease'.

Nieuw gen zou kans op de ziekte van Alzheimer vergroten

Fri, 24 Sep 2010 00:00:00 +0200

Wetenschappers hebben een gen ontdekt dat mogelijk een vergroot risico vormt op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer op latere leeftijd. Het gen, kortweg MTHFD1L genoemd, bevindt zich op chromosoom 6, werd ontdekt tijdens een breed genotype-onderzoek.

Het onderzoek werd geleid door Dr. Margaret Pericak-Vance van het instituut voor Humane Genomica van de universiteit van Miami, USA. Details van de studie werden op 23 september 2010 gepubliceerd in het tijdschrift PLoS Genetics.

De studie richtte zich op de genvariatie van alle menselijke gentypes. De onderzoekspopulatie bestond uit 2.269 personen die Alzheimer op latere leeftijd kregen en 3107 personen die deze niet aandoening hadden. De wetenschappers constateerden kleine verschillen in de genetische volgorde van proefpersonen met en zonder de ziekte van Alzheimer. De studie liet wel zien dat bij personen met een bepaalde genvariatie in het gen MTHFD1L bijna 2 keer zoveel kans hadden om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen, dan personen zonder deze aandoening.

Dr. Pericak-Vance en haar team stellen toelichtend: “Wij hopen dat deze ontdekking van MTHFD1L als risico-gen voor de ziekte van Alzheimer ons helpt om het ziekteproces beter te begrijpen en die potentieel kan dienen als marker voor personen met een vergroot risico op deze ziekte. Het identificeren van dit gen is belangrijk omdat van dit gen bekend is dat het invloed heeft op het niveau van homocysteïne (zie NB). Een hoog homocysteïne-gehalte vormt namelijk een groter risico op de ziekte van Alzheimer op latere leeftijd”.

”Daar het functioneren van bloedvaten in de hersenen invloed zou hebben op het vormen van de ziekte van Alzheimer, kan deze ontdekking helpen om te begrijpen hoe het homocysteïne-niveau en het functioneren van de bloedvaten in de hersenen de ziekte van Alzheimer beïnvloeden. Deze informatie zal leiden tot meer duidelijkheid omtrent de genetische veranderingen die zich tijdens de ziekte van Alzheimer voordoen. Hierdoor begrijpen we de werking van deze aandoening beter en kunnen behandelingen verbeterd worden”.

De Wereldgezondheidsorganisatie-WHO schat dat momenteel wereldwijd 18 miljoen mensen de ziekte van Alzheimer hebben en dat dit aantal in 2025 zal zijn toegenomen tot 34 miljoen.

NB. Homocysteïnme is een lichaamseigen stof die bij de stofwisseling van het noodzakelijke aminozuur methionine geproduceerd wordt; onder normale omstandigheden gesproken wordt het geproduceerde homocysteïne weer omgevormd of afgebroken zodat de hoeveelheid in het lichaam niet toeneemt.

Eigen bewerking ISAO

Aantal dementerende Nederlanders verdubbelt

Mon, 20 Sep 2010 00:00:00 +0200

Het aantal dementerende Nederlanders zal binnen vier decennia verdubbelen tot een half miljoen. De kosten van de verzorging van deze mensen neemt in dezelfde mate toe: van 7,5 miljard euro per jaar nu tot zo'n 15 miljard euro. Dat blijkt uit het World Alzheimer Report 2010.

Komende dinsdag is het Wereld Alzheimer Dag. Op die dag wordt het World Alzheimer Report internationaal gepresenteerd. In Nederland gebeurt dat een dag eerder in verband met Prinsjesdag.

Alzheimer ontstaat door ontregelde stofwisseling zink en ijzer

Sat, 18 Sep 2010 00:00:00 +0200

Alzheimerpatiënten kampen met eiwitafzettingen (plaques) in hun hersenen die voor een groot deel bestaan uit het eiwit APP (amyloïde precusor proteïne). Dat eiwit krijgt vaak een hoofdrol toebedeeld in het ontstaan van Alzheimer, maar de functie was onbekend. Die werking is eindelijk opgehelderd: het is een enzym dat schadelijke ijzerionen omzet in een voor de hersenen onschadelijke vorm.

Voor onderzoekers van de universiteit van Melbourne die hun vondst over de werking van APP gisteren publiceerden (Cell, 17 september), vielen na meer dan tien jaar onderzoek veel puzzelstukjes op hun plaats. Zozeer dat ze een nieuw model voor het ontstaan van Alzheimer presenteren. Die ziekte begint – in hun visie – met een ontregelde stofwisseling van zink en ijzer.

Zinkionen blokkeren de werking van APP. Hierdoor worden schadelijke ijzerionen (Fe2+) niet meer weggewerkt. Die hopen zich op binnen de hersencellen, wat de cellen fataal wordt. Tegelijkertijd wordt het geblokkeerde APP afgebroken en opgeslagen als vers plaque-eiwit. In die groeiende plaques hopen zich vervolgens zinkionen op. Door de verhoogde zinkconcentratie in de buurt wordt nog meer APP stil gelegd. De cellen reageren daarop door steeds nieuw APP aan te maken. Zo ontstaat een zichzelf versterkend proces, waarmee de onderzoekers het sluipende verloop van de ziekte van Alzheimer verklaren.
Rest nog de vraag waar die zinkionen vandaan komen. De plaques zijn er rijk aan, maar begint het ziekteproces echt met een verhoging van de concentratie zinkionen in de hersenen?

In elk geval konden de onderzoekers het gezonde mechanisme verstoren met zink. En als ze plakjes hersenweefsel van overleden alzheimerpatiënten behandelden met een stof die zinkionen wegvangt, werkte het APP daarin weer normaal.

Het bewijs dat APP ijzer omzet vonden de onderzoekers door in gekweekte hersencellen het APPgen uit te schakelen. Prompt hoopten Fe2+-ionen zich op. Die ophoping werd ongedaan gemaakt als ze vers APP aan het kweekmedium toevoegden. Ook bij muizen waarin het gen voor APP was uitgeschakeld nam de hoeveelheid Fe2+-ionen aanzienlijk toe. Die toename was groter naarmate er meer ijzer in het voedsel zat en ging gepaard met sterfte van hersencellen. Bij normale muizen bleef de toename van ijzerionen uit, ook als het voer ijzerrijk was.

Huup Dassen

Vandaag: TV-programma Kruispunt over dementie en kunst

Thu, 16 Sep 2010 00:00:00 +0200

Het RKK/KRO tv-programma Kruispunt verzorgt op donderdag 16 september op Ned.2 om 18.25 uur een uitzending over kunst en dementie. Drie kunstenaars vertellen over hun demente ouder en hoe deze uiteindelijk tot een bron van inspiratie voor hen werd. In woorden en beelden maakten zij een liefdevol portret van hun vader of moeder. Daardoor brachten zij vaak uren met hen door. ‘Toen ik mijn vader zat te tekenen kwam er na anderhalf uur ineens een reactie waaruit bleek dat hij wist dat ik er was.‘ (Raymond Huisman)

Actrice en theatermaakster Adelheid Roosen (1958) Maakte een korte film over haar demente moeder (“Mam”).‘Nu mijn moeder de ziekte van Alzheimer heeft, loop ik haar achterna, ontdek waar ze is, wat ze beleeft, doet en zegt. Ik stap mee in haar wereld. Ik zie haar niet verdwijnen, ik zie haar tevoorschijn komen. Door Alzheimer krijg je als kind de kans je moeder opnieuw te zien en in haar landschap, in haar taal te stappen. Mijn moeder is op reis gegaan en als verstekeling reis ik in haar bagage mee. Dat vind ik het poëtische aan deze situatie. Dat heb ik geprobeerd vast te leggen in deze film.'

Dichter Peter Swanborn (1963) publiceerde vorig jaar de bundel Tot ook ik verwaai. Een ode aan zijn demente moeder. In Kruispunt TV loopt hij nog een keer de route die hij vaak met zijn moeder bewandelde, langs de Maas in Rotterdam.’ Swanborn verwerkte deze wandeling in een van de gedichten uit de bundel:

Na honderd meter schuifelen en steunen
langs de vertrouwde rivier, de berm vol
onbenoembare bloemen, klinkt angstig:
jij weet waar we zijn, hè?

Schilder Raymond Huisman (1967) maakte voor het kantoor van Achmea in Zwolle een wandschildering. Hij schildert een wereld die op het eerste gezicht betreedbaar is, maar als je beter kijkt zie je dat je nergens in het schilderij door kunt lopen. Je staat steeds weer op plekken die je voor raadsels zetten. Een artistieke vertaling van hoe Raymond denkt dat zijn demente vader de wereld om zich heen ervoer. ‘ Op een gegeven moment zag ik mijn vader over een tegelvloer lopen en bij een zwarte tegel stilhouden. Hij twijfelde en besloot over de tegel heen te stappen, alsof het geen tegel was, maar een donker gat.’

Pijnstiller helpt niet bij Alzheimer

Thu, 09 Sep 2010 00:00:00 +0200

Mensen die gedurende lange tijd veel ontstekingsremmende medicijnen slikken, verkleinen daarmee de kans op Alzheimer. Maar wanneer ze de ziekte eenmaal onder de leden hebben, vertragen deze medicijnen Alzheimer niet. Dat blijkt uit onderzoek van Daniëlle de Jong van het Nijmeegse Donders Institute. Gelukkig is er ook goed nieuws.

De Jong ontdekte in het brein tevens diverse stoffen die het mogelijk maken om de diagnose dementie al vroeg en heel specifiek te stellen. Mensen met dementie hebben in hun hersenvocht bepaalde eiwitten en afbraakproducten van zenuwcellen zitten en dat kan onderzoekers meer vertellen over de vorm van dementie die de patiënten hebben. Een ruggeprik is voldoende om de diagnose te stellen. Het is belangrijk om op tijd te bepalen welke vorm van dementie optreedt, want dan kan ook bijtijds beslist worden welke behandeling gestart moet worden.

Niet vertragen

De Jong verzamelde een aantal proefpersonen en gaf ze een jaar lang dagelijks ontstekingsremmende medicijnen of een placebo en een maagbeschermer tegen de bijwerkingen van de pillen. “Hoewel bekend is dat mensen die veel van deze ‘NSAID’s’ (ontstekingsremmende medicijnen, red.) slikken – zoals reumapatiënten – een duidelijk kleinere kans hebben op de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer, blijkt uit mijn onderzoek helaas niet dat we de aftakeling door de ziekte kunnen vertragen met een dagelijkse dosis pijnstiller,” vertelt De Jong.

Niet te behandelen

Toch maakt die conclusie het onderzoek niet nutteloos, zo meent expert Marcel Verbeek. “Het is een belangrijke hypothese die we hier ontkrachten,” vertelt hij. “Patiënten met Alzheimer ontwikkelen plaques van eiwitten in de hersenen, waarbij ook kleine ontstekingen ontstaan die het ziekteproces versnellen. Tegen de tijd dat klinisch is vast te stellen dat mensen Alzheimer hebben, helpt het kennelijk niet meer die ontstekingen te behandelen.”

Geen belang?

“Onze studie suggereert dat ontstekingsremmers kennelijk in een voorstadium hun werk doen,” vertelt De Jong. “Je zou in een gezonde groep mensen tussen de veertig en de zestig een langjarige studie moeten opzetten om te kijken of het werkt om ibuprofen te geven. Ik zie dat er niet snel van komen. De farmaceutische industrie ziet geen belang in het onderzoek. Omdat er nauwelijks geld te verdienen is met deze goedkope, vrij verkrijgbare geneesmiddelen was het opzetten van mijn klinische studie al erg moeilijk.”

De Jong slikt de medicijnen zelf in ieder geval niet om Alzheimer tegen te gaan en wil het anderen ook niet direct aanraden. “We weten gewoon niet of het werkt, helaas.”

Bronmateriaal: Persbericht Radboud Universiteit Nijmegen

Vitamine B vermindert kans op Alzheimer

Thu, 09 Sep 2010 00:00:00 +0200

Dagelijkse inname van vitamine B verkleint de kans op geheugenverlies. Dit blijkt uit nieuw onderzoek van de Universiteit van Oxford. Het resultaat speelt een belangrijke rol in het bestrijden van de ziekte Alzheimer.

Gedurende twee jaar onderzochten wetenschappers 168 ouderen boven de 70 jaar. De ene helft van de groep kreeg vitamine B6 en vitamine B12 toegediend; de andere helft slikte placebo’s. Uit MRI-scans bleek dat de hersenen van de eerste groep met 0,76 procent per jaar minder snel achteruit gingen dan die van de tweede groep, met 1,08 procent.

Nader onderzoek

“We hopen dat deze simpele en veilige behandeling de kans op Alzheimer zal vertragen bij mensen die kampen met licht geheugenverlies”, zegt onderzoeker David Smith van de Univeristeit van Oxford. Volgens Smith zijn de resultaten veelbelovend, maar moet er nog meer onderzoek worden gedaan naar de manier waarop deze vitaminen Alzheimer precies kunnen vertragen of voorkomen.

Cognitieve stoornis

Persbureau Reuters meldt dat wereldwijd 16 procent van de ouderen boven de 70 jaar kampt met een milde cognitieve stoornis. Deze stoornis vindt vaak plaats in het geheugen-gebied in de hersenen. 50 procent van deze ouderen ontwikkelt binnen vijf jaar een ernstige vorm van Alzheimer.

NB. Voor aanvullende infromatie verwijzen wij ook naar 'Veelgestelde vragen', 'over Alzheimer' : is er een verband tussen voeding en Alzheimer ?

Film over Alzheimer: 'Verdwaald in het Geheugenpaleis'

Fri, 27 Aug 2010 00:00:00 +0200

Vanaf 9 september 2010 is deze documentaire te zien in een aantal Nederlandse bioscopen (vanaf 15 september in België).
Dinsdag 21 september is het Wereld Alzheimer Dag. In de onderstaande bioscopen zijn dan speciale voorstellingen van 'Verdwaald in het Geheugenpaleis'.

Verdwaald in het Geheugenpaleis is een documentaire gemaakt door Klara van Es. Zij volgt een jaar lang drie vrouwen met Alzheimer op een kleine, bijzondere afdeling in een verzorgingstehuis. De ziekte bevindt zich in de eerste fase, waardoor Anita, Louise en Alice nog in staat zijn eenvoudige dagelijkse bezigheden zelfstandig uit te voeren. Maar ze beseffen dat achteruitgang van hun helderheid onvermijdelijk het afscheid betekent van de groep en van hun laatste beetje waardigheid en identiteit. In de volgende fase, op een gesloten afdeling, zijn ze volledig afhankelijk. Ze doen er alles aan om dit te voorkomen.
Verdwaald in het Geheugenpaleis, verteld vanuit het perspectief van patiënten met Alzheimer, is geen treurige, maar een confronterende film met humor en hoop.

Zie ook de site: www.geheugenpaleis.nl.

De bioscopen:
- Pathé Tuschinski, Reguliersbreestraat 26-34, Amsterdam
- MustSee Delft, Vesteplein 5, Delft
- Pathé Buitenhof, Buitenhof 20, Den Haag
- Pathé Eindhoven, Dommelstraat 27, Eindhoven
- Pathé Groningen, Gedempte Zuiderdiep 78, Groningen
- Pathé Schouwburgplein, Schouwburgplein 101, Rotterdam
- MustSee Tilburg, Pieter Vreedeplein 174, Tilburg
- Pathé Zaandam, Hermitage 140, Zaandam

Proteïne vermindert plaques in muismodellen

Wed, 25 Aug 2010 00:00:00 +0200

Een bijzonder proteïne (of eiwit) dat vrijkomt bij rheumatoïde artritis verminderde op ingrijpende wijze het voortgangsproces van de ziekte van Alzheimer en leidde tot een omkering van de geheugenbeschadiging bij muizen. Wetenschappers van de universiteit van Zuid-Florida (USF) ontdekten dat het proteïne GM-CSF de cellen voor de natuurlijke verwijdering van ongewenste stoffen waarschijnlijk zodanig stimuleert, dat amyloïde-ophopingen in de hersenen worden bestreden en verwijderd.

Personen met rheumatoïde artritis, een chronische aandoening die leidt tot ontstekingen aan gewrichten en het omliggende weefsel, ontwikkelen waarschijnlijk minder snel de ziekte van Alzheimer dan personen zonder artritis. De onderzoekers zijn pioniers op dit gebied, waarbij de effecten van afwijkingen door rheumatoïde artritis worden bestudeerd en welke rol dit zou kunnen spelen in het beschermen tegen de ziekte van Alzheimer.

Onze resultaten bieden een plausibele verklaring dat rheumatoïde artritis een negatieve risicofactor is voor de ziekte van Alzheimer, aldus de leidinggevende onderzoekers Huntington Potter en Eric Pfeiffer. Bovendien is de menselijke, recombinante vorm van GM-CSF (Leukine®) goedgekeurd door de FDA (Voeding en Medicijnen Authoriteit in de USA) en deze wordt al jarenlang gebruikt bij de behandeling van bepaalde kankerpatiënten, die meer immuuncellen moeten aanmaken. Ons onderzoek, zo vervolgt dr.Potter, -naast de medicijnprestaties op het gebied van veiligheid- suggereert dat Leukine bij personen getest zou moeten worden als een potentiële behandeling tegen de ziekte van Alzheimer.

In beknopte zin was de werkwijze bij dit onderzoek als volgt. Eerst werden er gedurende 10 dagen GM-CSF-injecties toegediend bij 2 groepen muizen: de genetisch gemodificeerde en gewone grijze muizen. Nadien begon de testfase van het gedrag van de muizen. Na 20 dagen bleek dat de genetisch gemodificeerde muizen aanmerkelijk beter presteerden: de cognitieve beschadigingen waren in 20 dagen helemaal omgekeerd en de hoeveelheid beta-amyloïd was met meer dan 50% verminderd. Deze afname van plaques en het daarmee geassocieerde herstel van het geheugen ging vergezeld met meer immuuncellen, bekend als microglia in de hersenen. Microglia zijn ‘schoonmakers’ van beschadigde of ontstoken lichaamsgebieden en deze zorgen er ook voor dat deze giftige stoffen worden afgevoerd.

Het USF Health Byrd Alzheimer instituut heeft plannen om dit jaar met een poli-klinische proef te starten, waarbij GM-CSF (Leukine) Alzheimerpatiënten met milde vorm zullen worden onderzocht.

Het onderzoek verschijnt in Journal of Alzheimer’s Disease.

Eigen bewerking ISAO

Doorbraak: Alzheimer voorspelbaar via hersenvocht

Thu, 12 Aug 2010 00:00:00 +0200

Volgens het vakblad American Medical Association's Archives of Neurology heeft een internationaal team van onderzoekers voor een doorbraak in het onderzoek naar Alzheimer gezorgd. Zij toonden aan dat het mogelijk is om toekomstige gevallen van Alzheimer op te sporen.

De onderzoekers ontdekten dat 90% van de onderzochte mensen met Alzheimer proteïnen hadden in de cerebrospinale vloeistof. Dat was slechts bij 36% van de mensen met normale cognitieve functies het geval.

Nadat de onderzoekers de resultaten herbestudeerden, konden ze een model opstellen dat hen nu toelaat om, met bijna 100% zekerheid, te voorspellen wie vatbaar is voor deze ziekte.

De onderzoeksgroep bestond uit meer dan 300 personen, allen ouder dan 70 jaar. Daarvan hadden er 200 problemen met het geheugen, 102 hadden de ziekte van Alzheimer en 114 hadden geen klachten.
Het onderzoek vond plaats via een rugpunctie. Daarbij wordt een naald tussen 2 lendenwervels ingebracht en wordt een kleine hoeveelheid hersen/ruggenmerg-vloeistof afgetapt.

Insuline kan Alzheimer vertragen

Fri, 06 Aug 2010 00:00:00 +0200

Het in de neus spuiten van insuline zou schade, die veroorzaakt is door Alzheimer, kunnen vertragen. Dat bleek bij een Amerikaans experiment waarin werd aangetoond dat insuline de scores van de geheugentests verbeterde voor een periode van minstens twee maanden.

Verschillende studies toonden al aan dat Alzheimerpatiënten minder insuline in het brein hebben, zelfs in de vroegste stadia van de ziekte. Daarom wilden de onderzoekers weten of het sturen van extra insuline naar de hersenen effect had. Dat zou gebeuren door het inspuiten in de neus. "Onze resultaten zijn veel belovend en we willen graag verder onderzoek doen", aldus de onderzoekers.

Alzheimer is een vorm van dementie waarbij minuscule stukjes eiwitten opeenhopen in de hersenen en zo de werking van de zenuwen beïnvloeden. Die kunnen daardoor geen informatie meer uitwisselen. Hierdoor wordt het geheugen aangetast en heeft het ook effect heeft op humeur en gedrag.

Zie ook het artikel: ‘Alzheimer: een vorm van diabetes in de hersenen’ gepubliceerd op de ISAO-website, dd. 5 februari 2009

Bron: Het Laatste Nieuws,
eigen bewerking ISAO

Enorme doorbraak in strijd tegen Alzheimer

Mon, 26 Jul 2010 00:00:00 +0200

Wetenschappers van de universiteit van Sidney (Australië) hebben de oorzaken van Alzheimer tot op het cellulaire niveau ontdekt en daarmee direct een potentiële, effectieve behandeling gevonden. Ze publiceerden hun grote doorbraak in het wetenschappelijke blad Cell.
De onderzoekers hebben ontdekt dat de proteïne TAU de voor de mens negatieve activiteiten van peptide bèta-amyloïde beïnvloedt. Samen zorgen deze stoffen voor de symptomen van Alzheimer.

In 2001 ontdekten wetenschappers al dat bèta-amyloïde samen met TAU tot Alzheimer leidden, maar het was onduidelijk hoe deze twee stoffen samenwerkten en zich tot elkaar verhielden. “Het was altijd al duidelijk voor mij dat het vinden van de link tussen deze twee stoffen ervoor zou zorgen dat we de ziekte kunnen doorgronden,” meent onderzoeker Jürgen Götz.

Die link liet lang op zich wachten, omdat wetenschappers ervan uitgingen dat TAU enkel aan de uiteinden van de zenuwcellen voorkwam. Bèta-amyloïde bevindt zich juist aan de andere kant van de zenuwcel. “Des te meer data we verkregen, des te duidelijk het werd dat TAU een andere, nog onbekende functie had.” Die functie vervulde TAU in een andere vorm nabij bèta-amyloïde en door het toedoen van TAU werden de zenuwcellen vatbaar voor de negatieve werking van de peptide.

En daar ligt ook de oplossing, zo blijkt uit de eerste experimenten. “Door TAU genetisch te verwijderen of een niet-werkende variant van TAU te introduceren, kunnen we in muizen voorkomen dat de symptomen van Alzheimer zichzelf ontwikkelen.” De muizen bleken geen hinder te ondervinden van de behandeling en hun geheugen bleef perfect in orde.

De wetenschappers gingen zelfs nog een stap verder. Ze besloten te kijken of ze Alzheimer op deze manier niet alleen konden voorkomen, maar ook konden behandelen. Ze plaatsten in het brein van de muizen een peptide die hetzelfde effect heeft als het verwijderen van TAU. De peptide voorkwam dat Alzheimer zich ontwikkelde en herstelde de tekorten die er reeds in het geheugen waren.

Mensen met Alzheimer raken hun geheugen stukje bij beetje kwijt. Nieuwe informatie slaan de patiënten niet meer op en wat dan overblijft zijn de zeer oude herinneringen die ze vaak herhaaldelijk oprakelen. Ook de cognitieve functies worden na verloop van tijd minder. Hierdoor kunnen de patiënten dingen die ze vroeger wel konden, niet meer doen. Zo weten ze bijvoorbeeld niet hoe ze zichzelf moeten aankleden, douchen of voeden.

Hoewel nu al met recht gesproken wordt van een enorme doorbraak in het jarenlange onderzoek naar de aandoening, is een behandeling nog niet binnen handbereik. Er zal nog veel onderzoek gedaan moeten worden alvorens een medicijn op de markt komt.

auteur: Caroline Hoek

Dagboek van een Alzheimerpatiënt online

Thu, 08 Jul 2010 00:00:00 +0200

Willeke de Bruijn († 12-04-1997) leed aan Alzheimer. Gedurende het verloop van de ziekte hield zij een dagboek bij. Het komt zelden voor dat een Alzheimerpatiënt het verloop van de ziekte en de ervaringen die daarmee gepaard gaan, bijhoudt.
Het dagboek is sinds kort te lezen op www.alzheimerdagboek.nl.

Niemand weet precies wat er omgaat in het hoofd van iemand met Alzheimer. Het is bekend dat geleidelijk aan diverse onderdelen in de hersenen uitvallen; met gevolgen als vergeetachtigheid in het begin tot volkomen afhankelijkheid van anderen in de eindfase van de ziekte. Maar wat en vooral hoe Alzheimerpatiënten denken, is onbekend.

Met dank aan de familie van Willeke de Bruijn, die het dagboek aan de Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO) ter beschikking stelde, biedt Alzheimerdagboek.nl een uniek inzicht in de belevingswereld van een Alzheimerpatiënt.
Wekelijks wordt het online dagboek met één à twee pagina’s aangevuld. Met deze online publicatie hoopt ISAO bij te dragen aan een beter begrip van de ziekte en de belevingswereld van dementerende mensen.

Bestrijding Alzheimer door toepassingen magnetisme

Mon, 28 Jun 2010 00:00:00 +0200

1. Magnetische behandeling kan symptomen ziekte van Alzheimer bestrijden

Een studie, verricht werd door Italiaanse wetenschappers, leverde een methode op die Alzheimerpatiënten helpt om beter te begrijpen wat er tegen hun gezegd wordt.
De onderzoekers zeggen dat de proef aantoonde dat magneten invloed kunnen uitoefenen op activiteit in de hersenschors en dat zij een corrigerend effect hebben op ongezonde, vervormde patronen die zijn veroorzaakt door ziekte of door schade.

De wetenschappers achten hun bevindingen veelbelovend. Volgens hen leidt dit niet alleen tot meer inzicht in de werking van de hersenen, maar ook tot het ontwikkelen van nieuwe methoden die kunnen bijdragen aan een herstel van patiënten met neuro-degeneratieve aandoeningen.

Dit kleinschalige en oriënterende onderzoek, waaraan slechts 10 personen meewerkten, is verschenen het Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry.
Voor dit onderzoek heeft men gebruik gemaakt van repetitive Transcranial Magnetic Stimulation (oftewel rTMS). rMTS werkt door middel van een magneet die heel snel aan- en uitschakelt en die magnetische pulsen naar de frontale hersenkwab van de Alzheimerpatiënten zendt. Dat gebeurt tijdens sessies die iedere keer 25 minuten duren.
De helft van de patiënten kreeg gedurende 4 weken, 5 dagen per week een dosis toegediend. De andere helft kreeg gedurende 2 weken een placebo en daarna 2 weken rTMS. De tests lieten zien dat degenen die een volledige behandeling hadden ondergaan veel beter scoorden op het begrijpen wat er tegen hen werd gezegd (tussen 66 en 77%). De verbetering was 8 weken na de behandeling nog duidelijk merkbaar.

2. MEG: Magnetische mogelijkheden in hersenonderzoek

Het meten van hersenactiviteit gebeurt met een Magneto-encefalograaf oftewel MEG. Het VUMC te Amsterdam heeft onlangs een nieuwe MEG-scanner aangeschaft, waarmee heel specifiek de hersenactiviteit kan worden gemeten. Het elektrische stroompje dat gepaard gaat met hersenactiviteit levert een piepklein magnetisch veld op: honderd miljoen keer kleiner dan het aardmagnetisch veld, en dat wordt met de MEG gemeten.

De MEG heeft veel meer meetpunten. Zo kunnen meer data worden verzameld, waardoor de hersenactiviteit veel specifieker kan worden gedetecteerd en gelokaliseerd.
'De gemene deler is dat we vooral kijken naar verbindingen tussen hersengebieden', vertelt hoogleraar Kees Stam. 'Als twee meetpunten op verschillende plaatsen buiten het hoofd hetzelfde soort signaal detecteren, is de kans groot dat er een verbinding tussen de daaronder liggende hersengebieden is. We onderzoeken zo hoe die verbindingen verschillen tussen mensen of hoe ze veranderen gedurende de loop van een ziekte.'
In een van zijn onderzoeken probeert Stam erachter te komen wat er gebeurt met de verbindingen bij de ziekte van Alzheimer. 'Het brein bevat functionele netwerken die zogenaamde hubs bevatten, een soort knooppunten waar veel verbindingen samenkomen. Met de MEG toonden we aan dat bij Alzheimer vooral die hubs uitvallen, meer dan gebieden met weinig verbindingen. Misschien werkt het wel zo dat één zo'n knooppunt het begeeft, met als gevolg dat andere hubs overbelast raken en ook uitvallen, net als bij een stroomstoring. Of dat zo is, onderzoeken we nu verder.'

Bron 1: The Independent
bron 2: Synaps, eigen bewerking ISAO

Twee nieuwe technieken om Alzheimer eerder te ontdekken

Wed, 09 Jun 2010 00:00:00 +0200

1. Verbeterde techniek hersenscan

Een nieuwe techniek van hersenscan zal de eerste tekenen van de ziekte van Alzheimer bij gezonde mensen met geheugenverlies beter kunnen opsporen.
Dat blijkt uit een studie die begin juni 2010 gepubliceerd werd. "Door deze techniek kan de behandeling van Alzheimer sneller starten", benadrukken de auteurs van het document dat verscheen in het Amerikaans medisch tijdschrift Neurology.
Deze nieuwe techniek maakt het mogelijk om de witte stoffen in de hersenen en het ruggenmerg te bestuderen. Het onderzoek richt zich meer specifiek op de richting en de snelheid van watermoleculen in de zenuwvezels. Dit Italiaans onderzoek werd uitgevoerd met 76 proefpersonen tussen 20 en 80 jaar, allen met een goede gezondheid. Door deze techniek moet het verschil tussen normale ouderdomsverschijnselen en de ziekte van Alzheimer duidelijker worden.

2. PET-scanner

Bèta-amyloïde-eiwitten zijn prima zichtbaar te maken onder de PET-scanner. Zo kan de ziekte van Alzheimer in een zeer vroeg stadium worden opgespoord en kan het verloop gevolgd worden vóórdat er aan de patiënt iets valt te merken. Dat kan geconcludeerd worden uit een reeks klinische onderzoeken, gepresenteerd tijdens het jaarcongres van de Society of Nuclear Medicine in Salt Lake City (USA).

Er bestaan nog steeds geen effectieve geneesmiddelen tegen Alzheimer. Maar algemeen wordt aangenomen dat áls er ooit iets gevonden wordt, er niet vroeg genoeg begonnen kan worden met de toediening. Een vroege diagnose kan nooit kwaad.

De 2 verbindingen, Florbetaban en Pittsburgh Compound B, zijn al eerder naar voren geschoven als markers voor amyloïde-bèta. Maar ze zijn nu voor het eerst uitgeprobeerd op honderden ouderen met en zonder Alzheimer, die gedurende een aantal jaren werden gevolgd. Daarbij bleek onder meer dat de eiwitophoping inderdaad jaren eerder kan worden vastgesteld.

6 Filmpjes over de ziekte van Alzheimer

Wed, 02 Jun 2010 00:00:00 +0200

ISAO introduceert zes filmpjes over de ziekte van Alzheimer.
De filmpjes omvatten verschillende thema’s zoals ouderen in het verkeer, vergeetachtigheid of dementie, mantelzorg en de drie stadia van ziekte van Alzheimer.

De zes filmpjes zijn zowel op YouTube.com als op deze website te zien. Ieder filmpje duurt tussen de twee en drie minuten. Na het kijken van een filmpje onze website bestaat de mogelijkheid om de gratis brochure, die bij het onderwerp aansluit, direct te bestellen.

Alzheimerpatiënten meer zuurstoftekort

Tue, 18 May 2010 00:00:00 +0200

Patiënten met de ziekte van Alzheimer lopen meer zuurstoftekort in de hersenschors op bij bloeddrukdaling.
Dat komt doordat de ziekte de haarvaten heeft aangetast, waardoor de doorbloeding in de hersenen minder goed is. Zuurstoftekort in de hersenen kan tot allerlei bijkomende complicaties leiden. Dat blijkt uit een onderzoek, waarop Arenda Dado van de Radboud Universiteit in Nijmegen deze maand promoveert.

Dado ontwikkelde als eerste een methode waarbij bloeddrukverschillen bij oude mensen tijdens alledaagse handelingen op een niet-belastende manier zijn gemeten.
Ze liet groepen gezonde dan wel kwetsbare bejaarden zitten-en-opstaan en hun adem inhouden. Met deze methode kon voor het eerst de hersendoorbloeding bij Alzheimerpatiënten worden opgenomen. Alzheimer ontstaat door eitwitophopingen in hersenvaten. Maar hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte en roken spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van de ziekte.

Het is daarom volgens Dado van belang onder meer bloeddrukproblemen bij bejaarden zo goed mogelijk in kaart te brengen, zodat de ziekte beter behandeld kan worden en in de toekomst mogelijk kan worden voorkomen door goede medicatie.
In medische kringen is een bekende stelling dat ''een mens zo oud is als zijn bloedvaten'', stelt Dado. ''Het lijkt erop dat dit ook geldt voor het brein: een mens is zo oud als zijn hersenconditie.''

Naar verwachting zullen er in 2040 wereldwijd 88,1 miljoen mensen met dementie leven. Van hen heeft 60-70% de ziekte van Alzheimer.

18 mei 2010

Nieuw perspectief voor Alzheimermedicijn

Fri, 05 Mar 2010 00:00:00 +0100

Nieuwe testen die onthullen hoe foutieve eiwitstapeling plaatsvindt, vormen een belangrijke ontdekking waarmee op termijn wellicht medicijnen ontwikkeld kunnen worden tegen de ziekte van Alzheimer en andere prionziektes zoals bijvoorbeeld Creutzfeldt-Jacob. Verkeerd vouwende eiwitten, die vervolgens gaan stapelen spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van hersenaandoeningen.

Ronald Boshuizen (universiteit van Utrecht) ontwikkelde nieuwe testen voor eiwitstapeling, zodat er beter inzicht wordt verkregen in de structuur van de gestapelde prioneiwitten. Met het verkregen inzicht ontwierp hij korte stukjes eiwit, waarmee de ongewenste stapeling gestopt kan worden.

Eiwitten zijn de bouwstenen en regelaars van een biologisch systeem. Alle eiwitten hebben een specifieke vorm om hun taken uit te kunnen voeren. In het ‘productieproces’van eiwitten zijn er meerdere systemen die er voor zorgen dat ze de gewenste vormen aannemen. Soms gaat dat niet goed en kan zich een ziekte ontwikkelen.

Prionen zijn foutief gevouwen versies van eiwitten die onder andere in het hersenweefsel voorkomen. Het eiwit in de verkeerd gevouwen vorm dwingt vervolgens het goed gevouwen eiwit in een foutieve vorm. Met als uiteindelijke gevolg: het afsterven van hersencellen.

Door de bevindingen van Boshuizen kunnen medicijnen ontwikkeld worden die deze foutieve stapeling kunnen blokkeren. Een opmerkelijk resultaat is dat de foutieve vouwing eerst gestimuleerd moet worden, voordat de stapeling van de foutief gevouwen eiwitten is te remmen met een speciaal daarvoor ontworpen stukje eiwit.

Indien deze aanpak van het stimuleren en remmen van een prionziekte klinisch effect heeft, kan zij ook toegepast worden bij andere (hersen)aandoeningen die veroorzaakt worden door foutief vouwende eiwitten.

5 maart 2010 (eigen bewerking)

Vroege diagnose Alzheimer mogelijk

Thu, 11 Feb 2010 00:00:00 +0100

De beeldvormende techniek PET (positron emissie tomografie), die gebruikt wordt om stofwisselingsprocessen in het lichaam zichtbaar te maken, kan worden gebruikt om een vroege diagnose te stellen van de ziekte van Alzheimer.

Dat blijkt uit onderzoek waarop Nelleke Tolboom vrijdag promoveert aan het VU Medisch Centrum in Amsterdam. De ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie, kenmerkt zich door ophopingen van eiwitten in de hersenen.

Die eiwitplaques zijn op te sporen door een kleine hoeveelheid licht-radioactieve stoffen in het lichaam te brengen en de verspreiding ervan te volgen, zo blijkt uit de studie. Tot dusver kon de aanwezigheid van die eiwitophopingen pas definitief worden vastgesteld na de dood van de patiënt.

Volgens de promovenda kan met PET-technologie direct worden gezocht naar de eiwitten die breed gezien worden als een belangrijke oorzaak van de ziekte van Alzheimer. Andere methodes richten zich meer op de symptomen. Daardoor kan in de meeste gevallen pas een diagnose worden gesteld als de schade aan de hersenen al veel verder gevorderd is.

Door het gebruik van PET zou het voor patiënten met dementieklachten sneller duidelijk kunnen worden of zij de ziekte van Alzheimer hebben. Ook kan de techniek bijdragen aan efficiënter onderzoek naar medicijnen tegen de aandoening, waarvoor nu nog geen effectieve behandeling bestaat.
Nu worden potentiële middelen vaak ook getest op patiënten van wie de geheugenklachten een andere oorzaak hebben.

'Ogen kunnen voortekenen van Alzheimer onthullen'

Fri, 15 Jan 2010 00:00:00 +0100

De eerste voortekenen van Alzheimer kunnen in de toekomst mogelijk worden opgespoord met een oogtest. Dat beweren Britse wetenschappers na een experiment met muizen.

De onderzoekers van het University College in Londen hebben een methode ontwikkeld om de dood van zenuwcellen in de ogen van muizen te detecteren.
Ze injecteerden een kleurstof in de ogen van dieren, die ervoor zorgde dat afstervende cellen een kleur kregen en zichtbaar werden. Sommige van de geteste muizen waren gezond, anderen hadden een vorm van de ziekte van Alzheimer.

Tijdens het experiment bleek al snel dat er in de ogen van de muizen met Alzheimer veel meer gekleurde puntjes ontstonden, dan in de ogen van gezonde dieren.

De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Cell Death and Disease.
Volgens de wetenschappers kan de methode met kleurstof in de toekomst mogelijk leiden tot een oogtest, waarmee voortekenen van Alzheimer ook bij mensen kunnen worden ontdekt.

De ziekte van Alzheimer begint door het afsterven van zenuwcellen in het brein. Maar die afbraak van cellen is in de hersenen erg lastig te ontdekken.
“Het is moeilijk om die gebeurtenissen in de hersenen te identificeren voordat er aanzienlijke schade is aangericht”, aldus hoofdonderzoekster Francesca Cordeiro in het Britse tijdschrift New Scientist.

De afbraak van zenuwcellen vindt echter ook plaats in de ogen. En daar blijkt de dood van de cellen nu dus veel gemakkelijker te detecteren. Een oogtest met kleurstof zou volgens de wetenschappers zelfs kunnen verraden in welke fase de ziekte van Alzheimer zich bevindt.

Bron: www.nu.nl

15 januari 2010

'Mobiele telefoon voorkomt ziekte van Alzheimer'

Thu, 07 Jan 2010 00:00:00 +0100

Fanatieke gebruikers van mobiele telefoons krijgen nu een extra argument om hun beltegoed duchtig aan te spreken.
Bij wetenschappelijke proeven met muizen bleek langdurige blootstelling aan de elektromagnetische straling van mobiele telefoons bescherming te bieden tegen de ziekte van Alzheimer en zelfs een heilzaam effect te hebben.
Onderzoekers uit Florida melden deze verrassende bevindingen in het medisch vakblad Journal of Alzheimer's Disease. Opmerkelijk is dat veelvuldig mobiel bellen in het verleden in verband werd gebracht met hersenkanker, iets wat nooit met harde bewijzen is gestaafd.

De proeven werden uitgevoerd met muizen die genetisch zijn ‘geprogrammeerd' om de ziekte van Alzheimer te krijgen. De diertjes werden in hun kooitjes zeven tot negen maanden tweemaal daags een uur blootgesteld aan een stralingsdosis vergelijkbaar met die van iemand die een gsm aan zijn oor houdt. De muizen die vanaf hun jonge volwassenheid deze straling ondergingen, presteerden later bij geheugen- en denktesten even goed als oude muizen zonder dementiestoornis. Bij oudere Alzheimermuizen die al geheugenproblemen hadden, kwam hun herinneringsvermogen weer terug als ze de gsm-straling ondergingen. Ook gezonde muizen kregen een beter geheugen.

De wetenschappers konden aantonen, dat door de gsm-straling schadelijk eiwitafval in de hersentjes van de Alzheimermuizen wordt opgeruimd. Dit eiwitafval brengt hersencellen grote schade toe en wordt als kenmerkend voor de ziekte van Alzheimer beschouwd. De onderzoekers menen dat hun bevindingen van belang zijn voor mensen, omdat ze in de stralingsdosis alsmede bij de geheugen- en denktesten de ‘menselijke factor' zo goed mogelijk probeerden na te bootsen.

Bron: Dagblad De Limburger, 7 januari 2010

MRI brengt risico op ziekte van Alzheimer in kaart

Sun, 29 Nov 2009 00:00:00 +0100

Beeldvormende technieken, zoals MRI, zijn een steeds belangrijker middel voor een vroege diagnose van de ziekte van Alzheimer. Het volgen van weefselverlies in het gebied dat cruciaal is voor het geheugen (hippocampus) is een goede indicator voor het risico op de ziekte van Alzheimer. Daarnaast geeft het volgen van de vermindering van het totale hersenvolume door middel van MRI inzicht van het verloop van de ziekte. Deze resultaten blijken uit het onderzoek van Wouter Henneman, waarop hij op 27 november hoopt te promoveren aan VU medisch centrum.

Een vroege diagnose van Alzheimer kent twee aspecten; het onderscheiden van gezonde personen van patiënten met de ziekte van Alzheimer en het voorspellen en volgen van de snelheid waarmee de ziekte zich ontwikkelt.

Uit het onderzoek van Henneman blijkt dat MRI op verschillende momenten een uitstekend middel is om risico en verloop te meten in een vroeg stadium. Een vroege diagnose van de ziekte van Alzheimer is belangrijk om patiënten en hun omgeving vroegtijdig te kunnen voorbereiden op het verloop van hun ziekte. Daarnaast is het kunnen volgen van het verloop van de ziekte essentieel om de effectiviteit van nieuwe, nog te ontwikkelen medicijnen, te kunnen meten. Het onderzoek van Henneman leidde al eerder tot publicaties in het vooraanstaande blad ‘Neurology’.

ISAO steunt 9 onderzoeksprojecten dementie

Wed, 11 Nov 2009 00:00:00 +0100

De Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek (ISAO) heeft voor de periode november 2009 - oktober 2012 een bedrag van € 898.870 beschikbaar gesteld voor onderzoek met betrekking tot de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. In het totaal steunt ISAO hiermee 9 verschillende wetenschappers bij het voortzetten of starten van een onderzoek. De onderzoeken vinden plaats in verschillende medische centra en instituten in Nederland.

ISAO draagt substantieel bij aan onderzoek naar de ziekte van Alzheimer in Nederland. Belangrijke steun gezien de impact die de ziekte op de patiënt en zijn omgeving heeft én het aantal mensen dat met de ziekte te maken heeft. Met de toenemende vergrijzing zal naar verwachting bovendien het aantal mensen met de dementie de komende decennia stijgen.

Prof. dr. Ron de Kloet, voorzitter van het bestuur van ISAO: ‘Mede door de vergrijzing kampen steeds meer mensen met symptomen van de ziekte van Alzheimer. Hoewel de ziekte ruim 100 jaar geleden is ontdekt, is er nog steeds geen medicijn beschikbaar. Zelfs de oorzaken van de ziekte zijn nog onbekend. Iedere euro die aan onderzoek wordt besteed, brengt ons hopelijk een stapje dichterbij. En dat is hard nodig gezien het toenemend aantal patiënten en de prognoses voor de toekomst.’

NB.
Voor een toelichting op de projecten verwijzen wij naar: 'onderzoekers' en vervolgens 'onderzoeksprojecten'.

ISAO, 11 november 2009

Ontwikkelingen in voorspellen Alzheimer

Tue, 27 Oct 2009 00:00:00 +0100

Uit onderzoek van het Alzheimercentrum VU Medisch Centrum te Amsterdam blijkt dat de verhouding tussen twee biomarkers in hersenvocht voorspelt hoe snel de ziekte van Alzheimer zich ontwikkelt.

Bij Alzheimerpatiënten met een lage waarde van deze verhouding ontwikkelt de ziekte zich sneller.

Biomarkers zijn eiwitten in hersenvocht, die gebruikt kunnen worden om de diagnose ziekte van Alzheimer met meer zekerheid te stellen.

Het onderzoek werd uitgevoerd door Maartje Kester en is gepubliceerd in het vooraanstaande blad Neurology.

De ziekte van Alzheimer verloopt bij de ene patiënt sneller dat bij de ander. Hoe beter het verloop voorspeld kan worden, hoe beter de patiënt en zijn omgeving zich daarop kan voorbereiden en maatregelen kan nemen.

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. In Nederland is op dit moment bij ruim 200.000 mensen de diagnose 'dementie' gesteld.

Bron: Gezondheidsnet, 27 oktober 2009

Appel nog gezonder dan gedacht

Wed, 23 Sep 2009 00:00:00 +0200

Dagelijks je portie fruit eten is nog belangrijker voor je gezondheid dan experts eerst dachten. Dat blijkt uit recent onderzoek.

Wetenschappers analyseerden de eigenschappen van appels, perziken en nectarines. Zo ontdekten ze dat deze fruitsoorten vijf keer zoveel polyfenolen bevatten dan eerder was vastgesteld, meldt Het Laatste Nieuws. Professor Dr Paul Kroon: „De bacteriën in de darmen zetten deze polyfenolen om in stoffen die belangrijk zijn voor de gezondheid, ze stimuleren bijvoorbeeld de activiteit bij antioxidanten.”Het onderzoek bewijst dat deze stof ontzettend belangrijk is om mensen gezond te houden. Professor Kroon: „Polyfenolen gaan ontstekingen en kwaadaardige tumoren tegen. Daarnaast beschermen ze de cellen tegen beschadiging van vrije radicalen en voorkomen ze hart- en vaatziekten. Uit onderzoek blijkt ook dat deze stoffen het risico op Alzheimer aanzienlijk verlagen.”

Bron: Telegraaf.nl, 23 september 2009

Nieuwe risicogenen Alzheimer gevonden

Tue, 08 Sep 2009 00:00:00 +0200

Europese onderzoeksgroepen hebben drie risicogenen voor Alzheimer ontdekt. Deze genen, die al bekend waren en waarvan de onderzoekers ook weten voor welke stoffen deze gecodeerd zijn, blijken van invloed te zijn bij het aanmaken van een eiwit dat de beschadigingen in de hersenen van Alzheimerpatiënten teweegbrengt. Bovendien is één van deze drie genen betrokken bij het doorgeven van informatie tussen de hersencellen.

De onderzoekers melden in hun bevindingen dat het opmerkelijk is dat de cholesterolhuishouding een belangrijke rol schijnt te vervullen in het instandhouden van de gezondheid van de bloedvaten (lees: het tegengaan van ontstekingen) in de hersenen.

Professor Christine van Broeckhoven (Universiteit van Antwerpen) geeft aan dat gen-vindingen vaak van grote invloed zijn op het vervolgonderzoek. Daar kan nieuwe medicatie uit voortkomen en dit kan ook leiden tot preventieve mogelijkheden om de ziekte te bestrijden. Sedert 1993 zijn ‘honderden’ genen onderzocht.

Op grond van het bovengenoemde verband tussen de cholesterolhuishouding en gezonde bloedvaten zou, aldus de professor, al preventief gewerkt kunnen worden op het gebied van voeding en bestaande medicatie.

Het kan nog 5 tot 10 jaar duren voordat de huidige inspanningen zich vertalen naar een medicijn of een behandelmethode. De bedoeling is dan om de eerste fase van de ziekte met bijvoorbeeld 5 jaar te kunnen vertragen.

Bron: De Volkskrant, NOS en RTL, 8 september 2009

Vondst kan richtingbepalend zijn voor toekomstige medicijnontwikkeling

Fri, 14 Aug 2009 00:00:00 +0200

Wetenschappers hebben lang vermoed dat de ziekte van Alzheimer veroorzaakt wordt door een kleine proteïne: het zogeheten amyloïd β-proteïne (Aβ) . Dit proteïne klontert samen waardoor de plaques ontstaan die karakteristiek zijn voor deze ziekte. Maar recent onderzoek suggereerde dat het niet de plaques zijn die de ziekte veroorzaken, maar eerder kleine, een soort druifachtige Aβ-clusters. Deze clusters variëren in omvang en de relatie tussen de clusteromvang en het vermogen om zenuwcellen aan te tasten is nooit nauwkeurig bepaald.

Daar is nu verandering in gekomen. Door in het laboratorium verschillende grootten van Aβ-clusters te creëren die precies overeenkomen met de vormen in de hersenen van Alzheimerpatiënten, hebben neurologen van de UCLA vastgesteld dat de aantastingsintensiteit drastisch toeneemt indien de clusters groeien van twee naar drie naar vier Aβ’s. De onderzoekers melden ook dat, alhoewel de grote clusters voor meer beschadiging zorgen, deze relatief gering in aantal zijn. De kleinere clusters zijn in de grote meerderheid en daardoor zullen in totaliteit meer zenuwcellen afsterven. Deze zijn daarom interessant voor de ontwikkeling van nieuwe medicamenten.

Professor David Teplow meldt dat het proces om Aβ-clusters op een pure en precieze wijze te ontwikkelen en deze te kopiëren met de vormen in de hersenen van Alzheimerpatiënten, dit perspectief biedt om gedetailleerde studies te maken van hun structuren. Ook zal hierdoor de ontwikkeling van toekomstige medicijnen vereenvoudigd worden en waarschijnlijk ook meer rendement opleveren. Hij vult aan dat beter dan ooit tevoren, begrepen kan worden welke types van Aβ-structuren moeten worden bestreden met een nieuw soort medicijnen.

De onderzoekers bestudeerden het Aβ-molecuul, de chemische bouwsteen voor de structuren die de ziekte van Alzheimer veroorzaken. In de clusters zijn de moleculen als het ware omwikkeld; dit kan het best vergeleken worden met slechtwerkende klittenband. Dus een aantal moleculen kan zich samenbinden om grote clusters te vormen, maar ze vallen erg gemakkelijk uit elkaar.

Bron: Universiteit van California - Los Angeles (UCLA)

14 augustus 2009

1,274 miljoen voor onderzoeksprojecten in 2008

Thu, 30 Jul 2009 00:00:00 +0200

Door de financiële steun van donateurs is ISAO in staat om wetenschappelijk onderzoek te subsidiëren en informatie te verschaffen over de ziekte van Alzheimer. ISAO heeft in 2009 al 21 onderzoeksaanvragen ontvangen; het gaat om 4 pilot beurzen, 8 standaard beurzen en 9 grote beurzen. Vorig jaar heeft ISAO 12 projecten kunnen financieren voor een bedrag van € 1,274 miljoen. Ook in 2009 hoopt ISAO minimaal eenzelfde bedrag aan subsidies te kunnen honoreren. Sinds 1994 heeft ISAO onderzoeksprojecten ondersteund voor een totaalbedrag van € 7,464 miljoen.

Bron: ISAO, 30 juli 2009

Is Alzheimer te voorspellen?

Wed, 08 Jul 2009 00:00:00 +0200

Om de vooralsnog ongeneeslijke ziekte van Alzheimer ooit te kunnen behandelen, moet je er zeer vroeg bij zijn, lang voordat de klachten zich aandienen. Maar hoe kun je de ziekte zien aankomen?

Blussen op een moment dat er nog geen vlammetje is te bespeuren, hooguit wat smeulend materiaal. Zo stellen experts zich de bestrijding van de ziekte van Alzheimer in de toekomst voor. Nog voordat de duivelse aandoening zijn verwoestende werk in de hersencellen kan doen, moet je hem al lam leggen. „Wat kapot gaat, kun je niet meer maken. Een herstel van de dode hersencellen zit er niet in”, zegt Pieter Jelle Visser (klinisch epidemioloog, werkzaam aan het Alzheimer Centrum Limburg - Universiteit Maastricht - en de Vrije Universiteit in Amsterdam).

Hij doet met collega’s in negen Europese geheugenklinieken en met Europees geld onderzoek naar een test om de gevreesde ziekte - die nog steeds met vele raadselen is omhuld - in een pril stadium aan te tonen. Dit aan de hand van een analyse van het hersenvocht, een vloeistof die met een ruggenprik wordt ‘afgetapt’. Recent publiceerden ze hun bevindingen in twee wetenschappelijke bladen, waaronder Lancet Neurology.

Toeval of niet: het regent de laatste tijd studies over vroegtijdige Alzheimer-screening. Een van de opvallendste is die van onderzoekers in het Duitse Heidelberg: zij tonen aan dat in een vroeg Alzheimer-stadium de zogeheten reukkolf en reukbaan in de hersenen verschrompelen. Simpel gezegd: de reukzin verdwijnt, op een moment dat andere Alzheimer-stoornissen als geheugenklachten zich nog maar in geringe mate voordoen.

Toch is het dan rijkelijk te laat, meent Visser. De vlammen slaan al uit het pand. Voor een goede therapie moet je naar het moment gaan dat de kiem voor de ziekte van Alzheimer wordt gelegd. Dat gebeurt wanneer twee eiwitten in het hersenvocht ontsporen en in de hersenen klonters (plaques en kluwens) gaan vormen. Hierdoor gaan hersencellen dood of werken ze slecht. In de test die Visser en zijn Europese vakbroeders gebruiken, worden naar de sporen van beide eiwitten in het hersenvocht gezocht. De resultaten van hun studie? Ja, bij de grote meerderheid van de mensen die slecht in geheugentesten scoren, bleken inderdaad ‘Alzheimer-sporen’ vindbaar te zijn. Dat gold ook in iets mindere mate voor de mensen zonder geheugenlek, maar met andere ‘verstandsklachten’ als concentratievermogen en taalvaardigheid. Na drie jaar bleek duidelijk dat beide groepen geestelijk achteruit waren gegaan.

Visser benadrukt dat met de uitslag van de hersenvochttest alléén geen vroege persoonlijke Alzheimer-prognose kan worden gegeven. „Dan zou je daarnaast ook bepaalde testen over het geestelijk functioneren moeten afnemen. Je kunt zodoende alleen maar stellen dat iemand veel kans heeft op Alzheimer. Maar wanneer deze persoon ernstige stoornissen krijgt, is niet te zeggen.”

Bron: Dagblad De Limburger / Wil Gerritsen, 8 juli 2009

'Koffie geneest Alzheimer'

Mon, 06 Jul 2009 00:00:00 +0200

Amerikaanse wetenschappers hebben bewijzen gevonden dat koffie niet alleen Alzheimer kan voorkomen, maar tevens de ziekte kan genezen.

Wetenschappers van het Florida Alzheimer Onderzoekscentrum zijn tot deze bevindingen gekomen naar aanleiding van tests op muizen. Volgens onderzoeksleider Gary Arendash blijkt uit het onderzoek dat cafeïne een “levensvatbaar geneesmiddel” voor de ziekte van Alzheimer kan zijn en niet alleen goed is als preventief middel. Patiënten met Alzheimer hebben last van samenklonteringen van abnormale proteïnen in de hersenen. Cafeïne dringt volgens Arendash gemakkelijk door tot de hersenen en beïnvloedt daar direct het ziekteproces.

Vijf kopjes
Bij proeven op muizen vertoonde vijftig procent minder van deze proteïnen. Als gevolg hiervan ontwikkelden de diertjes een beter geheugen en versnelde het denkproces. Om hetzelfde effect bij mensen teweeg te brengen, zouden ze vijf kopjes koffie of veertien kopjes thee per dag moeten drinken, zo hebben de wetenschappers berekend.

Bron: Sky News, 6 juli 2009

Naschrift ISAO:
Uit bovenstaande dient te worden geconcludeerd dat aanvullende onderzoeken noodzakelijk zijn om te bezien welke effecten cafeïne kan hebben op het menselijk systeem, en meer bepaald dus ook op Alzheimer-patiënten.

Ontdekking biedt mogelijkheden behandeling Alzheimer

Tue, 24 Mar 2009 00:00:00 +0100

Uit onderzoek van het VU Medisch Centrum te Amsterdam blijkt dat oudere Alzheimerpatiënten meer witte stofafwijkingen hebben dan niet dementerenden. Deze ontdekking biedt een ingang voor behandeling van de ziekte van Alzheimer.

Het beeld van een schuifelende, voorovergebogen en soms incontinente oudere is niet onbekend. Deze klachten kunnen veroorzaakt worden door schade aan de kleine vaten in de hersenen, op een MRI-scan te zien als zogenaamde witte stofafwijkingen.

Alida Gouw toont in haar promotieonderzoek aan dat via MRI de ernst van de witte stofafwijkingen te meten is, waarmee de ernst van de klachten voorspeld kan worden. Uit haar onderzoek blijkt ook dat oudere Alzheimerpatiënten meer witte stofafwijkingen hebben dan niet dementerenden. Deze ontdekking biedt een ingang voor behandeling van de ziekte van Alzheimer.

Witte stofafwijkingen kunnen leiden tot geheugen-problemen, loopstoornissen, incontinentie, depressie en dementie. Gouw volgde met collega’s in elf centra in Europa drie jaar lang in totaal 639 patiënten. De patiënten ondergingen aan het begin en aan het eind van die drie jaar een MRI-scan van de hersenen.

Gouw onderzocht de verschillende uitingen van schade aan de kleine hersenvaten die zichtbaar waren op de MRI-scan en hoe deze veranderden in de tijd en samenhingen met de klachten. Zij toonde aan dat hart- en vaatziekten een risico vormen voor het ontwikkelen van witte stofafwijkingen. Met de nieuwste technieken kon zij ook MRI-bevindingen vergelijken met daadwerkelijke microscopische weefselschade, waarmee nieuwe inzichten werden verkregen omtrent het ontstaan van de afwijkingen in de witte stof en de relatie met Alzheimer.

De witte stof bevindt zich binnenin de hersenen. Aan de buitenkant van de hersenen zit de grijze stof, ofwel de hersencellen. Witte stof zijn de uitlopers van de hersencellen, waardoor de verschillende delen van de hersenen onderling verbonden zijn.
Bij de ziekte van Alzheimer is er sprake van schade in de grijze stof, maar het wordt steeds duidelijker dat ook schade aan de witte stof, die vaak het gevolg is van vaatschade, een belangrijke rol speelt.

Bron: VU Medisch Centrum, 24 maart 2009

Krimp hippocampus voorspelt risico op Alzheimer

Tue, 17 Mar 2009 00:00:00 +0100

Het tempo waarin hersenweefsel in de hippocampus verloren gaat, voorspelt het risico op het krijgen van de ziekte van Alzheimer al in een vroeg stadium.

Veranderingen in het totale hersenvolume zijn pas te meten, als de ziekte al heeft toegeslagen. Dat blijkt uit onderzoek van dr. W. Henneman bij het VU Medisch Centrum in Amsterdam, dat heden is gepubliceerd in het vooraanstaande blad Neurology.

De hippocampus is een deel van de hersenen dat belangrijk is voor het geheugen. Om zijn gekromde structuur is het naar het zeepaardje (hippocampus) genoemd.
Henneman vergeleek bij meer dan 130 mensen scans van de hersenen aan het begin van zijn studie en anderhalf jaar later.

Snelheid

Het betrof zowel gezonde mensen als mensen met de eerste verschijnselen van de ziekte van Alzheimer en Alzheimerpatiënten zelf. Bij allen werd de snelheid gemeten waarin het volume van de hippocampus afnam.

In Nederland is bij bijna 200.000 mensen de ziekte van Alzheimer vastgesteld. Vermoedelijk zijn er ongeveer 60.000 mensen die aan dementie lijden, maar bij wie de ziekte nog niet is geconstateerd. Bij circa 12.000 patiënten sloeg de ziekte toe toen zij jonger dan 60 jaar waren.

Bron: ANP, 17 maart 2009

Alzheimer: een vorm van diabetes in de hersenen

Thu, 05 Feb 2009 00:00:00 +0100

Wetenschappers beweren dat de ziekte van Alzheimer sterk gerelateerd zou kunnen zijn aan een andere ouderdomsziekte, nl. type 2-diabetes.
Zij zeggen dat het toedienen van insuline, of een middel dat gevoeligheid voor insuline verhoogt, mogelijk baat kan bieden aan Alzheimerpatiënten.
De insuline zou de hersenen beschermen tegen de toxische eiwitten die bij de ziekte van Alzheimer de hersencellen aantasten.
De onderzoekers spreken over Alzheimer als diabetes-type 3.

Anders gezegd, de ziekte van Alzheimer zou beschouwd kunnen worden als een nieuw type diabetes. Tot deze conclusie kwamen wetenschappers van de Northwestern Universiteit (USA) en van de Universiteit van Rio de Janeiro (Brazilië). Hun studie werd gepubliceerd in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences.
'Ons onderzoek toont aan dat de insuline de neuronen, die gevoelig zijn voor de ziekte van Alzheimer, kan beschermen tegen schade', zegt professor Klein van de Northwestern Universiteit.

Momenteel bestaan er twee types diabetes. Karakteristiek van type 1 is dat de pancreas geen insuline meer kan aanmaken. Bij type 2, of ouderdomsdiabetes, zijn sommige weefsels ongevoelig geworden voor de insuline, omdat er problemen zijn met de insuline-receptor.

’Type 3 doet zich voor op de plaats waar de insuline-receptor gelokaliseerd is in de hersenen. Insuline zou de vorming van de amyloïde eiwitten blokkeren, die typisch zijn bij het ontstaan van de ziekte van Alzheimer, zo bleek uit proeven met ratten’, aldus professor Klein.

Personen met diabetes hebben in de regel een hoger risico op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer. Bovendien is algemeen bekend dat insuline invloed heeft op de werking van onze hersenen.

Experts zijn van mening dat deze vinding een reeks nieuwe mogelijkheden kan bieden voor nieuwe behandelmethoden van de ziekte van Alzheimer.

4 februari 2009
Bronnen: BBC en De Tijd.
Eigen bewerking ISAO

Studie bevestigt nut van combinatietherapie bij ziekte van Alzheimer

Fri, 10 Oct 2008 00:00:00 +0200

Een langdurige behandeling met Alzheimer-medicijnen kan de voortschrijding van de ziekte aanmerkelijk vertragen en een combinatietherapie (opgebouwd uit 2 verschillende soorten medicijnen) zorgt er zelfs voor dat patiënten langer in staat zijn om hun gewone dagelijkse activiteiten uit te voeren.
Dit bericht publiceerden onderzoekers van met Massachusetts General Hospital (MGH).
De resultaten van hun eerste lange termijnstudie aangaande het gebruik van Alzheimer-medicijnen bevestigen een mate van effectiviteit, die niet meteen waarneembaar zou zijn bij patiënten of hun familieleden.

De indruk heerste dat deze medicijnen alleen werkzaam zouden zijn bij bepaalde patiënten en ook slechts voor een bepaalde tijd. Eén van de problemen bij het beoordelen van het effect van deze medicijnen was dat de conditie van de patiënten in natuurlijk zin verslechterde. Hierdoor ontstond de indruk dat de medicijnen geen resultaat meer boekten. Deze studie toont aan dat de behandeling een lange termijneffect heeft.

Twee medicijnen zijn goedgekeurd voor Alzheimer-behandeling:
1. De zogeheten choline-esterase-remmers, die de afbraak van de neurotransmitter acethylcholine afremt.
2. Het medicijn memantine is het eerste van een 2e generatie-middel dat de werking van aminozuur-glutamaten regelt. Memantine wordt vaak in combinatie met de choline-esterase-remmers gebruikt.

De studieresultaten tonen verhoudingsgewijs duidelijke voortgangsverschillen binnen de onderzoeksgroepen. Degenen die gebruik maakten van de combinatietherapie toonden de geringste achteruitgang. Terwijl er gedurende gemiddeld 2,5 jaar data zijn verzameld, analyseerden de onderzoekers de informatie met een statistisch model dat
waarschijnlijkheidsuitkomsten voorspelt over een periode van 4 jaar.
Alhoewel het model uitging van behoudende voordelen in de toekomst, voorspelde het dat hoe langer patiënten de combinatietherapie ondergingen, hoe geringer hun achteruitgang zou zijn. Dat doet vermoeden dat deze behandeling de hersencellen zou beschermen tegen verdere beschadiging. Dit moet nog verder worden onderzocht.

Dr. Atri van de afdeling Neurologie van MGH meent dat verstrekkers van medicijnen aan patiënten duidelijk moeten maken, dat de voordelen van deze medicijnen op de langere termijn zichtbaar worden en niet tijdens de eerste maanden van de behandeling. Zelfs indien de symptomen verergeren hoeft dat niet te betekenen dat de behandeling geen effect heeft, omdat zonder therapie de achteruitgang waarschijnlijk groter zou zijn geweest.

Prof. John Growdon (van de afdeling Neurologie van MGH) legt uit:“Op grond van de resultaten van deze studie zou de behandelwijze van Alzheimer-patienten moeten veranderen. Choline-esterase-remmers zijn middelen die toegepast kunnen worden bij geringe of gemiddelde dementie, terwijl memantine effect heeft bij gevorderde dementie. Het lijkt er nu op dat het effectiever is om vanaf de start van de behandeling beide medicijnen voor te schrijven”

Bron: Massachusetts General Hospital, september 2008

Ontwikkelingen ten aanzien van mogelijke Alzheimer-bloedtests

Thu, 25 Sep 2008 00:00:00 +0200

In de media verschenen recent 2 berichten over eventuele Alzheimer-bloedtests. Beide onderzoeken richten zich daarbij op de rol van eiwitten.

1. Mogelijke bloedtest voor Alzheimer

Britse onderzoekers gaan naar mogelijkheden zoeken om Alzheimer door middel van een bloedproef aan te tonen. Dit zou de diagnose versnellen.
De onderzoekers van twee universiteiten in Nottingham gaan de eiwitten in het bloed van gezonde ouderen en dat van ouderen die lijden aan de ziekte van Alzheimer met elkaar vergelijken.
Zo hopen ze eiwitten te vinden die typerend zijn voor deze vorm van dementie.
Indien een beginnende vorm van Alzheimer simpelweg aangetoond zou kunnen worden in het bloed, kan de diagnose sneller gesteld worden. Hierdoor is het dan mogelijk om de behandeling eerder te starten. Hoe eerder kan worden begonnen met medicijnen, hoe meer effect deze hebben.
Bron: News-Medical.Net, september 2008

2. Stijging bèta-amyloid in bloed voorspelt dementie

De concentratie van het eiwit bèta 42-amyloid neemt toe, voordat mensen de ziekte van Alzheimer krijgen. En nadat de ziekte zich heeft geopenbaard, blijkt dat de hoeveelheid eiwit in het bloed afneemt.
Deze trend was eerder aangetoond bij proefdieren, maar bij mensen was dit nog nooit bewezen. Deze bevinding maakt de stap naar een bloedtest voor Alzheimer mogelijk, melden wetenschappers van de Universiteit van Columbia (New York).
De wetenschappers gebruikten voor de test specifieke anti-lichamen tegen de protofibrillaire vorm van bèta amyloid, die de bekende Alzheimer-plaques veroorzaken.
De bloedtest moet de diagnose Alzheimer minder belastend maken voor de patiënt, want tot nu toe was het eiwit alleen goed te meten met ruggenmergvloeistof.
Bron: Columbia University Medical Center, september 2008

Bekendmaking van 15 boekwinnaars

Fri, 22 Aug 2008 00:00:00 +0200

Onlangs mocht ISAO 15 exemplaren van het boek “Zorgen voor een ander is zorgen voor jezelf” van de hand van Jessie van Loon verloten. De boeken werden beschikbaar gesteld door Uitgeverij Pearson Education.
Wij feliciteren de navolgende 15 winnaars:

- L. Ben Faleh, Eindhoven
- M. Bruyne-Nieuwstraten, Vlaardingen
- J. Daane, Bergen op Zoom
- A. Doornbos, Zuidhorn
- C. van Heeswijk, Helmond
- I. Jongbloets, Bilthoven
- S. v.d. Waal, Spijkenisse
- Z. Boerendonk, Delft
- M. Hoogmans, Roosendaal
- J. Speijers, Maarssen
- J. de Smit, Werkendam
- A. de Zwaan, Haarlem
- H. de Vries-van Staveren, Hardenberg
- A. Kuiper, Almere
- M. Jansen, ‘s-Gravenhage

Inmiddels hebben allen een exemplaar ontvangen.

Stap vooruit in stamcelonderzoek

Fri, 22 Aug 2008 00:00:00 +0200

Een ontdekking door Belgische onderzoekers geeft nieuwe hoop op een behandeling van hersenziekten als Alzheimer. Onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) zijn er in geslaagd stamcellen van muizen te transformeren tot hersenschors. Het onderzoek is onlangs gepubliceerd in het tijdschrift Nature.

De hersenschors is de meest complexe structuur van de hersenen en de neuronen die ze vormen, zijn het doelwit van neurologische en psychiatrische ziekten, zoals epilepsie, Alzheimer en schizofrenie. Kennis van de werking van de hersenschors kan een sleutel vormen voor de ontwikkeling van gevorderde technieken in de behandeling van hersenziekten.

De onderzoekers hebben uit embryonale stamcellen diverse soorten hersencellen gekweekt in een labschaaltje. Deze cellen zijn vervolgens met succes ingeplant in muizenhersenen. Stamcellen zijn oercellen die zich kunnen specialiseren tot iedere lichaamsfunctie.
Kennelijk kunnen de cellen zelfstandig tot hersencellen uitgroeien, zonder de invloed van de hersenen. De onderzoekers concludeerden in Nature dat het specialisatievermogen ingebakken zit in de stamcellen.

De Belgische Alzheimer-specialiste prof. dr. Christine van Broeckhoven noemt het onderzoek een onbeschrijflijke vooruitgang. 'Dit komt neer op een verrassend goede benadering van hoe hersenschors zich in de werkelijkheid ontwikkelt. Op basis van dit onderzoek kan men talloze experimenten bedenken om te achterhalen hoe hersenschors werkt'
Een eerste groot voordeel: op gekweekte hersenschors kunnen zonder problemen nieuwe geneesmiddelen worden getest, zonder de ethische problemen van tests op proefpersonen.

Het VUB-team injecteerde de gekweekte hersencellen in de voorste hersenkwab van pasgeboren muizen. Na een maand stelde men vast dat de getransplanteerde cellen zich perfect in het brein hadden geïntegreerd, allerlei functies overnamen plus verbindingen legden met andere hersendelen.

Prof.dr. Paul Boon, die aan de Universiteit Gent hersenonderzoek met stamcellen leidt, is ook opgetogen, maar blijft voorzichtig. 'De nieuwe inzichten zullen nog niet direct tot nieuwe behandelingen van hersenziekten leiden. Het onderzoek is vooral interessant omdat het ons meer leert over de biologie en de ontwikkelingsmechanismen van stamcellen. We kunnen nog niet goed voorspellen hoe stamcellen zich gedragen als ze ingeplant worden. Dit onderzoek helpt ons misschien om de cellen beter onder controle te krijgen, zodat ze precies doen wat we willen.'

Bron: MediNews, De Standaard, De Gelderlander
(19 augustus 2008)

Een voedingssupplement tegen de ziekte van Alzheimer ?

Tue, 12 Aug 2008 00:00:00 +0200

Onlangs zijn belangrijke stappen voorwaarts gezet in de ontwikkeling van een product dat de voortgang van ziekte van Alzheimer kan tegengaan. Souvenaid is de naam van een nieuw voedingssupplement. Het middel zorgt ervoor dat bij patiënten met de ziekte van Alzheimer de communicatie tussen hersencellen wordt verbeterd.

Professor Philip Scheltens, directeur van het Alzheimer Centrum van de Vrije Universiteit in Amsterdam presenteerde deze doorbraak tijdens een Alzheimer-congres einde juli 2008 in de Verenigde Staten.

Het voedingssupplement bevat een speciale samenstelling van aminozuren, vitamines en omega-3 vetzuren.

Er werd gedurende een periode van ruim 10 jaar onderzoek verricht om te bepalen welke rol voedingsstoffen spelen bij neurologische aandoeningen. Het middel bleek niet alleen effectief te zijn bij dieren. Tijdens de vervolgstap werden klinische tests gedaan bij 212 patiënten met de ziekte van Alzheimer. Daarbij bleek dat er hoopvolle resultaten zijn voor personen waarbij de ziekte van Alzheimer zich in een beginstadium bevindt.

Voor alle duidelijkheid: met dit supplement kan de ziekte van Alzheimer niet worden genezen.
Aangezien de resultaten van het onderzoek nog zeer recent zijn, kan nog niet worden ingeschat òf en wanneer het product op de markt zal worden aangeboden.

De eerste onderzoeksresultaten bieden weliswaar perspectief, maar het is nog te vroeg om daaraan conclusies te verbinden. Er zal nog meer aanvullend onderzoek nodig zijn. In de loop van dit jaar zal het klinisch onderzoek een vervolgfase krijgen.

Bron: Medical facts, 31 juli 2008

Licht remt depressie demente ouderen

Wed, 11 Jun 2008 00:00:00 +0200

Demente senioren die zich langdurig in goed verlichte ruimten bevinden, hebben minder last van depressies en een slecht humeur. Veel licht remt bovendien een verdere achteruitgang van de verstandelijke vermogens.

Dit blijkt uit een uitgebreid onderzoek van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen (NIN). Het gezaghebbende Journal of the American Medical Association (JAMA) berichtte onlangs over de resultaten.

Bij mensen met dementie raakt de biologische klok geleidelijk van slag, waardoor ze 's nachts slechter slapen. Extra licht zorgt ervoor dat de biologische klok minder snel uit evenwicht raakt.

Het effect is vergelijkbaar met de verbeteringen die bereikt kunnen worden met de medicijnen die nu aan patiënten met de ziekte van Alzheimer worden gegeven. Maar licht heeft niet de negatieve bijwerkingen van medicijnen.

Dr. Eus van Someren van het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen volgde jarenlang bijna tweehonderd demente ouderen. De onderzoeksresultaten vormen volgens Van Someren een internationale doorbraak in de toepassingsmogelijkheden van de chronobiologie en zijn van grote maatschappelijke relevantie.

Deze relatief goedkope maatregel zal enerzijds leiden tot een verbetering van de kwaliteit van leven voor vele ouderen en van de andere kant tot een minder zware belasting voor veel verzorgers.

Bron: ANP / eigen bewerking

Met Ibuprofen, Aspirine of Naproxen minder kans op Alzheimer ?

Thu, 29 May 2008 00:00:00 +0200

Wetenschappers hebben ontdekt, dat personen die NSAID’s (dat is de engelse afkorting voor non-steroïde ontstekingsremmers) als Ibuprofen, Aspirine en Naproxen gebruiken, 23 % minder kans hebben op de ziekte van Alzheimer dan degenen die nooit NSAID’s gebruiken. Het zou daarbij niet uitmaken welk type NSAID werd gebruikt.

Experts zijn momenteel met elkaar in discussie over de vraag of NSAID's met Ibuprofen effectiever zouden zijn dan de NSAID's waarin Naproxen en Aspirine aanwezig zijn.
De huidige theorie lijkt daarmee te worden ontkracht. Deze gaat er namelijk vanuit dat de NSAID-groep inclusief Ibuprofen meer effect zou hebben, lees: een verminderd risico op de ziekte van Alzheimer.

De verwachting was dat de NSAID-groep met Ibuprofen zich zou richten op een bepaald type plague in de hersenen van Alzheimer-patiënten. De resultaten van deze tests doen vermoeden dat er andere redenen moeten zijn waardoor deze medicijnen een kleinere kans op de ziekte van Alzheimer met zich meebrengen.

Studies suggereren dat ontstekingen in de hersenen bijdragen aan de schade die veroorzaakt wordt door de ziekte van Alzheimer.
De eerste inzichten duiden erop dat NSAID’s de voortgang van de ziekte in potentiële zin zouden kunnen vertragen.

Naschrift:
Klinische tests hebben inmiddels aangetoond dat Naproxen, Rofecoxib en Celexofib de voortgang van de ziekte van Alzheimer niet vertragen. De proeven met Naproxen zijn inmiddels vanwege risicogevaar opgeschort.

Bron: American Academy of Neurology

Veranderde activiteit van de hersenen in rust is mogelijk indicatie voor ziekte van Alzheimer

Mon, 19 May 2008 00:00:00 +0200

Voor het eerst is het mogelijk om de activiteit van hersenen in rust duidelijk te meten en zichtbaar te maken. Uit onderzoek blijkt dat in een rustsituatie bij iedereen dezelfde gebieden in de hersenen actief zijn en dat dit netwerk -ook als er geen taak wordt uitgevoerd- zeer actief blijft. Opvallend is dat bij de ziekte van Alzheimer de activiteit van de hersenen in rust juist afneemt; de hersencellen communiceren minden samenhangend.
Dit geeft belangrijke aanknopingspunten voor een vroege diagnose van de ziekte van Alzheimer, omdat een veranderde hersenfunctie voorafgaat aan veranderingen in de structuur van de hersenen.
Dit blijkt uit het onderzoek van Jeske Damoiseaux, die op 20 mei aan VU medisch centrum promoveert.

Al een aantal jaren is het mogelijk met functionele MRI (fMRI) hersenactiviteit zichtbaar te maken als er opdrachten uitgevoerd worden.
Horen, zien, bewegen en geheugen hebben allemaal hun eigen plek in de hersenen.
Tot op heden was niet bekend wat er in de hersenen gebeurt als er geen taken uitgevoerd worden en welke delen dan actief zijn. De onderzoekster past in haar onderzoek een nieuwe analysetechniek toe, waarmee de rustactiviteit van de hersenen in beeld kan worden gebracht.

Het belang van het onderzoek is vooral gelegen in het feit dat zowel bij normale veroudering als bij de ziekte van Alzheimer de ruststand van de hersenen minder actief wordt.
Bij patiënten met de ziekte van Alzheimer is de vermindering van activiteit echter in andere delen van de hersenen te zien. Dit betekent dat de ziekte van Alzheimer en normale veroudering verschillende effecten hebben op de hersenen. De ziekte van Alzheimer is niet een versnelde vorm van ouder worden.
Mogelijk kan met deze techniek in een vroeg stadium onderscheid gemaakt worden tussen normale veroudering en een beginnende ziekte van Alzeheimer

Bron: VU medisch centrum Amsterdam

Nieuw inzicht in ontstaan ziekte van Alzheimer

Thu, 24 Apr 2008 00:00:00 +0200

België telt ca. 85.000 Alzheimerpatiënten en elk jaar komen er bijna 20.000 nieuwe gevallen bij. De oorzaak van deze spectaculaire stijging ligt bij de toenemende vergrijzing van de bevolking. Helaas blijft het onduidelijk welke verouderings-processen precies aan de basis liggen van deze spectaculaire toename in het voorkomen van de ziekte.

Wetenschappers verbonden aan de K.U.Leuven ontdekten een belangrijke moleculaire link tussen de ziekte van Alzheimer en het ontstaan van de typische plaques in de hersenen van Alzheimerpatiënten. Deze vinding is een belangrijke doorbraak in het onderzoek naar de oorzaak van de ziekte van Alzheimer.

Amyloïde plaques

De ziekte van Alzheimer gaat gepaard met amyloïde plaques -dit zijn abnormale ophopingen van eiwitfragmenten- die zich in de hersencellen vormen. Voor de familiale vorm van de ziekte van Alzheimer (minder voorkomende vorm) ontrafelden Bart De Strooper en andere onderzoekers reeds enkele jaren geleden het proces waardoor deze plaques ontstaan. Hierbij speelt y-secretase -dat eiwitten op een specifieke plaats knipt- een belangrijke rol. Maar soms knipt het secretase fout, waardoor een bijproduct ontstaat en zo plaques worden gevormd. Bij de meest voorkomende vorm van de aandoening vindt men dezelfde soort plaques terug, maar is over hun ontstaansmechanisme nog maar weinig bekend.

BASE1 of β-secretase

Bij patiënten met de meest voorkomende vorm van de ziekte van Alzheimer vertonen de hersencellen een toename van het eiwit BASE1 of β-secretase. Wetenschappers hebben in samenwerking met buitenlandse experts de oorzaak van deze toename onderzocht. Daartoe onderzocht men de expressieprofielen van bepaalde microRNA’s. Dit zijn korte stukken RNA die de aanmaak van eiwitten reguleren. Bij patiënten met een toename van het eiwit BASE1 werd een significante vermindering vastgesteld van miR-19a en miR-19b-1. Deze vaststelling suggereert de mogelijke rol van bepaalde miRNA’s in de toename van BASE1 en in de vorming van plaques in de hersenen van patiënten met de ziekte van Alzheimer.

Dit onderzoek biedt mogelijk uitzicht op een betere diagnostische test. Het tijdig voorschrijven van bepaalde geneesmiddelen tegen de ziekte van Alzheimer leidt immers tot een betere respons en daarom een betere levenskwaliteit van de patiënt.
Anderzijds rijst de vraag of deze microRNA’s in de toekomst de basis kunnen vormen van een nieuw geneesmiddel.

Bron : KU Leuven

Doorbraak in behandeling Alzheimer ?

Fri, 11 Jan 2008 00:00:00 +0100

Het begint met enige vergeetachtigheid. Maar op een gegeven moment heeft een patiënt met de ziekte van Alzheimer geen idee meer welke dag het is of wat er een uur geleden is gebeurd. Het kan zelfs zo ver gaan dat naaste familieleden niet meer herkend worden. Zowel voor de patiënt als voor de betrokkenen is deze ziekte dus heel ingrijpend.

De ziekte van Alzheimer is een vorm van dementie, waarbij de zenuwcellen in de hersenen worden aangetast. Deze beschadigingen beginnen met de vorming van plaques. Dit zijn ophopingen van het eiwit amyloïd tussen de zenuwcellen. Gevolg daarvan is, dat deze cellen geen berichten meer aan elkaar kunnen doorgeven.

Na verloop van tijd worden ook de zenuwcellen zelf aangetast. In de cellen vormen zich de zogenaamde tangles. Dit zijn kluwen van het eiwit tau die zich in de zenuwcel nestelen en zo het functioneren van deze cel onmogelijk maken. Het menselijk afweersysteem komt in actie om deze plaques en tangles aan te pakken. Maar het vernietigt hierbij helaas ook gezonde zenuwcellen.

De onderzoekers vermoeden dat er in het afweersysteem van Alzheimer-patiënten van de stof cytokine TNF-alpha een te grote hoeveelheid in de hersenen aanwezig is. Dit is volgens hen de belangrijkste oorzaak van de klachten. De logische oplossing van dit probleem zou daarom zijn: een vermindering van de hoeveelheid TNF-alpha in de hersenen van deze personen.

Het geneesmiddel dat hierbij zou kunnen helpen is al langere tijd bekend en heet Etanercept (in Nederland ook bekend onder de naam Enbrel). Dit is een ontstekingsremmer die in 1998 voor het eerst werd toegepast bij mensen met reuma. In onderzoek werd dit medicijn toegediend middels een injectie laag in de nek. Op die manier bereikt de werkzame stof de hersenen het snelst.

Er zijn in totaal vijftig patiënten met Etanercept behandeld gedurende dit onderzoek. Al deze mensen vertoonden gelijkbare verbeteringen. Daarom is er in het onderzoeksrapport voor gekozen om de vooruitgang van één van de patiënten uitgebreid te beschrijven.

Vóór de behandeling had deze patiënt geen idee welke dag, welke maand en zelfs welk jaar het was. Ook kon hij (na veelvuldige introductie) de namen van de onderzoekers niet noemen. De enige dieren die hij in 60 seconden wist te bedenken, waren een hond en een kat. Verder kon hij simpele sommen als 29+11 niet oplossen.

Tien minuten na behandeling wist de man te melden dat hij in California was en wist hij de namen van de onderzoekers. Hij wist negen afbeeldingen te benoemen (tegen één voor behandeling) en het totaal aantal dieren kwam nu op vijf. Het maken van berekeningen was echter niet verbeterd.

De behandeling werd wekelijks herhaald gedurende een periode van zes maanden. Familie van de patiënt bevestigde dat het effect van de behandeling de hele week door bleef werken. Er waren meer gesprekken, de patiënt gaf sneller antwoord op vragen en over het algemeen was hij rustiger dan voor de behandeling.

De wetenschappers hebben vertrouwen in het op grote schaal toepassen van deze behandeling. Vooral doordat Etanercept zo specifiek werkt en het effect zo snel zichtbaar is.

Verder onderzoek is zeker nodig, omdat nog niet duidelijk is waarom dit middel zo goed werkt.

Bron: Kennislink.nl

Zenuwcellen kunnen hersenziekten veroorzaken

Tue, 13 Nov 2007 00:00:00 +0100

Zenuwcellen blijken veroorzakers te kunnen zijn van verschillende hersenziekten als de ziekte van Alzheimer of Parkinson. Tot nu toe werd aangenomen dat zenuwcellen een passief slachtoffer zijn van speciale immuuncellen, de microglia. Deze laatste spelen een belangrijke rol bij ernstige verstoringen van het brein, die het begin van een hersenziekte kenmerken.
Nu is gebleken dat zenuwcellen zelf ook voor hun afbraak kunnen zorgen. Dit blijkt uit een artikel van hoogleraren Medische Biologie K.Biber en E.Boddeke van het Universitair Medisch Centrum Groningen in het gerenommeerde wetenschappelijk tijdschrift `Trends in Neuroscience´, dat onlangs is verschenen.

Veel hersenziekten als de ziekte van Alzheimer, Parkinson en Multiple Sclerose, zijn nog steeds nauwelijks behandelbaar. Zij worden veroorzaakt door of zijn het gevolg van een heftige ontsteking in het brein. Om de ziekte te behandelen, worden tot nu toe vooral pogingen gedaan om het immuunsysteem in de hersenen te remmen. Op basis van onderzoek gedurende de laatste tien jaar beschikt men over meer kennis van de functies van deze immuunsystemen.
Het immuunsysteem in de hersenen blijkt ook een belangrijke rol te vervullen in het dagelijks onderhoud van de hersenen. Hiervoor heeft het brein een speciale immuuncel, de microglia, die continu zijn omgeving screent en schade kan voorkomen. Naast deze onderhoudsfunctie spelen de microglia echter ook een belangrijke rol bij ernstige storingen van het brein. Door bepaalde prikkels uit de omgeving kan deze cel aangezet worden om schadelijke stoffen te produceren, die het begin van een hersenziekte kenmerken.

Actief

De zenuwcel is het doelwit van deze geactiveerde microglia. Tot nu toe werd de zenuwcel als een passief slachtoffer van microglia beschouwd. In het artikel in Trends in Neurosciences laten K.Biber en collega’s zien dat dit niet waar is. In het artikel gaat hij in op de recente bevindingen dat zenuwcellen een actieve en centrale rol spelen in de controle van microglia. Zenuwcellen kunnen echter zowel de ondersteunende als ook de schadelijke functies van microglia overnemen. Dit betekent dat ze zelf voor hun eigen afbraak kunnen zorgen. Zenuwcellen zijn daarom ook te beschouwen als ontstekingscellen. Dit betekent dat de zenuwcel zelf aan het begin staat van een hersenziekte. De zenuwcel is dus eerder als de initiatiefnemer te beschouwen, dan alleen maar als slachtoffer van schadelijke effecten van andere cellen.

Deze revolutionaire bevinding kan een impuls geven aan nieuw onderzoek naar een effectieve behandeling van hersenziekten. Dit onderzoek dient zich dan vooral te richten op de exacte werking van zenuwcellen, op de manieren waarop het gedrag van zenuwcellen te beïnvloeden is en op de communicatie tussen de microglia en de zenuwcellen. De toekomstige uitkomsten van dit soort onderzoek zouden er toe kunnen leiden dat de microglia-cellen zodanig gestuurd kunnen worden, dat afbraak voorkomen kan worden. Dit onderzoek juist naar fysiologie van het brein, kan uiteindelijk leiden tot nieuwe therapievormen van hersenziekten.

Bron : Universitair Medisch Centrum Groningen

Bloedtest kan Alzheimer aantonen

Tue, 16 Oct 2007 00:00:00 +0200

Een nieuw ontwikkelde bloedtest uit Amerika kan het risico op de ziekte van Alzheimer vaststellen. Dit kan zelfs 6 jaar voordat de eerste verschijnselen van deze dementie opkomen. De test zou een zekerheid hebben van 90%.

Momenteel is het bij levende pesronen moeilijk vast te stellen of milde geheugenproblemen duiden op Alzheimer. Nu wordt Alzheimer alleen vastgesteld als de geheugenproblemen geen andere oorzaak kunnen hebben. Eigenlijk kan pas na het overlijden -via autopsie- de diagnose Alzheimer met 100% zekerheid gesteld worden. De nieuwe bloedtest, ontwikkeld door wetenschappers van Stanford Universiteit, kan hier verandering in brengen.

De test bekijkt veranderingen in ‘communicatie-eiwitten’ die in het bloed voorkomen. De hersencellen van patiënten met Alzheimer communiceren op een andere manier met elkaar, dan in het gezonde brein. Voor het onderzoek vergeleken de wetenschappers vijf hersenen van gezonde proefpersonen met vijf hersenen van mensen met Alzheimer. Zij keken naar het aantal aanwezige eiwitten in het bloed van 120 verschillende eiwitten. Hieruit bleek dat van bepaalde eiwitten er veel meer of minder aanwezig waren bij de twee groepen. Achttien specifieke eiwitten blijken aan Alzheimer verbonden te zijn.

Deze eiwitten zijn betrokken bij de productie van nieuwe bloedcellen. De onderzoekers denken dat er iets mis is met de productie van sommige bloedcellen, waardoor ze de eiwitophopingen -typerend voor Alzheimer- niet kunnen opruimen. Verder onderzoek is nodig om deze bloedtest in de praktijk te brengen.

Bron : Gezondheidsnet.nl

Rokers 50% meer kans op Alzheimer

Tue, 04 Sep 2007 00:00:00 +0200

Rokers hebben een grotere kans op het krijgen van de ziekte van Alzheimer of dementie dan mensen die niet (meer) roken. Dit concluderen onderzoekers van het Erasmus MC in het wetenschappelijk tijdschrift Neurology.

De resultaten zijn gebaseerd op het grootschalige Rotterdamse ERGO bevolkingsonderzoek van het Erasmus MC. Daaruit bleek dat mensen die tijdens deze studie rookten 50 procent meer kans hadden op het ontwikkelen van dementie dan mensen die nooit hadden gerookt of waren gestopt met roken.

Volgens onderzoekster prof. dr. Monique Breteler van het Erasmus MC kan roken op diverse manieren het risico op het ontstaan van dementie beïnvloeden. Zo vergroot roken het risico op aandoeningen van de bloedvaten in de hersenen.
Ook kan dementie voortkomen uit oxidatieve stress. Deze vorm ontstaat wanneer het lichaam te veel vrije radicalen bevat, die een restproduct zijn van chemische reacties in het lichaam.
Bij rokers komt oxidatieve stress veel meer voor dan bij niet-rokers. En bij de ziekte van Alzheimer is ook sprake van toegenomen oxidatieve stress.

Anti-oxidanten in het voedsel kunnen het aantal vrije radicalen verminderen. Volgens Breteler tonen studies echter aan dat rokers minder anti-oxidanten tot zich nemen dan niet-rokers.

De onderzoekers maakten ook nog onderscheid naar personen die wel een gen bezitten dat het risico op Alzheimer vergroot -het zogenoemde APOE4-gen- en personen die dat gen niet bezitten. Opvallende uitkomst is dat personen die dat gen wel bezitten en tevens roken geen verhoogde kans hadden op het ontstaan van Alzheimer. Personen die dat gen niet bezitten en wel roken bleken daarentegen een 70 procent hogere kans te hebben op het ontstaan van Alzheimer dan personen zonder dat gen die niet (meer) roken.

Bron : Erasmus MC Rotterdam

Een vaccin tegen de ziekte van Alzheimer?

Tue, 06 Feb 2007 00:00:00 +0100

Nieuwe onderzoeksgegevens bieden hoop op een vaccin tegen de ziekte van Alzheimer. Het vaccin zou het immuunsysteem beschermen tegen de ophoping van bèta-amyloïde die typisch is voor de ziekte van Alzheimer.

Het idee van een vaccin is niet nieuw. Aan het begin van dit decennium werden al tests uitgevoerd met een vaccin dat eerder toegediend werd aan muizen. Maar het onderzoek moest snel worden stopgezet omdat er ernstige neveneffecten vastgesteld werden.
Daarna volgden nog meer studies, maar de nieuwe aanpak van een Amerikaans team onder leiding van arts William Nikolic biedt meer hoop.
De ziekte van Alzheimer gaat vooral gepaard met onomkeerbare geheugen- en verstandelijke stoornissen. Deze bemoeilijken het verrichten van dagelijkse activiteiten en brengen de zelfstandigheid van de patiënten in gevaar.
Deze ziekte wordt gekenmerkt door de progressieve aftakeling van de zenuwcellen. Het mechanisme dat tot die aftakeling leidt is het ontstaan van plaques. Deze bestaan uit bèta-amyloïde proteïnen of eiwitten. De eiwitophopingen tasten de neuronen aan en zo ook de verstandsfuncties. Die kennis leidde bij wetenschappers tot het idee om een vaccin te ontwikkelen dat de bewuste proteïnen afbreekt.
Er kwam een testvaccin: het resultaat van een nieuw procédé. Het wordt via de huid toegediend en het effect ervan werd op de immuniteit bij muizen uitgetest. De muizen kregen het testvaccin tien keer toegediend, eerst één keer per week en daarna om de vijftien dagen en dat gedurende vier maanden. Immuniteit werd vastgesteld vanaf de vierde week van de behandeling en ze bleek specifiek gericht te zijn tegen het bèta-amyloïde. Bovendien bleef ze bij de muizen levenslang aanhouden. De vaccinatie werd uitgevoerd bij transgene muizen die vanaf hun achtste levensmaand de plaques ontwikkelden die zo typisch zijn voor de ziekte van Alzheimer. Dankzij de immunisering werden de eiwitophopingen gereduceerd en vertoonden de muizen geen neveneffecten.
Ook dat laatste punt is goed nieuws. Het betekent dat het zinvol is om het testvaccin te blijven onderzoeken. Als de resultaten van het in vitro onderzoek gunstig zijn en blijven, kan een test bij mensen overwogen worden.

De ziekte van Alzheimer komt voor bij meer dan 6% van de 65-plussers en bij een derde van de 85-plussers. Vanwege de vergrijzingsgolf is de verwachting dat de veroudering van de bevolking nog fors zal toenemen.

Genvariant kan helpen bij uitstellen van ontstaan van Alzheimer

Tue, 26 Dec 2006 00:00:00 +0100

26 december 2006
Een genvariant die verband houdt met een zeer lange levensduur — 90 jaar en ouder — dient ook om zeer oude mensen helder te doen denken en hun herinneringen intact te houden, dat zegt een nieuw onderzoek dat uitgevoerd is door wetenschappers van het Albert Einstein College of Medicine van de Yeshiva University. Hun bevindingen worden gepubliceerd in het nummer van 26 december 2006 van Neurology.
De onderzoekers, die geleid werden door dr. Nir Barzilai, directeur van het Institute for Aging Research van het Albert Einstein College, onderzochten 158 mensen van Asjkenazisch Joodse (Oost-Europese) herkomst die 95 jaar of ouder waren. In vergelijking met bejaarde proefpersonen die die genvariant niet hadden, hadden diegenen die ze wel hadden op basis van de standaardtest voor cognitieve functie twee maal zoveel kans om een goede hersenfunctie te hebben.
Later valideerden de onderzoekers hun bevindingen op een onafhankelijk manier bij een jongere groep van 124 Asjkenazim van 75 tot 85 jaar die ingeschreven waren voor de Einstein Aging Study onder leiding van dr. Richard Lipton. Binnen die groep hadden diegenen die geen dementie ontwikkelden tijdens de follow-up vijf keer meer kans om het gunstige gentype te hebben dan diegenen die dementie ontwikkelden.
Dr. Barzilai had voordien samen met zijn collega's aangetoond dat die genvariant mensen helpt om uitzonderlijk lang te leven en blijkbaar van de ene generatie aan de volgende kan worden doorgegeven. Die genvariant, die gekend is onder de naam CETP VV, wijzigt de cholesterolesterproteïne. Die proteïne beïnvloedt de omvang van "goede" HDL-cholesterol en "slechte" LDL-cholesterol, die verpakt zijn in lipoproteïnepartikels. Honderdjarigen hadden drie keer meer kans om CETP VV te hebben in vergelijking met een controlegroep die representatief was voor de algemene bevolking en hadden ook aanzienlijk grotere HDL- en LDL-lipoproteïnen dan de mensen in de controlegroep.
Onderzoekers denken dat grotere cholesterolpartikels minder geneigd zijn om zich in bloedvaten te nestelen. Vandaar dat mensen met het CETP VV-gen (en de grotere cholesterolpartikels die ze produceren) minder risico lopen om een hartaanval of een beroerte te krijgen, wat hun ongewoon lange levensduur zou kunnen verklaren.
De bevindingen van dat nieuwe onderzoek tonen aan dat CETP VV ook de cognitieve integriteit van de hersenen beschermt—ofwel door het zelfde vasculaire "antiverstoppingsvoordeel" dat hartaanvallen en beroerten voorkomt, ofwel door een onafhankelijk beschermingsmechanisme dat nog moet worden gevonden.
"Zonder een goede hersenfunctie is 100 jaar worden geen aantrekkelijk vooruitzicht," aldus dr. Barzilai. "Wij hebben aangetoond dat de genvariant die mensen helpt om uitzonderlijk oud te worden het bijkomende voordeel heeft dat het hen helder helpt denken gedurende bijna hun hele lange leven. Het is mogelijk dat het cognitieve effect van CETP VV erin bestaat dat het beschermt tegen de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer. Door die honderdjarigen te onderzoeken hopen we te weten te komen hoe het komt dat ze in staat zijn om ziekten te weerstaan die de algemene bevolking op een veel jongere leeftijd treffen. Die kennis zou een grote hulp zijn bij onze inspanningen om het ontstaan van leeftijdgebonden ziekten te voorkomen of uit te stellen."
Bewerking op basis van de volgende bron: Albert Einstein College of Medicine van de Yeshiva University

Nieuwe scanmethode identificeert risico op de ziekte van Alzheimer

Thu, 21 Dec 2006 00:00:00 +0100

Onderzoekers van de Universiteit van California, Los Angeles (UCLA) die gebruik maken van vernieuwende hersenscantechnologie, hebben aangetoond dat de abnormale proteïneafzettingen in de hersenen, opgespoord kunnen worden bij een lichte cognitieve verzwakking.
Wetenschappers willen in de vroege stadia biomarkers identificeren in het bloed en de ruggengraatvloeistof, die kunnen helpen om de diagnose van de ziekte van Alzheimer te stellen. Dit onderzoek is het eerste dat een direct "venster op de hersenen" biedt en dat de grote abnormale afzettingen van de ziekte waarneemt bij levende personen waarbij zich de eerstkomende jaren nog geen alzheimer zal ontwikkelen. De onderzoekers gebruiken de "positron emission tomography"-scan (PET-scan) die gebruikmaakt van een kleine molecule die werd uitgevonden in de UCLA en die zich bindt aan de abnormale proteïnen: plaques en knopen.
Voordien kon alleen via autopsie worden nagegaan of die afzettingen er waren en een definitieve diagnose kon worden gesteld.
De onderzoeksresultaten toonden aan dat de nieuwe methode in staat was om de voortgang gedurende een periode van 2 jaar te traceren en dat deze meer doeltreffend was dan conventionele scantechnieken in het onderscheid tussen patiënten met Alzheimer en normale proefpersonen met een lichte cognitieve verzwakking.
De onderzoekers werken nu samen met Siemens Medical om een klinische test samen te stellen, die gebruik maakt van die nieuwe moleculaire marker.
Onderzoekers voerden PET-hersenscans uit nadat de vrijwilligers intraveneus waren ingespoten met de nieuwe chemische marker FDDNP, die zich bindt aan de plaque- en de knopenafzettingen. Wetenschappers ontdekten goed waarneembare verschillen tussen mensen met normale hersenveroudering, mensen met de ziekte van Alzheimer en mensen met een lichte cognitieve verzwakking.
De PET-scans toonden aan dat hoe verder de ziekte gevorderd is, hoe hoger de FDDNP-concentraties zijn in de slaap-, pariëtale en frontale regio's van de hersenen. Op deze plaatsen hopen de abnormale proteïneafzettingen zich op. Patiënten met de ziekte van Alzheimer vertoonden de meeste FDDNP-verbindingen, wat wijst op een grotere hoeveelheid plaques en knopen dan bij andere proefpersonen.
"We zagen dat de definitieve patronen vroeg opduiken bij patiënten met lichte cognitieve verzwakking en zich verder ontwikkelen bij patiënten met de ziekte van Alzheimer," aldus dr. Jorge Barrio, één van de aan het onderzoek meewerkende wetenschappers.

Bewerking op basis van bron: University of California, Los Angeles

Therapie met androgene hormonen kan het proces van de ziekte van Alzheimer vertragen

Wed, 20 Dec 2006 00:00:00 +0100

20 december 2006
Experimenten op muizenmodellen van de ziekte van Alzheimer tonen aan dat een behandeling met mannelijke geslachtshormonen de voortgang van de ziekte kunnen vertragen. De bevindingen, die gepubliceerd worden in het nummer van 20 december van The Journal of Neuroscience, bieden nieuw inzicht in de relatie tussen testosteronverlies en de ziekte van Alzheimer, die 4,5 miljoen Amerikanen treft.

Hoofdauteur Christian Pike, Ph.D., van de University of Southern California (USC), trachtte samen met collega's van de USC en de University of California, Irvine, meer inzicht te verwerven in de rol die hormonen spelen bij veroudering en ziekte. Recente onderzoeken hebben al een verband vastgesteld tussen testosteronverlies en de ziekte van Alzheimer ten gevolge van natuurlijke veroudering.

Het onderzoeksteam stelde een correlatie vast tussen een laag testosterongehalte en een hoog peil beta-amyloïde, een proteïne die abnormaal accumuleert bij alzheimerpatiënten. Zij zeggen dat die bevinding aantoont dat de afname van testosteron bij ouder wordende mannen een risicofactor kan zijn voor de ziekte van Alzheimer doordat ze de accumulatie van beta-amyloïde in de hersenen bevordert. Testosteron, het voornaamste mannelijke geslachtshormoon, maakt deel uit van een groep van verwante steroïdenhormonen met de naam androgene hormonen. Recente onderzoeken hebben aangetoond dat androgene hormonen het beta-amyloïdepeil kan doen dalen.

"Dit onderzoek wijst op de mogelijkheid dat een therapie met een vervanging van androgene hormonen het risico op de ziekte van Alzheimer doet afnemen, maar dat is zeker niet bewezen," zegt Sam Gandy, M.D., Ph.D., de voorzitter van de Alzheimer's Association's Medical and Scientific Advisory Council en directeur van het Farber Institute for Neurosciences van de Thomas Jefferson University. "Aangezien testosteron snel wordt omgezet in oestrogeen nadat het is ingebracht in neuronen, zijn de nieuwe gegevens logisch en sluiten ze goed aan bij historische gegevens."

Aan de hand van een muizenmodel van de ziekte van Alzheimer, waarin drie genen werden gewijzigd, evalueerden onderzoekers hoe experimentele manipulatie van geslachtshormonen de voortgang van de ziekte beïnvloedde. Onderzoekers verwijderden de teelballen van jonge volwassen mannelijke muizen en behandelden gedurende enkele maanden sommige ervan met een testosteronhormoon en andere met een placebo.

Na de behandelingsperiode werden het gedrag dat verband houdt met het geheugen en metingen van alzheimerachtige pathologie gemeten bij de verschillende groepen muizen. De gecastreerde modellen die een placebo kregen, hadden een slechts werkend geheugen en een hoog beta-amyloïdepeil in hun hersenen. Bij de muizen die een hormonentherapie hadden gekregen echter, waren de accumulatie van beta-amyloïde en cognitieve aftakeling voorkomen.

"Hoewel de resultaten van het onderzoek voorspellen dat een therapie met androgene hormonen het potentieel heeft om het risico op de ziekte van Alzheimer ten minste bij bepaalde mannen te doen afnemen, zullen er klinische onderzoeken nodig zijn om te bepalen wanneer en hoe er gebruik moet worden gemaakt van een therapie met androgene hormonen, " aldus Pike.

Bewerking op basis van de volgende bron: Society for Neuroscience.

Geestelijke oefeningen helpen de verstandelijke vaardigheden van ouderen onderhouden

Wed, 20 Dec 2006 00:00:00 +0100

20 december 2006
Volgens een nieuw onderzoek kunnen bepaalde geestelijke oefeningen een deel van de verwachte achteruitgang van de geestelijke vaardigheden van bejaarden neutraliseren en zijn ze veelbelovend voor het behoud van cognitieve vaardigheden die nodig zijn voor het uitvoeren van alledaagse taken zoals winkelen, maaltijden klaarmaken en het afhandelen van geldzaken. Het onderzoek dat gefinancierd werd door de National Institutes of Health (NIH) en gepubliceerd werd in het nummer van 20 december 2006 van de Journal of the American Medical Association, toont aan dat sommige voordelen van cognitieve kortetermijntraining vijf jaar lang behouden blijven.
Het onderzoek met de naam "The Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly" of ACTIVE is het eerste willekeurig gemaakte en gecontroleerde onderzoek dat wijst op langdurige positieve effecten van korte cognitieve training bij bejaarden. Tests toonden echter aan dat de training de capaciteit van de proefpersoon om alledaagse taken uit te voeren niet verbeterden en er is meer onderzoek nodig om de bevindingen van het laboratorium naar interventies te vertalen die thuis doeltreffend zijn.
"Dat grote onderzoek toonde aan dat in een gemeenschap verblijvende bejaarden die een cognitieve training kregen minder last hadden van een achteruitgang van bepaalde denkvaardigheden dan hun gelijken die geen training kregen. Het onderzoek behandelt een zeer belangrijke hypothese—dat er interventies kunnen worden ontworpen om de cognitieve functie te behouden," zegt NIA-directeur Richard J. Hodes, M.D. "De uitdaging bestaat erin om die interventies en andere interventies verder te bestuderen om na te gaan hoe ze in de echte wereld kunnen worden gebruikt."
"Van cognitieve aftakeling weet men dat die voorafgaat aan verlies van functionele vaardigheid bij bejaarden. De aftakeling tast alledaagse activiteiten aan, zoals autorijden of het naleven van de instructies op een flesje met medicijnen," aldus NINR-directeur Patricia A. Grady, Ph.D., R.N. "Onderzoek voor het identificeren van doeltreffende manieren om die aftakeling te vertragen is belangrijk, aangezien het mensen helpt om een grotere mate van zelfstandigheid te behouden bij het ouder worden."
Het ACTIVE-onderzoek had betrekking op 2.802 volwassenen van 65 en ouder die een zelfstandig bestaan leidden en een normale cognitieve en functionele status hadden bij het begin van het onderzoek. De proefpersonen werden willekeurig ingedeeld in vier groepen. Drie groepen kregen training die gericht was op een specifieke cognitieve vaardigheid—geheugen, redenering of verwerkingssnelheid. De vierde groep kreeg geen cognitieve training.
"De verbeteringen die na de training werden opgemerkt neutraliseren ongeveer de graad van aftakeling op het vlak van cognitieve prestatie die we verwachtten te zien na een periode van zeven tot veertien jaar bij bejaarden zonder dementie," aldus dr. Willis.
De onderzoekers keken ook naar de effecten van de training op het dagelijkse leven van de proefpersonen. Na vijf jaar rapporteerden de drie interventiegroepen minder moeilijkheden dan de controlegroep bij taken zoals het klaarmaken van maaltijden, geldbeheer en huishoudelijk werk. Alleen het effect van redeneringstraining op zelf gerapporteerde prestaties bij dagelijkse taken was significant. Diegenen die verwerkingssnelheidstraining en aanvullende follow-uptraining kregen scoorden beter op het vlak van het snel en correct vinden van voorwerpen op een plank in een kast, andere kleren aantrekken, lezen van medicijndoseringsinstructies, telefoneren en reageren op verkeerstekens.
"Na de middelbare leeftijd maken mensen zich zorgen omdat hun mentale scherpte afneemt. Dit onderzoek toont aan dat cognitieve training nuttig kan zijn," zegt Richard Suzman, Ph.D., directeur van het Behavioral and Social Research Program van de NIA, dat het onderzoek sponsorde. "ACTIVE heeft aangetoond dat cognitieve oefeningen met een doel op betrekkelijk korte termijn duurzame wijzigingen kunnen veroorzaken in de aangeleerde vaardigheden. Ik zou nu graag onderzoeken zien die gericht zijn op meer algemene wijzigingen, misschien door middel van meer intensieve en ruimere interventies."
Bewerking op basis van de vonderstaande bron:

Ontwikkeling van een bloedtest voor de ziekte van Alzheimer

Mon, 30 Oct 2006 00:00:00 +0100

Volgens nieuw baanbrekend onderzoek, dat op 30 oktober 2006 werd gepubliceerd in het tijdschrift Brain kunnen proteïnen die in het bloed worden gevonden, wijzen op een groter risico op de ziekte van Alzheimer. Het is voor eerst dat er tekenen van de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer in het bloed werden geïdentificeerd.

De bevindingen brengen onderzoekers een stap dichter bij de zekerheid dat een bloedtest kan worden gebruikt om de ziekte te diagnosticeren en de voortgang ervan te meten.

Er bestaat geen medicament, langetermijnbehandeling of preventie voor de ziekte van Alzheimer. De ziekte wordt momenteel gediagnosticeerd met methoden zoals geheugentests en hersenscans, maar een definitieve diagnose kan alleen postmortaal worden gesteld.

Het vijfjarenproject vond plaats in het Institute of Psychiatry van King's College in Londen en werd gefinancierd door de Alzheimer's Research Trust. Het maakte gebruik van een geavanceerd proces dat gekend is onder de naam "proteomics" (het onderzoek van de structuur en de functies van proteïnen) om proteïnen te identificeren die toegenomen zijn in het bloed van alzheimerpatiënten, maar niet in dat van een controlegroep van gezonde bejaarden. Aan de hand van bloedtests die werden uitgevoerd bij 500 alzheimerpatiënten in het Verenigd Koninkrijk werd van twee van die proteïnen bevestigd dat ze gelden als tekenen van de ziekte.

Hoofdonderzoeker Simon Lovestone, professor Old Age Psychiatry aan het Institute of Psychiatry: "Dit is zeker en vast een geweldige ontwikkeling in strijd tegen de ziekte van Alzheimer. Het is een verschrikkelijke ziekte en momenteel hebben we problemen met het diagnosticeren en het meten van de voortgang ervan bij patiënten. We moeten nieuwe methoden vinden om de ziekte van Alzheimer in een vroeg stadium te diagnosticeren, zodat we behandelingen kunnen geven aan patiënten op het moment dat ze daar het meest voordeel uithalen. Er is verder onderzoek nodig om na te gaan of een eenvoudige en nauwkeurige bloedtest voor de ziekte van Alzheimer werkelijkheid kan worden."

Onderzoeksteam identificeert menselijk "geheugen-gen"

Fri, 20 Oct 2006 00:00:00 +0200

Onderzoekers van het Translational Genomics Research Institute (TGen) meldden vandaag de ontdekking van een gen dat een belangrijke rol speelt in het menselijk geheugen. De bevindingen, die bekend werden gemaakt door het TGen en door onderzoekscollega's van de universiteit van Zurich in Zwitserland, het Banner Alzheimer's Institute en de Mayo Clinic Scottsdale, verschijnen in het nummer van 20 oktober van Science. Het onderzoek beschrijft nauwkeurig hoe onderzoekers een verband legden tussen geheugenprestaties en een gen met de naam Kibra bij meer dan 1.000 personen —jonge zowel als bejaarde— uit Zwitserland en Arizona.
De hoofdauteur van het onderzoek, Dr. Andreas Papassotiropoulos, professor aan de universiteit van Zurich, legt uit: "De link tussen Kibra en het geheugen kan leiden tot nieuwe behandelingen van geheugenverlies en misschien het geheugen verbeteren van patiënten met geheugenaandoeningen, zoals de ziekte van Alzheimer."
Het onderzoeksteam ontdekte niet alleen dat er een verband is tussen het Kibra-gen en het geheugen, maar toonde ook aan dat het gen wordt aangezet in de hippocampus, een hersenregio waarvan geweten is dat hij cruciaal is voor de geheugenfunctie.
"Met behulp van complexe functionele hersenafbeeldingstechnieken toonden we aan dat personen die een versie van het gen hadden die verband houdt met een zwakker geheugenpotentieel hun hersenen zwaarder moesten belasten om zich dezelfde hoeveelheid informatie te herinneren," aldus Dr. Dominique de Quervain, professor aan de universiteit van Zurich.
Door het onderzoek heeft de onderzoeksgemeenschap een nieuw en belangrijk houvast om echt inzicht te verwerven in het geheugenproces. De afsplitsingen van dit rapport ontwikkelen uiteindelijk nieuwe en doeltreffende medicamenten die geheugenverlies kunnen bestrijden en die ook het geheugen van personen met geheugenaandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer kunnen helpen verbeteren.
Het team is al beginnen te werken aan nieuwe medicamenten om de geheugenfunctie te herstellen bij leeftijdsgebonden geheugenverlies en ziekten die een geheugenverliescomponent hebben.

Microscopische hersenbeschadiging opgespoord in vroeg stadium van de ziekte van Alzheimer

Tue, 26 Sep 2006 00:00:00 +0200

Onderzoekers hebben een nieuwe computergesteunde analysetechniek ontwikkeld om vroege cellulaire beschadiging bij de ziekte van Alzheimer te kunnen identificeren. Het onderzoek verschijnt in het oktobernummer van Radiology.

"Aangezien een hoge ouderdom steeds vaker voorkomt bij de bevolking, verwacht men dat de verspreidingsgraad van de ziekte van Alzheimer snel zal toenemen, wat niet alleen een zware last is voor de patiënten en hun families, maar ook voor de samenleving," zegt Min-Ying Su, Ph.D., auteur en hoogleraar aan het Department of Radiological Sciences van de University of California in Irvine. "Onze methoden kunnen voor een vroegere diagnose van de ziekte van Alzheimer zorgen, waardoor een vroegere interventie mogelijk wordt, wat de voortgang van de ziekte vertraagt," voegt hij eraan toe.

Naarmate de ziekte van Alzheimer zich ontwikkelt, kunnen er celmembranen in de hersenen worden beschadigd, waardoor watermoleculen zich gemakkelijker door de hersenen kunnen voortbewegen. Dat verschijnsel kan neurale processen verstoren en zenuwcellen doen afsterven, wat leidt tot hersenverschrompeling. Dat proces van cellulaire beschadiging veroorzaakt een toename van de "apparent diffusion coefficient" of ADC, wat een meetinstrument is dat gebruikt wordt om de distributie van water in de hersenen te bestuderen.

Er waren dertien bejaarde patiënten met lichte cognitieve beschadiging (mild cognitive impairment of MCI) betrokken bij het onderzoek van Dr. Su. Patiënten met MCI lopen een groot risico om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen. Die 13 patiënten en 13 bejaarden controlepersonen ondergingen "magnetic resonance imaging" (MRI) van de hersenen en voerden geheugentaken uit. Op de MRI-beelden werden er ADC -waarden gemeten in de regio's met grijze en witte cellen door gebruik te maken van het computerondersteunde analyseprogramma. De bevindingen bij de patiënten werden vergeleken met die bij de gezonde controlepersonen.

"De resultaten ondersteunen ons streefdoel, namelijk de ontwikkeling van een computergesteunde analysetechniek die verschillende regio's in de hersenen kan analyseren, met het oog op een uitgebreide evaluatie van cellulaire veranderingen," aldus Dr. Su.

Tot dusver werd er geen melding gemaakt van ADC-waarden van grijze cellen in de verschillende hersenlobben doordat het zo moeilijk was om metingen in die regio's uit te voeren. Deze nieuwe technologie stelt onderzoekers in staat om meer te weten te komen over de manier waarop de ziekte van Alzheimer zich in de hersenen ontwikkelt en betere behandelingsstrategieën voor patiënten te cultiveren op basis van hun individuele cognitieve behoeften.

"Patiënten met MCI die heel veel kans hebben om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen kunnen beginnen met vroege behandelingsinterventies, terwijl patiënten met MCI die stabiel blijven, gespaard kunnen blijven van behandeling en de neveneffecten ervan, " aldus nog Dr. Su. "De diagnostische nauwkeurigheid bij het identificeren van de ziekte van Alzheimer moet heel wat groter worden."

Proteïnebiomarkers kunnen ziekte van Alzheimer traceren

Fri, 22 Sep 2006 00:00:00 +0200

Wetenschappers van de Cornell University en het Weill Cornell Medical College hebben een groep van 23 proteïnebiomarkers in cerebrospinale vloeistof geïdentificeerd die fungeert als een neurochemische "vingerafdruk" waarvan artsen ooit gebruik zullen kunnen maken om patiënten te identificeren die lijden aan de ziekte van Alzheimer.

Momenteel vertrouwen artsen op hun klinisch oordeel om te beslissen of een bepaalde patiënt de ziekte van Alzheimer heeft in plaats van een andere vorm van dementie. In heel wat gevallen blijft de diagnose onzeker tot er hersenweefsel wordt onderzocht bij een autopsie.

"Ons onderzoek is het eerste dat gebruik maakt van geavanceerde proteomische methoden om te focussen op een groep biomarkers in cerebrospinale vloeistof die specifiek zijn voor gevallen van de ziekte van Alzheimer die bij een autopsie werden vastgesteld. De postmortale tests bevestigden dat de groep voor meer dan 90 procent gevoelig is voor het identificeren van mensen met de ziekte van Alzheimer," aldus onderzoeker prof. Kelvin Lee, hoogleraar Chemical and Biomolecular Engineering aan de Cornell University in Ithaca, New York.

De bevindingen verschijnen in het onlinenummer van 12 december 2006 van het tijdschrift Annals of Neurology.

Onderzoekers uit verschillende centra hebben lang gezocht naar biomarkers in bloed of cerebrospinale vloeistof die de aanwezigheid identificeren van de pathologie van de ziekte van Alzheimer en die onderscheiden van andere aandoeningen die dementie veroorzaken.

"Sommige van die onderzoeken kenden een beperkt succes, maar de meeste hebben hun bevindingen gecorreleerd aan klinische symptomen van patiënten, in plaats van te werken met de gouden standaard van alzheimergevallen die door autopsie werden bewezen," aldus dr. Norman Relkin, de leidende klinische onderzoeker van het onderzoek.

Die inspanning bracht intrigerende resultaten: op 23 proteïnen die afzonderlijk niet op de ziekte van Alzheimer hoeven te wijzen, maar die samen wel een identificerend patroon of "vingerafdruk" van de ziekte vormden.

"Hoewel dat niet noodzakelijk het geval had kunnen zijn, bleken verschillende van de 23 markers die uit de analyse te voorschijn kwamen, proteïnen te zijn met gekende links naar de pathologische mechanismen van de ziekte van Alzheimer," aldus dr. Relkin.

Zo bevatten sommige van die biomarkers proteïnen die verband houden met het verbinden en het transport van de beta-amyloïdepeptide in de seniele plaques die de hersenen van alzheimerpatiënten doen verstoppen. Andere moleculen hielden dan weer verband met ontsteking, eveneens een deel van de hersenpathologie van de ziekte van Alzheimer. Nog andere proteïnen van de groep hielden verband met de storing van de communicatie tussen hersencellen, die opduikt als de ziekte van Alzheimer zich verder ontwikkelt.

"Momenteel vindt er in verschillende centra een door de federale overheid gefinancierd onderzoek plaats waarbij veel meer patiënten betrokken zijn en waarbij heel wat proefpersonen ruggengraatpuncties en hersenscans zullen ondergaan," aldus dr. Lee. "We hopen te kunnen aansluiten bij die inspanning om over die bevindingen te kunnen uitweiden."

De droom van een zeer nauwkeurige test voor de ziekte van Alzheimer die patiënten en artsen kunnen gebruiken om een diagnose te stellen van de ziekte en de behandeling ervan te sturen is hier natuurlijk het uiteindelijke doel. Maar de bevinding heeft ook belangrijke implicaties voor het huidige alzheimeronderzoek.

"Je kan een veelbelovende behandeling voor de ziekte hebben, maar hoe kan je zeker weten dat ze een impact heeft op de onderliggende pathologie, in plaats van dat ze gewoon de uiterlijke symptomen ervan doet afnemen, zoals de meeste medicamenten doen, waarover we momenteel beschikken?" vraagt dr. Relkin zich af. "We hopen dat door wijzigingen in die cerebrospinale biomarkers te volgen, we eigenlijk de doeltreffendheid - of het gebrek daaraan - van experimentele medicamenten kunnen controleren."

Hoewel een standaardtest voor het opsporen van de vroege fase van de ziekte van Alzheimer momenteel nog niet voorhanden is in artsenpraktijken, kan dat in een niet al te verre toekomst wel het geval zijn als de resultaten kunnen worden herhaald bij veel grotere populaties.

Vergeetachtig? U zou wel eens meer aan het kwijtraken kunnen zijn dan alleen uw geheugen.

Mon, 11 Sep 2006 00:00:00 +0200

Bejaarden die klagen over het feit dat hun geheugen hen in de steek laat, zouden wel eens samen met hun geheugen een deel van hun hersenen aan het kwijtraken zijn, dat zegt een onderzoek van Dartmouth dat werd gepubliceerd in het nummer van 12 september van Neurology, het wetenschappelijk tijdschrift van The American Academy of Neurology.

Het onderzoek, uitgevoerd bij 120 personen van ouder dan 60 jaar, ontdekte dat personen die klaagden over belangrijke geheugenproblemen, maar toch nog normaal presteerden bij geheugentests, een afgenomen densiteit van grijze cellen in hun hersenen hadden, hoewel er bij hen geen alzheimer of lichte cognitieve beschadiging (mild cognitive impairment of MCI) werd gediagnosticeerd.

Het onderzoek ontdekte dat in vergelijking met gezonde personen bij personen die klaagden over belangrijke geheugenproblemen de densiteit van grijze cellen in een deel van de hersenen dat belangrijk word geacht voor het geheugen met 3% was afgenomen. Een afname van 4% werd vastgesteld bij personen waarbij MCI werd gediagnosticeerd. MCI is een overgangsstadium tussen normaal ouder worden en de ernstigere problemen die worden veroorzaakt door de ziekte van Alzheimer.

"Klachten over aanzienlijk geheugenverlies kunnen een indicatie zijn van een zeer vroeg 'pre-MCI'-stadium van dementie bij sommige personen. Dat is belangrijk aangezien een vroege opsporing cruciaal is omdat er nieuwe ziekteveranderende medicijnen worden ontwikkeld met het oog op het vertragen en uiteindelijk voorkomen van de ziekte van Alzheimer," aldus hoofdauteur Dr. Andrew Saykin, professor Psychiatrie en Radiologie aan de Dartmouth Medical School.

Hoewel normaal ouder worden, MCI en de ziekte van Alzheimer al in verband werden gebracht met het verlies van grijze cellen in de hersenen, wordt dit onderzoek als het eerste beschouwd dat de ernst van cognitieve klachten van bejaarden kwantitatief onderzoekt en het verband met het verlies van grijze cellen rechtstreeks evalueert.

Saykin zegt dat de bevindingen wijzen op het belang van cognitieve klachten van bejaarden en aantonen dat personen die klagen over aanzienlijke geheugenproblemen moeten worden geëvalueerd en gedurende een langere periode nauwgezet moeten worden gevolgd. Klachten over het geheugen, een hoofdkenmerk van MCI dat bovendien een groot risico op de ziekte van Alzheimer inhoudt, worden vastgesteld bij 25 tot 50 % van de bejaarden.

Sap kan het risico op de ziekte van Alzheimer doen afnemen

Thu, 31 Aug 2006 00:00:00 +0200

In een groot epidemiologisch onderzoek ontdekten onderzoekers dat personen die per week drie of meer glazen fruit- of groentensap dronken 76 procent minder kans hadden om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen dan personen die per week minder dan één glas sap dronken.

De onderzoekers volgden een ondergroep van proefpersonen uit een groot intercultureel onderzoek naar dementie, het zogenaamde Ni-Hon-Sea-project, dat de ziekte van Alzheimer en vasculaire dementie bij bejaarde Japanse populaties in Japan, Hawaï en Seattle (Washington) onderzocht.

Voor het huidige onderzoek, het zogenaamde Kame-project, identificeerden de onderzoekers 1.836 dementievrije patiënten in de Seattle-populatie en verzamelden ze informatie over hun verbruik van fruit- en groentensap. Vervolgens evalueerden ze 10 jaar lang om de twee jaar de cognitieve functie.

Na het controleren van mogelijke verwarrende factoren zoals roken, opleiding, lichamelijke activiteit en vetinname, ontdekten de wetenschappers dat zij die verklaarden dat ze drie of meer glazen per week dronken 76 procent minder kans hadden om tekenen van de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen dan zij die minder dan één glas per week dronken.

Het voordeel bleek vooral groot te zijn bij proefpersonen die drager waren van de apolipoproteïne E4 allele, een genetisch kenmerk dat verband houdt met de laat opduikende variant van de ziekte van Alzheimer—de meest voorkomende vorm van de ziekte, die typisch voorkomt na het 65ste levensjaar.

Oorspronkelijk vermoeden onderzoekers dat een grote inname van antioxidante vitaminen misschien bescherming bood tegen de ziekte van Alzheimer, maar recente onderzoeken ondersteunen die hypothese niet.
"We dachten dat vitaminen niet de onderliggende component zijn, maar dat er misschien iets anders is," aldus Dai.

Dai begon te vermoeden dat een andere klassen van antioxidante chemicaliën, de zogenaamde polyfenols, een rol konden spelen. Polyfenols zijn antioxidanten die geen vitaminen zijn en die veel voorkomen in de voeding en vooral overvloedig aanwezig zijn in thee, sap en wijn. De meeste polyfenols zitten voornamelijk in de schil van fruit en groenten. Recente onderzoeken hebben uitgewezen dat polyfenols (zoals resveratrol in wijn) de maximum levensduur met 59 procent doen toenemen en de leeftijdsgebonden achteruitgang van de cognitieve prestaties in dierenmodellen vertragen.

"Bovendien bevestigden dierenonderzoeken en celcultuuronderzoeken dat bepaalde polyfenols van sap een sterker neurobeschermend effect hadden dan antioxidante vitaminen. Dus bekijken we nu polyfenols," aldus Dai.

Volgens Dai is de volgende stap het testen van bloedstalen van proefpersonen om na te gaan of grote hoeveelheden polyfenols verband houden met een lager risico op cognitieve achteruitgang en de ziekte van Alzheimer. Dat zou een bijkomend bewijs leveren van de functie van sappolyfenols in het risico op de ziekte van Alzheimer. Bovendien kan zo aan het licht komen welke soorten sap het meest heilzaam zijn.

"We weten niet of het door een speciaal soort sap komt dat het risico afneemt. Die informatie werd niet vergaard in het huidige onderzoek," aldus Dai. "Maar we kunnen plasma gebruiken om het aantal soorten sap te beperken."

Dai wijst erop dat hoewel de resultaten van het onderzoek veelbelovend lijken, het belangrijk is dat het grote publiek geen overhaaste conclusies trekt met betrekking tot de waarde van sap als een voorzorgsmaatregel voor de ziekte van Alzheimer.

"Enkele jaren geleden leken hormoonvervangingstherapie, niet-steroïdale anti-inflammatoire medicamenten (NSAID's - "nonsteroidal anti-inflammatory drugs") en antioxidante vitaminen erg veelbelovend bij het voorkomen of vertragen van de ziekte van Alzheimer, maar recente klinische test wijzen uit dat dat niet het geval is," aldus Dai. "Er is volgens mij meer onderzoek nodig."

Het onderzoek van Qi Dai, M.D., Ph.D., wetenschappelijk medewerker Geneeskunde, en zijn collega's verschijnt in het septembernummer van jaargang 2006 van The American Journal of Medicine.

Stress versnelt in aanzienlijke mate de voortgang van de ziekte van Alzheimer

Thu, 31 Aug 2006 00:00:00 +0200

Stresshormonen blijken volgens wetenschappers van de University of California, Irvine (UCI) de vorming te versnellen van hersenletsels die het kenmerk zijn van de ziekte van Alzheimer. De bevindingen tonen aan dat het onder controle houden van stress en het reduceren van bepaalde medicatie die aan bejaarden wordt voorgeschreven de voortgang van de vernietigende ziekte kan vertragen.
In een onderzoek met genetisch gewijzigde muizen ontdekten Frank LaFerla, professor neurobiologie en gedrag, en een team van UCI-onderzoekers dat als jonge dieren gedurende slechts zeven dagen werden geïnjecteerd met dexamethasone, een synthetische verbinding die lijkt op de stresshormonen van het lichaam, de hoeveelheid beta-amyloïdeproteïnen in de hersenen met 60 procent toenam. Als de beta-amyloïdeproductie toeneemt en die proteïnefragmenten zich ophopen, vormen ze plaques, één van de twee kenmerkende hersenletsels van de ziekte van Alzheimer. De wetenschappers ontdekten ook dat de hoeveelheid van een andere proteïne, namelijk tau, ook toenam. Tau-accumulatie leidt uiteindelijk tot de vorming van knopen, het andere kenmerkende letsel van de ziekte van Alzheimer. De bevindingen verschijnen in het nummer van de Journal of Neuroscience van deze week.
"Het is opmerkelijk dat die stresshormonen op korte tijd een dergelijk significant effect kunnen hebben," zegt LaFerla. "Hoewel we al enige tijd weten dat er een grotere hoeveelheid stresshormonen aanwezig is bij personen die zich in een vroeg stadium van de ziekte van Alzheimer bevinden, is het de eerste keer dat we zien hoe die hormonen een dergelijke directe rol spelen in de verergering van de onderliggende pathologie van de ziekte."
De toegenomen accumulatie van beta-amyloïde en tau blijkt in een "feedbacklus" te werken om de voortgang van de ziekte van Alzheimer te versnellen. De onderzoekers ontdekten dat de grotere hoeveelheden beta-amyloïde en tau tot een toename leiden van de hoeveelheden stresshormonen die teruggaan naar de hersenen en de vorming van plaques en knopen versnellen.
Volgens de onderzoekers hebben die bevindingen diepgaande implicaties voor de manier waarop bejaarden die aan de ziekte van Alzheimer lijden, moeten worden behandeld.
"Dit onderzoek toont niet alleen aan dat stressbeheersing een belangrijke factor is bij de behandeling van de ziekte van Alzheimer, maar ook dat artsen grondig aandacht moeten besteden aan de farmaceutische producten die ze aan hun bejaarde patiënten voorschrijven," aldus Kim Green, een postdoctorale onderzoeker de gespecialiseerd is in neurobiologie en gedrag en de hoofdauteur van de paper. "Bepaalde medicaties die voor diverse aandoeningen aan bejaarden worden voorgeschreven, bevatten glucocorticoïden. Die medicamenten kunnen leiden tot een versnelde cognitieve aftakeling bij patiënten die zich in een vroeg stadium van de ziekte van Alzheimer bevinden."

Het stimuleren van een onlangs ontdekt enzym helpt muizen hun normale cognitieve functie terugkrijgen

Thu, 24 Aug 2006 00:00:00 +0200

Onderzoekers van het Columbia University Medical Center hebben met succes het normale geheugen en de synaptische functie hersteld van muizen met de ziekte van Alzheimer. Het onderzoek werd vandaag gepubliceerd op de website van het tijdschrift Cell.

Onderzoekers van het Taub Institute for Research on Alzheimer's Disease and the Aging Brain van Columbia University hebben een enzym geïdentificeerd dat nodig is voor normale cognitie, maar dat beschadigd is in een muizenmodel van de ziekte van Alzheimer. Ze ontdekten dat muizen hun capaciteit terugkregen om nieuwe herinneringen te vormen wanner de functie van het enzym werd verhoogd.

Het onderzoek toont aan dat het stimuleren van de functie van het enzym, dat bekend is onder de naam "ubiquitin C-terminal hydrolase L1" (Uch-L1), een veelbelovende strategie kan vormen voor het bekampen van de ziekte van Alzheimer en misschien voor het omkeren van de effecten ervan.

Tijdens het nieuwe onderzoek ontdekten de onderzoekers van Columbia University dat het enzym Uch-L1 deel uitmaakt van een moleculair netwerk dat een geheugenmolecule controleert met de naam CREB, die geremd wordt door amyloïdebetaproteïne bij personen met de ziekte van Alzheimer. Door bij muizen die de ziekte van Alzheimer hadden, het Uch-L1-peil te verhogen, waren ze in staat om de capaciteit van de dieren om nieuwe herinneringen te vormen te verbeteren.

"Omdat de amyloïdebetaproteïnen, die de ziekte van Alzheimer veroorzaken, misschien een normale belangrijke fysiologische rol in het lichaam spelen, kunnen we ze niet vernietigen in het kader van een therapie," aldus Ottavio Arancio, M.D., Ph.D., wetenschappelijk assistent Pathologie aan het Columbia University Medical Center en mede-hoofdonderzoeker van het onderzoek, samen met Michael Shelanski, MD, Ph.D., voorzitter van de afdeling Pathologie van het Columbia University College of Physicians and Surgeons. "Wat het onlangs ontdekt enzym zo speciaal maakt als potentiële effectieve therapie is dat het het geheugen herstelt zonder de amyloïdebetaproteïnen te vernietigen."

De onderzoekers testten het geheugen van de muizen door ze in een kooi te stoppen waar ze blootgesteld waren aan een zwakke prikkel als ze vloer van de kooi aanraakten. Muizen met een normaal geheugen blijven stilzitten als ze voor de tweede keer in de kooi worden gestopt, aangezien ze de plaats herkennen waar ze de eerste keer werden blootgesteld aan de prikkel. Maar muizen met alzheimerachtige veranderingen herinneren zich de plaats niet en blijven zich voortbewegen in de kooi. Als de alzheimermuizen behandeld waren met Uch-L1, gedroegen ze zich als normale muizen en bleven ze stilzitten.

"Hoewel deze ontdekking veelbelovend is, beperkt de bewezen doeltreffendheid zich tot dierenmodellen en het zal nog een tijd duren alvorens ze kan leiden tot therapieën voor mensen," aldus Dr. Shelanski. "Wij blijven werken in de richting van dat cruciale doel." Het werk werd ondersteund door de National Institutes of Neurological Disease and Stroke en het Alzheimer's Center Program van het National Institute of Aging.

Wetenschappers ontdekken nieuw frontotemporaal dementie-gen

Mon, 17 Jul 2006 00:00:00 +0200

Wetenschappers hebben genetische mutaties ontdekt die een vorm van familiale frontotemporale dementie (FTD) veroorzaken, een ontdekking die aanwijzingen geeft over het onderliggende mechanisme van de vernietigende ziekte en die inzichten verschaft voor toekomstige benaderingen voor het ontwikkelen van therapieën. De mutaties zitten in één enkel gen dat wetenschappers nu kunnen identificeren als zijnde verantwoordelijk voor een groot deel van overgeërfde FTD. FTD is een zeldzame hersenaandoening die gewoonlijk mensen treft tussen 40 en 64 en die symptomen heeft als persoonlijkheidsveranderingen en onaangepast sociaal gedrag. Het onderzoek werd op 16 juli 2006 online gepubliceerd in Nature en gefinancierd door het National Institute on Aging (NIA), dat deel uitmaakt van de National Institutes of Health (NIH).

De ontdekking bouwt voort op de ontdekking in 1998 van mutaties in een ander gen dat verantwoordelijk is voor een kleiner deel van overgeërfde FTD-gevallen. Verbazingwekkend is dat het gen dat in 1998 werd gevonden en het nu gevonden gen in dezelfde regio van chromosoom 17 werden gevonden. De nieuwe ontdekking blijkt alle overblijvende overgeërfde FTD-gevallen te verklaren die verband houden met genen op chromosoom 17 en kan nieuwe inzichten geven in de oorzaken van het globale ziekteproces. Geneticus Michael Hutton, Ph.D., van de Mayo Clinic College of Medicine in Jacksonville, Fla., leidde het internationaal wetenschappelijk team dat het nieuwe gen ontdekte.

"De nieuwe ontdekking is een belangrijke stap voorwaarts voor ons inzicht in frontotemporale dementie," zegt NIA-directeur Richard J. Hodes. "Ze identificeert een mutatie in de gen die een groeifactor produceert die neuronen helpt overleven en toont aan dat een gebrek aan die groeifactor betrokken kan zijn bij deze vorm van frontotemporale dementie."

FTD omvat een reeks van zeldzame hersenaandoeningen. Hoewel de meeste gevallen sporadisch zijn, heeft volgens de Association for Frontotemporal Dementias naar schatting 20 tot 50 procent een familiegeschiedenis op het vlak van dementie. FTD treft de frontale en temporale lobben van de hersenen. Mensen met FTD kunnen ongeremd en sociaal onaangepast gedrag, veranderingen in hun persoonlijkheid en in latere stadia verlies van geheugen, motorische vaardigheden en taalvermogen vertonen. Er bestaat geen behandeling voor.

Hutton en zijn collega's begonnen te zoeken naar genetische oorzaken van FTD na een door het NIA gefinancierde conferentie over de aandoening in 1996. Hij herinnert zich dat op de conferentie onderzoekers werden aangemoedigd om samen te werken in plaats van elkaar te beconcurreren om het FTD-gen te vinden. In het begin wisten ze alleen dat de overgeërfde veranderingen verband hielden met chromosoom 17. Twee jaar later ontdekte Hutton samen met andere onderzoekers dat mutaties in een bepaald gen op chromosoom 17 verantwoordelijk waren voor een subreeks van overgeërfde FTD-gevallen. Dat gen, dat MAPT wordt genoemd, bevat instructies voor een proteïne die gekend onder de naam tau.

De onderzoekers wisten echter ook dat er verschillende andere families waren waar FTD overgeërfd was, maar dan zonder mutaties in het tau-gen. Verder onderzoek van chromosoom 17 bij de families zonder tau-mutaties bracht uiteindelijk aan het licht wat nu wordt bekend gemaakt -- een andere reeks mutaties in een ander gen, dat instructies bevat voor de bouw van een proteïne die gekend is onder de naam progranuline. Het progranuline-gen of PGRN maakt een groeifactorproteïne die celverdeling en -motiliteit stimuleert tijdens verschillende processen, onder meer bij embryonale ontwikkeling, letselherstel en ontsteking. Wetenschappers zeggen dat het niet duidelijk is welke rol progranuline speelt in normale hersenen. Ze leggen uit dat bij de FTD- families de progranulinemutaties het bouwproces voor de proteïne in hersenzenuwcellen (neuronen) blijken te onderbreken,en dat het gebrek aan progranuline uiteindelijk ervoor zorgt dat de neuronen afsterven.

Inzicht in de manier waarop de mutaties van de twee verschillende genen op chromosoom 17 neuronale afsterving veroorzaken, zou wetenschappers kunnen helpen om de verschillende paden te begrijpen die dementie veroorzaken. Volgens de onderzoekers tonen bevindingen ook aan dat PGRN een rol kan spelen in andere neurodegeneratieve ziekten zoals ALS (amyotrofische laterale sclerose) of de ziekte van Lou Gehrig.

Het onderzoek werd uitgevoerd als deel van het door het NIA ondersteunde Alzheimer's Disease Center van het Mayo Medical Center. Naast de financiering door het NIA werden de onderzoekers ondersteund door verschillende andere entiteiten in de Verenigde Staten, België, Groot-Brittannië en Canada, in de Verenigde Staten onder meer door de Mayo Foundation, het Robert and Clarice Smith Fellowship program en de Alzheimer's Association.

Het NIA leidt de federale inspanning voor het ondersteunen en verrichten van onderzoek naar ouder worden en de medische, sociale en gedragskwesties van bejaarden, onder meer de ziekte van Alzheimer en leeftijdsgebonden cognitieve aftakeling. Voor informatie over dementie en ouder worden zie de website van het Alzheimer's Disease Education and Referral (ADEAR) Center van het NIA: www.nia.nih.gov/alzheimers. Voor meer algemene informatie over onderzoek en ouder worden zie www.nia.nih.gov.

De National Institutes of Health (NIH) - de nationale dienst voor medisch onderzoek - omvat 27 instellingen en centra en maakt deel uit van het U. S. Department of Health and Human Services. Het is de voornaamste federale dienst voor het verrichten en ondersteunen van basis-, klinisch en vertalend medisch onderzoek. De NIH doet onderzoek naar de oorzaken en de behandelingen van en de remedies voor zowel veel als zelden voorkomende ziekten. Voor meer informatie over de NIH en haar programma's zie www.nih.gov.

Gewichtsverlies bij vrouwen als eerste symptomen van dementie

Sun, 16 Jul 2006 00:00:00 +0200

ROCHESTER, Minn. -- Onderzoekers van de Mayo Clinic hebben ontdekt dat vrouwen die dementie ontwikkelen 10 jaar voor het opduiken van het geheugenverlies een verlies aan gewicht ondergaan in vergelijking met gelijken die geen dementie ontwikkelen.

De bevindingen zullen op 16 juli worden voorgesteld op de Alzheimer's Association International Conference on Alzheimer's Disease and Related Disorders in Madrid (Spanje).

"Wij hebben ontdekt dat het gewicht van vrouwen die dementie ontwikkelen jaren voor het opduiken van de eerste symptomen begint af te nemen," zegt David Knopman, M.D., neuroloog van de Mayo Clinic en hoofdonderzoeker. "Dat is een illustratie van veranderingen die zich voordoen voor het geheugenverlies en de mentale aftakeling bij dementie. Wij denken dat de hersenziekte lang voor ze het geheugen en het denken aantast op één of andere manier begint in te grijpen in het behoud van het lichaamsgewicht."

Dr. Knopman en zijn collega's verrichtten het retrospectieve onderzoek en analyseerden het medische verleden van personen die een medische verzorger uit Olmsted County, waar de Mayo Clinic is gevestigd, raadpleegden en bij wie tussen 1990 en 1994 het begin van dementie werd vastgesteld. Zij identificeerden 560 patiënten en identificeerden ook ter vergelijking een groep personen van dezelfde leeftijd en hetzelfde geslacht die geen dementie ontwikkelden. Voor elke patiënt werd het gewicht geïdentificeerd tijdens het jaar van de dementiediagnose en dat tijdens de 20 tot 30 jaar die daaraan voorafgingen. Het gewicht van de patiënten die geen dementie ontwikkelden werd gedurende dezelfde periode gevolgd.

"Bij de vrouwen die geen dementie ontwikkelden was het gemiddelde gewicht 30 jaar voor bij hun gelijken de eerste tekenen van dementie opdoken, 140 pond," zegt Dr. Knopman. "In het jaar dat bij hun gelijken de eerste tekenen van dementie opdoken wogen ze 142 pond. De vrouwen die later dementie ontwikkelden begonnen met hetzelfde gewicht als de vrouwen die geen dementie ontwikkelden, maar 10 jaar voor de eerste symptomen opdoken was het al gedaald tot 136 pond en op het moment dat de eerste symptomen opdoken tot 128 pond."

Volgens Dr. Knopman is de oorzaak van het gewichtsverlies bij de vrouwen die later dementie ontwikkelden onduidelijk, maar de onderzoekers hebben enkele theorieën.

"De bevindingen inzake het gewichtsverlies doet wetenschappelijke vragen rijzen omtrent de oorzaak of de oorzaken van het gewichtsverlies," zegt Dr. Knopman. "Ze wijzen op veranderingen in de hersenen die zich jaren voor het feitelijk geheugenverlies ontwikkelen. We denken dat er verschillende verklaringen mogelijk zijn. De vrouwen nemen misschien minder initiatief en hebben geen belangstelling in eten. Misschien neemt de scherpte van hun smaak- en reukzin af. Of misschien hebben ze vlugger een gevoel van verzadiging. Aangezien we het anticiperende gewichtsverlies niet bij mannen hebben geobserveerd, kan het gewichtsverlies ook iets te maken hebben met postmenopausale hormonale veranderingen."

Dr. Knopman legt uit dat hij de bevinding inzake het gewichtsverlies niet als nuttig beschouwd voor de diagnose van dementie en kan zich niet indenken dat artsen die gewichtsverlies vaststellen bij hun vrouwelijke patiënten op latere leeftijd, die patiënten een geheugentest laten ondergaan. Hij hoopt echter dat dementieonderzoekers de hersenmechanismen kunnen aanwijzen die het gewichtsverlies bij vrouwen die dementie ontwikkelen, beïnvloeden om zo meer inzicht te krijgen in de manier waarop de ziekte zich ontwikkelt.

Dementie is een neurologische aandoening die iemands vermogen tot denken, spreken, redeneren, herinneren en bewegen aantast. De meest voorkomende vormen van dementie zijn de ziekte van Alzheimer, vasculaire dementie en Lewy body- dementie.

Bloedanalyse kan risico op de ziekte van Alzheimer aan het licht brengen

Thu, 06 Jul 2006 00:00:00 +0200

Volgend een nieuw onderzoek zal een bloedtest ooit iemands risico op het ontwikkelen van dementie kunnen voorspellen. Het onderzoek verbindt bepaalde hoeveelheden van twee proteïnen in bloedstalen met een tienvoudige toename van de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie.

Tegen de ziekte van Alzheimer bestaat er nog geen remedie en de oorzaken ervan zijn mysterieus. De ziekte ontwikkelt zich gewoonlijk over jaren en berooft bejaarden geleidelijk van hun geheugen, taalvermogen en andere cruciale mentale vaardigheden. In heel zeldzame gevallen kunnen mensen van 30 of 40 jaar "vroeg opduikende alzheimer" ontwikkelen.
Met name diegenen die drager zijn van de genetische mutaties waarvan geweten is dat ze vroeg opduikende alzheimer stimuleren, hebben grote hoeveelheden van bepaalde proteïnefragmenten, namelijk amyloïdefragmenten, in hun bloed.
Die bevinding trok de aandacht van epidemiologe Monique Breteler van het Erasmus Medical Centre in Rotterdam (Nederland), aangezien dezelfde amyloïdefragmenten plaques vormen in de hersenen van alzheimerpatiënten, ongeacht de leeftijd waarop ze de ziekte ontwikkelen.

Dementiewacht

Breteler en haar collega's gingen na hoe de hoeveelheid van twee lichtjes verschillende amyloïdefragmenten – Beta 1-40 en iets langere Beta 1-42 – in het bloed verband houdt met het risico op dementie bij mensen die geen vroeg opduikende alzheimer hebben.
Het team nam bloedstalen van 6713 vrijwilligers van meer dan 55 jaar oud die geen tekenen van dementie vertoonden. Ze controleerden het bloed op hoeveelheden van de twee amyloïdefragmenten en bestudeerden de cognitieve functie van 1756 vrijwilligers die willekeurig werden gekozen uit de testgroep, gedurende gemiddeld 8,6 jaar.
In de van nabij gevolgde subgroep ontwikkelden 9% van de personen dementie. Hoewel de meesten de ziekte van Alzheimer ontwikkelden, waren er anderen die een vorm van dementie hadden die verband houdt met andere ziekten, zoals de ziekte van Parkinson. Om hun analyse kracht bij te zetten gebruikten de onderzoekers ook gegevens van 230 patiënten uit de oorspronkelijke onderzoekgroep die dementie, onder meer de ziekte van Alzheimer, hadden ontwikkeld.

Gevaarlijk percentage

Het onderzoek toonde aan dat diegenen met de grootste hoeveelheid Beta 1-40 in combinatie met de kleinste hoeveelheid Beta 1-42 10 keer meer kans liepen om dementie te ontwikkelen dan diegenen die de kleinste hoeveelheden van de beide fragmenttypes hadden. Patiënten met grote hoeveelheden amyloïde Beta 1-40 en amyloïde Beta 1-42 liepen ongeveer hetzelfde risico om dementie te ontwikkelen dan diegenen met lage hoeveelheden van de beide types.
Breteler denkt daarom dat het het percentage van die amyloïdefragmenten is dat telt. Ze gelooft dat kleine hoeveelheden amyloïde Beta 1-42 – de overheersende component van alzheimerplaques in de hersenen – erop kunnen wijzen dat de fragmenten in de hersenen worden afgezet in plaats van in het lichaam te circuleren. Vorige onderzoeken hebben aangetoond dat amyloïde Beta 1-40 in plaques wordt afgezet gedurende de latere stadia van de ziekte van Alzheimer.
Breteler geeft echter toe dat het "betwistbaar" blijft in hoeverre de hoeveelheden proteïne in het bloed de hoeveelheden proteïnen in de hersenen weerspiegelen. Hoewel ze zegt dat het om verreweg het grootste onderzoek gaat dat aantoont hoe goed het percentage van die amyloïdefragmenten in het bloed dementie voorspelt, wijst ze erop dat het nog te vroeg is om die methode als een betrouwbare test te beschouwen. "Ik denk niet dat we al een test hebben," benadrukt ze. "Ik denk dat dat de volgende stap is."

Referentie tijdschrift: The Lancet Neurology (DOI: 10.1016/S1474-4422(06)70501-4)

Alzheimer-pathologie verwant met episodisch geheugen bij personen zonder dementie

Fri, 23 Jun 2006 00:00:00 +0200

Chicago) – Volgens nieuw onderzoek van het Rush Alzheimer's Disease Center in Chicago zijn subtiele geheugengebreken, die vaak worden toegeschreven aan 'het normale ouder worden', vroege tekenen van de ziekte van Alzheimer. Onderzoekers die bejaarde mannen en vrouwen onderzoeken die geen dementie of lichte cognitieve verzwakking hebben, ontdekten dat personen met de Alzheimer-pathologie of de hersenveranderingen die verband houden met de ziekte, slechter scoorden op tests van het episodisch geheugen. Het onderzoek werd gepubliceerd in het nummer van 27 juni van Neurology, het wetenschappelijk tijdschrift van de American Academy of Neurology.

Het onderzoek evalueerde 134 oudere mannen en vrouwen die geen cognitieve verzwakking vertoonden op het moment van hun dood. De deelnemers kwamen van de Religious Orders Study en het Memory and Aging Project. Het gaat in beide gevallen om longitudinale, klinisch-pathologische onderzoeken over bejaarden zonder dementie die jaarlijkse klinische evaluaties en verschillende cognitieve prestatietests ondergingen. Na hun dood werd er op hun hersenen een autopsie uitgevoerd.

Meer dan een derde van de deelnemers (50) beantwoordden aan de criteria voor een pathologische diagnose van de ziekte van Alzheimer. Die criteria omvatten onder meer hersenweefselletsels bij de autopsie. De scores op de Mini Mental State Examination, een evaluatie van de cognitieve mentale status, waren bijna identiek voor de deelnemers met en die zonder een pathologische diagnose van de ziekte van Alzheimer. De groep met een pathologische diagnose scoorden echter lager dan de andere deelnemers op tests voor het episodisch geheugen, zoals het zich herinneren van verhalen en woordenlijsten.

"De resultaten ondersteunen de hypothese dat een bepaald type van neurale reserve een groot aantal bejaarden in staat kan stellen om een aanzienlijke hoeveelheid Alzheimer-pathologie te tolereren zonder duidelijke dementie te vertonen," aldus de auteur van het onderzoek Dr. David A. Bennett, directeur van het Rush Alzheimer's Disease Center.

Hoewel alle deelnemers aan het onderzoek cognitief intact leken en zeer functioneel waren, tonen de gegevens aan dat zelfs de kleinste verzwakking van het episodisch geheugen bij bejaarden de aanwezigheid van de Alzheimer-pathologie kan betekenen. Vanuit het perspectief van de volksgezondheid gezien is volgens Bennet het aantal personen met de ziekte van Alzheimer waarschijnlijk veel groter dan de huidige ramingen.

"Het onderzoek stelt de aanvaardbaarheid van een klein verlies van episodisch geheugen bij bejaarden als 'normaal' in vraag, " zegt Dr.Carol F. Lippa, directeur van het Memory Disorders Program aan het College of Medicine van de Drexel University, die in hetzelfde nummer van Neurology een redactioneel artikel schreef. "Misschien gaat die vroege achteruitgang van het episodische geheugen vooraf aan lichte cognitieve verzwakking en moet die achteruitgang het doelwit zijn van onderzoeksinspanningen bij de vroege opsporing van de ziekte van Alzheimer."

De Rush-onderzoekers zijn zeer dankbaar voor de opmerkelijke toewijding en het grote altruïsme van de vrijwilligers die deelnamen aan het Rush Memory and Aging Project en de Religious Orders Study.
Het onderzoek werd ondersteund door toelagen van het National Institute on Aging, dat de leiding heeft over de federale inspanning om basis-, klinisch, sociale en gedragsonderzoek over ouder worden en de ziekte van Alzheimer te ondersteunen en te verrichten.

Caloriebeperking kan de ziekte van Alzheimer voorkomen door het stimuleren van een programma voor een lange levensduur in de hersenen

Wed, 14 Jun 2006 00:00:00 +0200

Voor het eerst tonen onderzoekers aan hoe het reduceren van de opname van calorieën een activiteit in de hersenen in gang zet die verband houdt met een lange levensduur

Een recent onderzoek dat werd uitgevoerd door de Mount Sinai School of Medicine toont aan dat experimentele voedingsregimes de symptomen van de ziekte van Alzheimer kunnen doen afnemen of zelfs omkeren. Het onderzoek, dat gepubliceerd wordt in het julinummer (2006) van de Journal of Biological Chemistry, is het eerste dat aantoont dat het reduceren van de opname van calorieën, meer bepaald van koolhydraten, de ziekte van Alzheimer kan voorkomen door een activiteit in de hersenen in gang te zetten die verband houdt met een lange levensduur.
"Zowel klinische als epidemiologische bewijzen tonen aan dat de wijziging van levensstijlfactoren zoals voeding van cruciaal belang kan zijn voor de behandeling van de ziekte van Alzheimer," aldus Giulio Maria Pasinetti, M.D., Ph.D., professor psychiatrie en neurologie, directeur van het Neuroinflammation Research Center van de Mount Sinai School of Medicine en hoofdauteur van het onderzoek. "Dit onderzoek is echter het eerste dat een verband aantoont tussen voeding en de neuropathie van de ziekte van Alzheimer door mechanische paden in de hersenen te definiëren en biochemische functies in detail te onderzoeken. Wij hopen dat die bevindingen het raadsel van de ziekte van Alzheimer wat zullen oplossen en hoop zullen geven aan de miljoenen Amerikanen die aan de ziekte lijden."
De ziekte van Alzheimer is een snel toenemend probleem voor de volksgezondheid dat potentieel verwoestende effecten heeft. Naar schatting 4,5 miljoen Amerikanen hebben de ziekte van Alzheimer en het aantal Amerikanen met de ziekte van Alzheimer is meer dan verdubbeld sinds 1980. Momenteel zijn er geen gekende remedies of doeltreffende preventieve strategieën. Hoewel genetische factoren relevant zijn in vroeg opduikende gevallen, blijken die minder een rol te spelen bij laat opduikende sporadische gevallen van de ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende vorm van de aandoening.

Programma voor een lange levensduur in de hersenen

Mensen met de ziekte van Alzheimer vertonen grote hoeveelheden beta-amyloïde peptiden, die de aangroei van plaque in de hersenen veroorzaken (het voornaamste kenmerk van de ziekte van Alzheimer). Beta-amyloïde peptiden activeren SIRT1, een lid van een grote familie van proteïnen met de naam sirtuïnes, die verschillende functies zoals metabolisme en ouder worden beïnvloeden.
Dr. Pasinetti en zijn collega's maakten gebruik van een experimenteel muizenmodel om aan te tonen dat de beta-amyloïde peptiden in de hersenen kunnen worden gereduceerd door de muizen te onderwerpen aan een diëtische caloriebeperking, die voornamelijk gebaseerd is op voedsel met weinig koolhydraten. Een grote calorieopname op basis van verzadigd vet daarentegen verhoogde de hoeveelheid beta-amyloïde peptiden.
Het betrokken onderzoek is het eerste dat aantoont dat caloriereductie via de stimulering van SIRT1 (een molecule die verband houdt met een lange levensduur van de hersenen) een cascade van gebeurtenissen in gang kan zetten zoals de activering van alfa-secretase, die de amyloïde neuropathologie van de ziekte van Alzheimer kan voorkomen. Aangezien alfa-secretase ook de generering van beta-amyloïde peptiden in hersenen met de ziekte van Alzheimer remt, toont het onderzoek een mechanisme waarmee diëtische caloriereductie bevorderlijk is voor de ziekte van Alzheimer. Heel merkwaardig is nog dat het onderzoek aantoont dat een grote calorieopname op basis van verzadigd vet beta-amyloïdosis van het Alzheimer-type stimuleert, terwijl caloriereductie op basis van minder opname van koolhydraten die beta-amyloïdosis voorkomt.

Implicaties

Recente onderzoeken ondersteunen in sterke mate het bewijs dat calorieopname als één van de levensstijlfactoren die een invloed hebben op de ziekte van, Alzheimer een rol speelt in het relatieve risico op klinische Alzheimer-dementie. Aangezien er mechanische paden worden gedefinieerd en hun biochemische functies tot in detail worden onderzocht, is het erg belangrijk dat het bewijs dat een direct verband tussen voeding en Alzheimer-neuropathologie ondersteunt, blijft toenemen.

Mount Sinai School of Medicine

De Mount Sinai School of Medicine bevindt zich in Manhattan en wordt internationaal erkend voor haar baanbrekend klinisch en basiswetenschappelijk onderzoek en innoverende benaderingen van medische opleiding. Met behulp van de Mount Sinai Graduate School of Biological Sciences leidt Mount biomedische onderzoekers op met de nadruk op de snelle omzetting van ontdekkingen van basisonderzoek in nieuwe technieken voor ziektebestrijding. Een indicatie van het leiderschap van Mount Sinai op het vlak van wetenschappelijk onderzoek is de ontvangst van 174,1 miljoen dollar onderzoekssubsidies van het NIH in het boekjaar 2005. Mount Sinai School of Medicine is ook gekend voor unieke opleidingsprogramma's zoals het Humanities in Medicine-programma, dat mogelijkheden schept voor studenten in de niet-exacte wetenschappen om aan de medische school te studeren, en educatieve innovaties zoals het Morchand Center, het grootste programma van het land dat studenten en artsen opleidt met "gestandaardiseerde patiënten" zodat ze niet alleen deskundigen worden, maar ook medelevende zorgverstrekkers. De school legt zich al lang toe op het verbeteren van haar omgeving. Ze verlegt haar grenzen en werkt samen met de bevolking van East Harlem en de buurten errond om risicopopulaties toegang te verschaffen tot gezondheidszorg en educatieve programma's.

Vaccin tegen de ziekte van Alzheimer is erg veelbelovend

Mon, 12 Jun 2006 00:00:00 +0200

Een experimenteel vaccin tegen de ziekte van Alzheimer is erg veelbelovend en doet de afzettingen in de hersenen die verantwoordelijk worden gesteld voor de ziekte afnemen.

Onderzoekers zegden maandag in de online editie van Proceedings of the National Academy of Sciences dat de afzettingen bij muizen met 15,5 tot 38,5 procent waren afgenomen, zonder dat er belangrijke neveneffecten waren opgetreden.
Tests met het op DNA gebaseerd vaccin worden momenteel uitgevoerd op apen en als die succesvol zijn, kan het testen op mensen beginnen, misschien over drie jaar, aldus hoofdonderzoeker Yoh Matsumoto van het Tokyo Metropolitan Institute for Neuroscience in Japan.

Als alles naar wens verloopt, zal dat type van behandeling volgens hem over zes of zeven jaar beschikbaar zijn voor mensen.

Wetenschappers schatten dat 4,5 miljoen Amerikanen aan de ziekte van Alzheimer lijden. De ziekte is de meest voorkomende vorm van dementie en is genoemd naar Dr. Alois Alzheimer, een Duitse arts die de aandoening in 1906 bestudeerde. Ze heeft betrekking op die gedeelten van de hersenen die het denken, het geheugen en de taal controleren.

De oorzaak ervan is nog steeds niet gekend en hoewel de ziekte niet kan worden genezen, zijn er enkele medicamenten die de voortgang ervan kunnen vertragen bij personen die in het begin- of middenstadium zitten.

Ondertussen worden er andere inspanningen gedaan om een therapie te ontwikkelen voor de ziekte van Alzheimer.

Twee jaar geleden werden er tests stopgezet van een potentieel vaccin dat de aftakeling van het geheugen die door de ziekte wordt veroorzaakt leek te helpen vertragen, nadat verschillende deelnemers aan de tests hersenzwelling hadden ontwikkeld.

Matsumoto zegt dat dat probleem zich niet heeft voorgedaan bij de tests van het nieuwe vaccin.

De hersenen van personen die aan de ziekte van Alzheimer lijden vertonen een plaque die bestaat uit een kleine proteïne die amyloïde beta of Ab wordt genoemd.

Volgens de onderzoekers werden in de muizentests de Ab-afzettingen in het algemeen gereduceerd en bedroeg de reductie in bepaalde delen van de hersenen 50 procent.

Dr. Sid Gilman, een professor neurologie aan de University of Michigan die onderzoek heeft gedaan naar vaccins voor de ziekte van Alzheimer, zegt dat het nieuwe onderzoek heeft aangetoond dat het vaccin doeltreffend en veilig is bij muizen.

Hij wijst er echter op dat het zeer moeilijk is om het peil van doeltreffendheid van de ene test met die van een andere te vergelijken: "hoe doeltreffend het vaccin is in vergelijking met andere benaderingen is dus omstreden."

De oorzaken van de hersenzwelling bij de vroegere test zijn volgens Gilman achterhaald en nieuwe vormen van die therapie worden nu uitgetest.

Er worden momenteel verschillende klinische tests uitgevoerd die gericht zijn op andere behandelingen van de ziekte van Alzheimer. Het gaat onder meer over een hormoon die het afsterven van hersencellen voorkomt, verschillende medicamenten, antioxidatiemiddelen, cholesterol verlagende medicatie en antilichamen.

Het Japanse onderzoek werd gefinancierd door het ministerie van onderwijs van Japan en het Novartis Institute of Biomedical Research.

Een halt toeroepen aan de ziekte van Alzheimer

Wed, 24 May 2006 00:00:00 +0200

Nieuw onderzoek brengt strategieën aan het licht om de moleculaire processen te blokkeren die leiden tot de geheugen vernietigende ziekte

De menselijke hersenen zijn een opmerkelijk complexe organische computer, die een grote verscheidenheid aan zintuiglijke ervaringen opnemen, die informatie verwerken en opslaan en geselecteerde delen op de juiste momenten oproepen en integreren. De vernietiging die door de ziekte van Alzheimer wordt veroorzaakt, wordt vergeleken met het wissen van de harde schijf, beginnend bij de meest recente bestanden en vervolgens in achterwaartse richting vorderend. Een eerste teken van de ziekte is vaak het zich niet meer herinneren van gebeurtenissen van de afgelopen paar dagen - een telefoongesprek met een vriend, een hersteller die is langs geweest - terwijl herinneringen aan lang geleden intact blijven. Naarmate de ziekte toeneemt verdwijnen echter zowel de oude als de nieuwe herinneringen, tot zelfs de dierbaren niet meer worden herkend. De vrees voor de ziekte van Alzheimer is niet zozeer gebaseerd op geanticipeerde fysieke pijn en lichamelijk lijden, maar wel op het onverbiddelijke verlies van een leven vol herinneringen, dat iemands identiteit vormt.
Jammer genoeg gaat de gelijkenis met een computer niet helemaal op: je kan menselijk hersenen niet zomaar opnieuw opstarten en de verloren bestanden en programma's opnieuw laden. Het probleem is dat de ziekte van Alzheimer niet alleen informatie wist; ze vernietigt de hardware van de hersenen, die bestaan uit meer dan 100 miljard zenuwcellen (neuronen) met daartussen 100 biljoen verbindingen. De meeste moderne medicaties voor de ziekte van Alzheimer halen voordeel uit het feit dat veel van de neuronen die door de ziekte verloren gaan, een soort van chemische communicator (of neurotransmitter), acetylcholine genaamd, laten vrijkomen. Aangezien die medicijnen een enzym blokkeren dat verantwoordelijk is voor de normale afbraak van acetylcholine, doen ze de hoeveelheid van die anders uitgedunde neurotransmitter toenemen. Het resultaat is een stimulatie van neuronen en helderder denken, maar die medicijnen worden na zes maand tot een jaar gewoonlijk inefficiënt aangezien ze de aanhoudende vernietiging van neuronen niet kunnen tegenhouden. Een ander medicament, namelijk memantine, blijkt de cognitieve aftakeling bij patiënten met de gematigde tot ernstige vorm van de ziekte van Alzheimer te vertragen door de buitensporige activiteit te blokkeren van een andere neurotransmitter (glutamaat), maar onderzoekers hebben nog niet kunnen achterhalen of de effecten ervan langer duren dan één jaar.
Meer dan een decennium geleden waren er maar een handvol personen die optimistisch waren over de vooruitzichten om de ziekte van Alzheimer te overwinnen. Wetenschappers wisten zo weinig over de biologie van de ziekte, en de oorzaken en het verloop ervan werden als hopeloos complex beschouwd. Onlangs hebben onderzoekers echter enorm veel vooruitgang geboekt in het begrijpen van de moleculaire gebeurtenissen die de ziekte blijken teweeg te brengen en ze bestuderen momenteel verschillende strategieën om die destructieve processen te vertragen of stop te zetten. Misschien kan één van die behandelingen of een combinatie ervan de degeneratie van neuronen voldoende belemmeren om de ziekte van Alzheimer een halt toe te roepen. Verschillende kandidaat-therapieën worden aan klinische test onderworpen en hebben al enkele veelbelovende inleidende resultaten opgeleverd. Meer en meer onderzoekers hebben hoop -- een woord dat gewoonlijk niet wordt geassocieerd met de ziekte van Alzheimer.

De amyloïdehypothese

De twee cruciale kenmerken van de ziekte, die 100 jaar geleden voor het eerst werden opgemerkt, meer bepaald door de Duitse neuroloog Alois Alzheimer, zijn plaques en knopen van proteïnen in de hersenschors en het limbische systeem, die verantwoordelijk zijn voor hogere hersenfuncties. De plaques zijn afzettingen die gevonden worden buiten de neuronen en voornamelijk bestaan uit een kleine proteïne die amyloïde-beta of A-beta wordt genoemd. De knopen bevinden zich in neuronen en hun vertakkende uitlopers (axons en dendrieten) en zijn gemaakt uit filamenten van een proteïne die tau wordt genoemd. De waarneming van die anomalieën bracht een debat op gang dat bijna de hele 20ste eeuw heeft geduurd: zijn de plaques en knopen verantwoordelijk voor de degeneratie van de hersenneuronen of zijn ze slechts de kentekens van de plaatsen waar het afsterven van neuronen al heeft plaatsgevonden? In het afgelopen decennium is het grootste gedeelte van het bewijsmateriaal in de richting van de amyloïdecascadehypothese beginnen te wijzen. Die hypothese poneert dat zowel A-beta als tau nauw betrokken zijn bij het veroorzaken van de ziekte van Alzheimer, waarbij A-beta voor de eerste beschadiging zorgt.

A-beta is een korte peptide, of een proteïnefragment, die in 1984 voor het eerst werd geïsoleerd en gekenschetst, namelijk door George G. Glenner en Cai'ne W. Wong, toentertijd verbonden aan de University of California, San Diego. Die peptide is afgeleid van een grotere proteïne die de "amyloid-beta precursor protein" of APP wordt genoemd. APP-moleculen steken door het celmembraan: één deel van de proteïne bevindt zich binnenin de cel en een ander er buiten. Twee proteïne snijdende enzymen of proteasen--beta-secretase en gamma-secretase-- snijden A-beta uit APP, een proces dat zich normaal gesproken in bijna alle cellen in het lichaam voordoet. De reden waarom cellen A-beta maken is onduidelijk, maar onlangs werd aangetoond dat het proces deel uitmaakt van een aankondigend pad.

De ziekte van Alzheimer vernietigt de hardware van de hersenen.

Een deel van de A-beta-regio van APP bevindt zich in de membraan zelf, tussen de buitenste en de binnenste lagen. Aangezien membranen bestaan uit waterafstotende lipiden, bevatten de regio's van proteïnen die door membranen gaan typisch waterafstotende aminozuren. Wanneer A-beta uit APP wordt gesneden door beta- en gamma-secretase en vrijkomt in de waterige omgeving buiten de membraan, klemmen de waterafstotende regio's van verschillende A-betamoleculen zich aan elkaar vast om kleine oplosbare samenstellingen te vormen. In de vroege jaren negentig van de vorige eeuw toonde Peter T. Lansbury, Jr., nu verbonden aan de Harvard Medical School, aan dat met concentraties die hoog genoeg zijn, A-beta-moleculen in een proefbuis kunnen samensmelten tot vezelachtige structuren die overeenkomen met de structuren die worden gevonden in de plaques van de ziekte van Alzheimer. De oplosbare samenstellingen en de vezels van A-beta zijn toxisch voor neuronen die worden gekweekt in petrischalen en de oplosbare samenstellingen kunnen bij muizen processen verstoren die cruciaal zijn voor het leren en het geheugen.
Die bevindingen ondersteunden de amyloïdecascadehypothese, maar het sterkste bewijs kwam van onderzoeken van families met een groot risico om de ziekte van Alzheimer te krijgen. Leden van die families dragen zeldzame genetische mutaties die hen voorbestemmen om ziekte op een betrekkelijk jonge leeftijd te krijgen, meestal voor hun 60ste. In 1991 ontdekte John A. Hardy, nu verbonden aan het National Institute on Aging, samen met zijn collega's de eerste van die mutaties in het gen dat APP codeert en meer bepaald de gebieden van de proteïne treft in en rond de A-beta-regio. Kort daarna ontdekten Dennis J. Selkoe van Harvard en Steven Younkin van de Mayo Clinic in Jacksonville, Fla., onafhankelijk van elkaar dat die mutaties de vorming van A-beta in het algemeen of een bepaalde soort van A-beta die zeer geneigd is tot het vormen van afzettingen, doet toenemen. Bovendien hebben personen met het Down-syndroom, die drie kopieën van chromosoom 21 dragen in plaats van twee, een veel grotere incidentie van de ziekte van Alzheimer op middelbare leeftijd. Aangezien chromosoom 21 het APP-gen bevat, produceren personen met het Down-syndroom veel A-beta vanaf hun geboorte en er kunnen al amyloïdeafzettingen in hun hersenen worden gevonden als ze nog maar 12 jaar oud zijn.
Onderzoekers ontdekten niet lang daarna andere verbanden tussen de ziekte van Alzheimer en de genen die de productie van A-beta regelen. In 1995 identificeerden Peter St. George-Hyslop en zijn collega's van de University of Toronto mutaties in twee met elkaar verwante genen, namelijk presenilin 1 en 2, die heel vroege en agressieve vormen van de ziekte van Alzheimer veroorzaken, die opduiken als de drager in de 30 of in de 40 is. Bijkomende onderzoeken hebben aangetoond dat die mutaties het aandeel van A-beta die geneigd is om samen te klonteren, doen toenemen. We weten nu dat de proteïnen die door de presenilingenen gecodeerd zijn deel uitmaken van het gamma-secretase-enzym.
Van de drie genen waarvan geweten is dat ze al vroeg in het leven de ziekte van Alzheimer veroorzaken is er dus één die de voorloper van A-beta codeert en de andere twee specificeren componenten van een protease-enzym dat helpt om de schadelijke peptide aan te maken. Bovendien hebben wetenschappers ontdekt dat mensen die drager zijn van een bepaalde variatie in de gen coderende apolipoproteïne E-- een proteïne die helpt bij het samenbrengen van A-beta-peptiden in samenstellingen en filamenten--een aanzienlijk groter risico hebben om later in het leven de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen. Er spelen waarschijnlijk verschillende genetische factoren een rol in het opduiken van de ziekte, waarbij elke factor een kleine bijdrage levert, en uit onderzoek met muizen blijkt dat omgevingsfactoren ook een invloed hebben op het risico op de ziekte (lichaamsbeweging bijvoorbeeld doet het risico afnemen).
Wetenschappers begrijpen nog altijd niet precies hoe de oplosbare samenstellingen en onoplosbare filamenten van A-beta neuronen verstoren en doden. Er zijn echter tekenen die erop wijzen dat ophopingen van A-beta buiten een neuron een cascade van gebeurtenissen kan opstarten, waaronder de verandering van de tau-proteïnen in de cel. Zo kunnen de A-beta-ophopingen uiteindelijk de cellulaire activiteit veranderen van enzymen met de naam kinasen, die fosfaten in de proteïnen installeren. De getroffen kinasen voegen te veel fosfaten toe aan tau, waardoor de chemische eigenschappen van de proteïnen veranderen en ze gedraaide filamenten vormen. De veranderde tau-proteïnen doden op één of andere manier het neuron, misschien doordat ze de microbuisjes die proteïnen transporteren en andere grote moleculen langs de axons en dendrieten verstoren. Mutaties in het tau-gen zelf kunnen ook tau-filamenten genereren en andere types van neurodegeneratieve ziekten naast de ziekte van Alzheimer veroorzaken. De vorming van tau-filamenten is dus blijkbaar een meer algemene gebeurtenis die leidt tot het afsterven van neuronen, terwijl A-beta een specifieke aanstichter is van de ziekte van Alzheimer.

De moleculaire schaar stevig aanpakken

Gezien de cruciale rol die A-beta speelt in het ziekteproces, zijn de proteasen die de peptide produceren een duidelijk doelwit voor potentiële medicamenten die hun activiteit kunnen afremmen. Proteaseremmers hebben het bewijs geleverd zeer doeltreffend te zijn bij de behandeling van andere aandoeningen zoals AIDS en verhoogde bloeddruk. De eerste stap in de vorming van A-beta wordt op gang gebracht door beta-secretase, een protease die het grootste deel van APP net buiten het celmembraan afknipt. In 1999 ontdekten vijf verschillende onderzoeksteams onafhankelijk van elkaar dat enzym, dat vooral veel voorkomt in hersenneuronen. Hoewel beta-secretase vastgemaakt wordt aan het membraan, is er een sterke gelijkenis met een subreeks van proteasen die te vinden is in de waterige omgevingen in en rond cellen. Leden van die subreeks--met onder meer de protease die betrokken is bij het kopiëren van HIV, het virus dat AIDS veroorzaakt -- maken gebruik van asparaginezuur, een soort aminozuur, om de proteïnesnijdende reactie te katalyseren. Alle proteasen gebruiken water om hun respectieve proteïnen te snijden en enzymen van de aspartylproteasefamilie maken gebruik van een paar asparaginezuren om een watermolecule daarvoor te activeren.
Aangezien beta-secretase duidelijk tot die familie behoort, waren onderzoekers in staat om de uitgebreide kennis over die proteasen te benutten, wat geleid heeft tot een zeer gedetailleerd inzicht in dat enzym en de manier waarop het een halt kan worden toegeroepen. Onderzoekers kennen inderdaad al de driedimensionele structuur van beta-secretase en hebben die gebruikt als een leidraad om met behulp van een computer potentiële remmers te ontwerpen. Genetische onderzoeken tonen aan dat het blokkeren van de activiteit van het enzym niet tot schadelijke neveneffecten zal leiden; het verwijderen van het gen dat beta-secretase codeert bij muizen, elimineerde de vorming van A-beta in hun hersenen, zonder dat dat negatieve gevolgen had. Momenteel zijn er echter nog geen beta-secretaseremmers klaar voor klinische tests. De voornaamste uitdaging is de ontwikkeling van krachtige verbindingen die klein genoeg zijn om in de hersenen te kunnen doordringen. In tegenstelling tot bloedvaten in andere delen van het menselijk lichaam, zijn haarvaten in de hersenen bekleed met endotheliale cellen die zeer dicht op elkaar zitten. Aangezien er weinig openingen tussen de cellen zijn, moeten de proteaseremmers in staat zijn om door de celmembranen te raken en zo de hersenweefsels aan de andere kant te bereiken. De meeste grote moleculen raken niet door die zogenaamde bloed-hersenen-barrière.

Waarschijnlijk spelen verschillende genetische factoren een rol in het opduiken van de ziekte.

Het enzym gamma-secretase voert de tweede stap in de vorming van A-beta uit, namelijk het snijden van de APP-stomp die overblijft na de splitsing door beta-secretase. Gamma-secretase slaagt erin om gebruik te maken van water om de proteïne te snijden in de voor de rest waterhatende omgeving van het celmembraan. Twee belangrijke aanwijzingen bleken essentieel voor ons inzicht in die protease. Ten eerste: in 1998 ontdekte Bart De Strooper van de Katholieke Universiteit Leuven in België dat het genetisch doen verdwijnen van het presenilin 1-gen bij muizen het snijden van APP door gamma-secretase deed afnemen, wat aantoonde dat de proteïne die door het gen wordt gecodeerd essentieel is voor de functie van het enzym. Ten tweede: mijn laboratorium, op dat moment in de University of Tennessee in Memphis, ontdekte dat verbindingen van de zelfde chemische klasse als de klassieke remmers van aspartylproteasen de splitsing van APP in cellen door gamma-secretase kon blokkeren. Dat resultaat toonde aan dat gamma-secretase, net als beta-secretase, een paar asparaginezuren bevat die essentieel zijn voor het katalyseren van de proteïnesnijdende reactie.
Op basis van die waarnemingen namen we aan dat de presenilinproteïne een ongewone aspartylprotease is die in het weefsel van de celmembranen is vastgehecht. Tijdens een sabbatsjaar in Harvard identificeerde ik samen met Weiming Xia in Selkoe's lab twee asparaginezuren in presenilin waarvan voorspeld was dat ze in de membraan lagen en toonden we aan dat ze allebei cruciaal zijn voor de splitsing door gamma-secretase die A-beta produceert. Vervolgens toonden wij en anderen aan dat de remmers van gamma-secretase zich rechtstreeks met presenilin verbinden en dat drie andere in het membraan ingebedde proteïnen met presenilin moeten worden samengevoegd om ervoor te zorgen dat het katalyseert. Momenteel wordt gamma-secretase beschouwd als een medeoprichter van een nieuwe klasse van proteasen die blijkbaar water gebruiken in membranen om hun biochemische taken uit te voeren. Beter nog: de remmers van gamma-secretase zijn betrekkelijk kleine moleculen die door membranen raken en zo de bloed-hersenen-barrière doorbreken.
Twee jaar geleden sprak ik in de klas van mijn jongste zoon, die in het vijfde leerjaar zit, over mijn werk in het laboratorium en legde ik uit wat amyloïde is en hoe we de verantwoordelijke enzymen hopen te blokkeren om nieuwe medicijnen voor de ziekte van Alzheimer te ontdekken. Eén van de jongens onderbrak me: "Maar wat gebeurt er als dat enzym iets belangrijks doet? Er zou schade kunnen worden aangericht!" Die bekommernis van een 10-jarige is het reëel: het potentieel van gamma-secretase als een therapeutische doelwit wordt getemperd door het feit dat dat enzym en cruciale rol speelt in de ontwikkeling van ongedifferentieerde voorloperscellen in verschillende delen van het lichaam, zoals de stamcellen in het beendermerg die zich ontwikkelen tot rode bloedcellen en lymfocyten. Gamma-secretase snijdt meer bepaald een celoppervlakproteïne die Notch-receptor wordt genoemd; het deel van de Notch dat vrijkomt van het membraan in de cel stuurt dan een signaal naar de nucleus die het lot van de cel bepaalt.
Hoge dosissen gamma-secretaseremmers veroorzaken ernstige toxische effecten bij muizen ten gevolge van het verstorten van het Notch-signaal, waardoor men zich ernstig zorgen maakt over die potentiële therapie. Niettemin is een kandidaat-medicijn die ontwikkeld werd door farmaceuticabedrijf Eli Lilly door veiligheidstests bij vrijwilligers geraakt. (Dat soort van tests wordt klinische test van fase 1 genoemd.) De verbinding is nu klaar voor het volgende testniveau (fase II), waarbij patiënten met een vroege vorm van de ziekte van Alzheimer worden betrokken. Bovendien hebben onderzoekers moleculen geïdentificeerd die gamma-secretase moduleren zodat de productie van A-beta wordt geblokkeerd zonder dat de splitsing van Notch wordt beïnvloed. Die moleculen werken niet in op de asparaginezuren van gamma-secretase; ze verbinden zich elders op het enzym en veranderen zijn vorm.
Sommige remmers kunnen zelfs de productie van de meer tot samenklitting geneigde versie van A-beta inperken ten voordele van een kortere peptide die niet zo gemakkelijk samenklit. Eén van die medicijnen, Flurizan, dat geïdentificeerd werd door een onderzoeksteam onder leiding van Edward Koo van de University of California, San Diego, en Todd Golde van de Mayo Clinic in Jacksonville, toonde zich erg veelbelovend bij patiënten in een vroeg stadium van de ziekte van Alz¬hei¬mer en zal nu aan meer geavanceerde klinische tests (fase III) worden onderworpen, waarbij meer dan 1.000 proefpersonen verspreid over het hele land zullen worden betrokken.

Spinnenwebben verwijderen

Een andere strategie om de ziekte van Alzheimer te bestrijden, bestaat erin de hersenen van toxische verbindingen van A-beta te ontdoen nadat de peptide is geproduceerd. Eén van de benaderingswijzen is actieve immunisering, waarbij er een beroep wordt gedaan op het immuunsysteem van de patiënt om A-beta te bestrijden. In 1999 deden Dale B. Schenk en zijn collega's van Elan Corporation in het zuiden van San Francisco een baanbrekende ontdekking: het injecteren van A-beta in muizen die genetisch bewerkt waren om amyloïdeplaques te ontwikkelen, stimuleerde een immuunreactie die voorkwam dat er plaques in de hersenen van jonge muizen werden gevormd en die plaques die al aanwezig waren bij oudere muizen deed verdwijnen. De muizen produceerden antilichamen die A-beta herkenden en die antilichamen zetten de immuuncellen van de hersenen --de microglia-- blijkbaar aan om verbindingen van de peptide aan te vallen. De positieve resultaten bij muizen, onder meer verbeteringen op het vlak van leren en het geheugen, leidden al snel tot menselijke tests.
Hoewel de injectie van A-beta door de eerste veiligheidstests raakte, ontwikkelden verschillende patiënten jammer genoeg in de tests van fase II encefalitis--hersenontsteking--wat in 2002 een voortijdig stopzetten van het onderzoek tot gevolg had. Follow-uponderzoek toonde aan dat de therapie de ontsteking kon hebben veroorzaakt door de T-cellen van het immuunsysteem aan te zetten tot overagressieve aanvallen op de A-beta-afzettingen. Niettemin bevestigde het onderzoek dat heel wat patiënten antilichamen tegen A-beta produceerden en dat diegenen die dat deden subtiele tekenen vertoonden van een verbetering op het vlak van geheugen en concentratie.

De bekommernissen op het vlak van veiligheid bij actieve immunisering zetten sommige onderzoekers aan om passieve immunisering te proberen. Die immunisering tracht de peptide te doen verdwijnen door antilichamen in de patiënten te injecteren. Die antilichamen, geproduceerd in muizencellen en genetisch bewerkt om afstoting bij mensen te voorkomen, zouden geen encefalitis veroorzaken, aangezien ze geen schadelijke T-celreactie in de hersenen zouden in gang zetten. Een behandeling met passieve immunisering die werd ontwikkeld door Elan Corporation bevindt zich al in fase II van de klinische tests.
Hoe actieve of passieve immunisering A-beta kan verwijderen uit de hersenen, is een beetje een raadsel, aangezien het niet duidelijk is hoe de antilichamen in feite door de bloed-hersenen-barrière raken. Sommige aanwijzingen tonen aan dat het niet nodig is om door te dringen in de hersenen: de opname van A-beta in de rest van het lichaam kan leiden tot een uittocht van de peptide uit de hersenen, aangezien moleculen de neiging hebben om van hoge concentraties naar lagere over te gaan. Hoewel passieve immunisering het meest veelbelovend lijkt te zijn, is actieve immunisering niet kansloos. Voorbereidende onderzoeken onder leiding van mijn collega aan Harvard, Cynthia Lemere, tonen aan dat immunisering met geselecteerde delen van A-beta, in plaats van de hele peptide, de antilichamen producerende B-cellen van het immuunsysteem kunnen stimuleren, zonder de T-cellen die verantwoordelijk zijn voor de encefalitis op gang te brengen.

Onderzoekers hebben hoop--een woord dat gewoonlijk niet wordt geassocieerd met de ziekte van Alzheimer.

Andere onderzoekers hanteren niet-immunologische strategieën om de opeenhoping van A-beta te stoppen. Verschillende bedrijven hebben verbindingen geïdentificeerd die rechtstreeks inwerken op A-beta om de peptide opgelost te houden in de vloeistof rond de hersenneuronen en zo de vorming van schadelijke klonters te voorkomen. Neurochem in Quebec is bezig met de ontwikkeling van Alzhemed, een kleine molecule die blijkbaar het natuurlijke antistremmingsmiddel heparine nabootst. In het bloed voorkomt heparine dat er bloedplaatjes samenklonteren, maar wanneer die polysaccharide zich verbindt met A-beta, neem te de kans toe dat de peptide afzettingen vormt. Aangezien Alzhemed zich op dezelfde plaatsen met A-beta verbindt, blokkeert het de heparineactiviteit en doet het de peptidensamenklontering afnemen. De verbinding vertoont weinig of geen of toxiciteit, zelfs niet bij hoge dosissen, en de behandeling heeft al geleid tot cognitieve verbetering bij patiënten met de lichte vorm van de ziekte van Alzheimer. Binnenkort wordt het kandidaat-medicijn onderworpen aan klinische tests van fase III.

Tau als doelwit

Amyloïde is echter maar de helft van de Alzheimer-vergelijking. De andere helft, de tau-filamenten die neuronale knopen veroorzaken, wordt ook als een veelbelovend doelwit voor het voorkomen van de degeneratie van hersenneuronen beschouwd. Onderzoekers richten hun aandacht meer bepaald op het ontwerpen van remmers die de kinasen zouden kunnen blokkeren die een buitensporige hoeveelheid fosfaten op tau aanbrengen, wat een essentiële stap is in de vorming van filamenten. Die inspanningen hebben nog niet geleid tot kandidaat-medicijnen voor klinische tests, maar er wordt gehoopt dat dergelijke middelen uiteindelijk synergetisch zullen werken met de middelen die op A-beta mikken.
Onderzoekers gaan ook na of de cholesterolverlagend medicijnen, die statins worden genoemd en die veel worden gebruikt om het risico op een hartziekte te doen afnemen, ook een behandeling voor de ziekte van Alzheimer kunnen worden. Epidemiologische onderzoeken tonen aan dat personen die statins nemen, minder kans hebben om de ziekte van Alzheimer te krijgen. De oorzaak van die correlatie is niet helemaal duidelijk; door het cholesterolpeil te doen dalen, doen die medicijnen misschien de productie van APP dalen of misschien hebben ze een rechtstreekse invloed op de aanmaak van A-beta door de activiteit van de verantwoordelijke secretases af te remmen. Tests van fase III proberen na te gaan of statins zoals Lipitot van Pfizer de ziekte van Alzheimer echte kunnen voorkomen.
Een andere boeiende recente ontwikkeling heeft betrekking op celtherapie. Mark Tuszynski en zijn collega's van U.C.S.D. namen huidbiopsies van patiënten met een lichte vorm van de ziekte van Alzheimer en staken de gencoderende "nerve growth factor" (NGF) in die cellen. De genetisch gewijzigde cellen werden dan operatief in de voorhersenen van die patiënten aangebracht. De bedoeling was dat de ingeplante cellen NGF zouden produceren en afscheiden en zo het verlies van acetylcholineproducerende neuronen zouden voorkomen en het geheugen zouden verbeteren. De therapie op basis van cellen was een slimme strategie om NGF toe te dienen, aangezien NGF een grote proteïne is die anders niet tot in de hersenen zou kunnen doordringen. Hoewel dat onderzoek beperkt bleef tot een handvol proefpersonen en niet met aanzienlijke controles gepaard ging, toonde follow-uponderzoek een vertraging van de cognitieve aftakeling bij de patiënten aan. De resultaten waren goed genoeg om verdere klinische tests veilig te stellen.
Hoewel sommige van die potentiële therapieën niet aan de verwachtingen beantwoorden, hopen wetenschappers toch om ten minste één middel te vinden dat het geleidelijke verlies van neuronen in de hersenen kan vertragen of stopzetten. Een dergelijke doorbraak zou miljoenen mensen behoeden voor de onverbiddelijke aftakeling van de ziekte van Alzheimer en de weg bereiden voor regeneratieve geneeskunde om verloren mentale functies te herstellen.
Mikken op A-beta kan het opduiken van de ziekte van Alzheimer blokkeren of vertragen, maar of die strategie diegenen die in de meer gevorderde stadia van de ziekte zitten zal behandelen of genezen, blijft onduidelijk. Onderzoekers hebben echter een goede reden om voorzichtig optimistisch te zijn. De recente vloed van ontdekkingen heeft velen van ons ervan overtuigd dat onze zoektocht naar manieren om de ziekte van Alzheimer te voorkomen en te behandelen niet tevergeefs zal blijken te zijn.

Door Michael S. Wolfe

Goede fysieke functie houdt verband met vertraging van de ziekte van Alzheimer

Mon, 22 May 2006 00:00:00 +0200

Onderzoek wijst op verband tussen lichaam en geest

SEATTLE-- Volgens een onderzoek van Group Health Cooperative en de University of Washington dat verschenen is in het nummer van 22 mei van Archives of Internal Medicine kunnen de eerste tekenen van dementie--dus ook van de ziekte van Alzheimer-- van fysieke in plaats van mentale aard zijn.

Het onderzoek volgde 2.288 Group Health-leden van 65 jaar en ouder gedurende zes jaar. Bij het begin van het onderzoek vertoonde niemand tekenen van dementie of de ziekte van Alzheimer. De onderzoekers namen om de twee jaar contact op met de deelnemers en evalueerde dan hun fysiek en mentaal functioneren. Na zes jaar hadden 319 deelnemers dementie ontwikkeld, van wie er 221 de ziekte van Alzheimer hadden. De deelnemers van wie de fysieke functie goed was bij de start van het onderzoek hadden drie keer minder kans om dementie te ontwikkelen dan de deelnemers van wie de fysieke functie minder goed was.

"Iedereen had verwacht dat de eerste tekenen van dementie subtiel cognitieve veranderingen zouden geweest zijn," zegt Eric B. Larson, MD, MPH, directeur van Group Health Center for Health Studies. "We waren verrast toen we merkten dat fysieke veranderingen aan geestelijke aftakeling kunnen voorafgaan." "Wat beschouwd wordt als een hersenziekte, kan in sterke mate verband houden met fysieke fitheid," voegt hij daaraan toe.

In het onderzoek bleken de eerste indicatoren van toekomstige dementie problemen met gaan en evenwicht te zijn. Een zwakke handdruk kan een later teken van de ontwikkeling van dementie zijn bij bejaarden.
Het National Institute on Aging ondersteunde het onderzoek. Medeauteurs waren Li Wang, MS, van het Veterans Affairs Puget Sound Health Care System; en James D. Bowen, MD, en Gerald van Belle, PhD, van de University of Washington.

In een recent rapport in de Annals of Internal Medicine van januari 2006 komen enkele van die onderzoekers tot de bevinding dat wanneer iemand regelmatig lichaamsbeweging heeft, hij minder kans heeft om dementie en dus ook de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen. De oorzaak van dat verband was echter niet duidelijk. Het nieuwe onderzoek oppert een mogelijk pad: regelmatige lichaamsbeweging kan dementie helpen voorkomen omdat het de fysieke conditie verbetert en onderhoudt.

"Die resultaten tonen aan dat bij het ouder worden er een nauwe band is tussen lichaam en geest," zegt Larson. "Fysieke en mentale prestaties gaan hand in hand en alles wat je kan doen om de ene soort van prestaties te verbeteren zal waarschijnlijk ook de andere soort verbeteren." Hij voegt daaraan toe:"Als mensen merken dat ze fysiek beginnen af te takelen, kan fysieke activiteit die aftakeling helpen stoppen of vertragen-- en het risico op een vroege cognitieve verslechtering doen afnemen.

Anderzijds is het volgens hem nog steeds mogelijk dat mensen met fysieke beperkingen, zelfs verlamming, mentaal alert en cognitief fit blijven. Andere onderzoeken hebben aangetoond dat bezig blijven met niet-fysieke vrijetijdsactiviteiten en nieuwe dingen leren ook kunnen helpen bij het vertragen van het begin van dementie. "Een gezond lichaam, een gezonde geest" is volgens hem waarschijnlijk slechts een deel van het verhaal: andere elementen zoals sociale steun en een positieve ingesteldheid zijn waarschijnlijk ook van belang.

Wetenschappers tonen aan dat neuronen proteïne produceren die verband houdt met de ziekte van Alzheimer

Thu, 11 May 2006 00:00:00 +0200

Een vraag waar al lang wordt over gedebatteerd onder wetenschappers die onderzoek doen naar de ziekte van Alzheimer werd definitief beantwoord door wetenschappers van het Gladstone Institute of Neurological Disease in San Francisco.

Met behulp van een uniek muizenmodel hebben Gladstone-onderzoeker Yadong Huang, MD, PhD, en zijn team aangetoond dat in bepaalde omstandigheden neuronen apolipoproteïne E produceren, een proteïne die verband houdt met de ziekte van Alzheimer.

Die cholesterol dragende proteïne die ook gekend is onder de naam apoE heeft drie gewone vormen. Eén daarvan, apoE4, is volgens onderzoeken die de jongste jaren her en der in de wereld werden gepubliceerd, de belangrijkste gekende genetische risicofactor voor de ziekte van Alzheimer. Tot nu toe dachten de meeste onderzoekers dat apoE in de hersenen alleen geproduceerd werd in cellen als stercellen, microglia en ependymaallaagcellen. Controversieel gedurende het afgelopen decennium was de vraag of neuronen, die denken en onthouden mogelijk maken door elektrische signalen te versturen, al dan niet apoE produceren.

Het Gladstone-onderzoek, dat gepubliceerd werd in het nummer van 10 mei van de Journal of Neuroscience en dat in de kijker werd geplaatst in "This Week in the Journal", een afzonderlijke rubriek van het tijdschrift , toont aan dat ook neuronen apoE produceren, maar dan alleen maar als reactie op hersenletsel.

Cruciaal voor die ontdekking was de ontwikkeling van een muizenmodel, dat als enig model in staat is om onderzoekers er attent op te maken dat het apoE-gen ergens wordt aangemaakt. Huang en zijn team zijn erin geslaagd om één van de twee allelomorfen van het apoE-gen een groene fluorescente proteïne te laten produceren die apoE vertegenwoordigt, terwijl de andere allelomorf normaal functioneert. Onder een microscoop toont de licht groene fluorescente gedubde EGFPapoE aan onderzoekers waar het apoE-gen wordt geproduceerd.
"Dit onderzoek brengt een al lang bestaande controverse met betrekking tot de neuronale productie van apoE tot bedaren, " zegt hoofdauteur Huang, wetenschappelijk assistent pathologie en neurologie aan de UCSF. "Ons onderzoek toont duidelijk aan dat neuronen apoE produceren als reactie op een letstel. Zij ondersteunen de theorie dat inzicht in de manier waarop de productie van apoE wordt geregeld in neuronen belangrijk is voor het ontwarren van de mechanismen die aan de basis liggen van apoE4-gerelateerde neurodegeneratieve aandoeningen."

"ApoE-productie kan bij die muizen worden opgespoord met nooit eerder voorgekomen precisie en beslistheid," aldus Qin Xu, PhD, een postdoctorale wetenschapper van Gladstone en de voornaamste auteur van de paper. "Dit muizenmodel, dat gekend is onder de naam 'EGFP knock-in,' is een nieuwe en uiterst veelbelovende benadering om genproductie in vivo te controleren." "Onze EGFPapoE rapporterende muizen kunnen worden gebruikt om apoE-productie op te sporen in om het even welk weefsel en in om het even welk stadium van ontwikkeling," aldus nog Huang. "Zij zullen een waardevol instrument zijn om onderzoek te verrichten naar de normale functies van apoE en de regelende mechanismen die de productie ervan leiden."

Wat nog moet worden vastgesteld is het exacte mechanisme waarmee apoE4, dat niet alleen een rol speelt bij de ziekte van Alzheimer, maar ook bij een aantal andere neurologische ziekten, schade veroorzaakt aan de hersenen. Onderzoeken in het laboratorium van Huang hebben een mogelijk scenario aan het licht gebracht. Het blijkt dat apoE in neuronen onderworpen is aan een verwerking door een enzym dat een deel van de proteïne afknipt, wat resulteert in toxische fragmenten die via het afscheidingspad ontsnappen en doordringen tot in de cytosol (het vloeibare gedeelte van het cytoplasma van een cel). Onderzoeken die momenteel in Gladstone en elders nog aan de gang zijn, tonen aan dat die fragmenten kunnen interfereren met het glucosemetabolisme in de mitochondria (kleine intracellulaire organellen die verantwoordelijk zijn voor de energieproductie en andere functies), wat leidt tot mitochondriale disfunctie en het afsterven van zenuwcellen.

De paper met de titel "Profile and Regulation of Apolipoprotein (Apo) E Expression in Central Nervous System in Mice with Targeting of Green Fluorescent Protein Gene to the apoE Locus" is van de hand van Aubrey Bernardo, David Walker en Tiffany Kanegawa van het Gladstone Institute of Neurological Disease, de president van het Gladstone Institute, Robert W. Mahley, en Xu en Huang. Het werk werd gedeeltelijk gesteund door toelagen van de National Institutes of Heath en een postdoctorale beurs van de John Douglas French Alzheimer's Foundation.

Het Gladstone Institute of Neurological Disease is één van de drie onderzoeksinstituten van de J. David Gladstone Institutes, een privaat niet-commercieel biomedisch onderzoeksinstituut. Gladstone is aangesloten bij de UCSF, een toonaangevende universiteit die wereldwijd gezondheidszorg consequent kenschetst door geavanceerd biomedisch onderzoek te verrichten, postdoctorale studenten op te leiden in de biowetenschappen en complexe behandelingen aan patiënten aan te bieden. Voor meer informatie, surf naar www.gladstone.ucsf.edu en www.ucsf.edu.

Mogelijke therapie om ziekte van Alzheimer te vertragen of te stoppen ?

Mon, 01 May 2006 00:00:00 +0200

PORTLAND, Oregon - Onderzoekers van het Neurological Sciences Institute (NSI) van de Oregon Health & Science University hebben een mogelijk doel gelokaliseerd voor toekomstige therapieën die gericht zijn op het vertragen of stopzetten van de ziekte van Alzheimer. De therapie zou meer in het bijzonder gericht zijn op een structuur in de hersencellen die voordien al werd geïdentificeerd als een structuur die in sterke mate verband houdt met de degeneratieve ziekte. Het onderzoek werd geleid door P. Hemachandra Reddy, Ph.D., een wetenschapper van het NSI en hoofdauteur van het onderzoek. De resultaten werden gepubliceerd in het 1 mei-nummer van het tijdschrift Human Molecular Genetics.

"Het onderzoek toont duidelijk aan hoe structuren met de naam mitochondria in hersencellen een cruciaal onderdeel vormen van het ziekteproces van de ziekte van Alzheimer. In feite blijken mitochondria plaatsen te zijn waar een aanzienlijke ontwikkeling van de ziekte plaats vindt," aldus Reddy. "Onderzoek dat in 2004 door ons laboratorium werd gepubliceerd, haalde genen naar voor die betrokken zijn bij dat proces. Wij geloven bovendien dat toxines die geproduceerd worden door de mitochondria bijdragen tot de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer. Het hele systeem kan met andere woorden één grote feedbacklus zijn. Vandaar dat het mogelijk is dat therapieën die een normale mitochondriale functie stimuleren de ziekte in haar vroege stadia vertragen of stopzetten door de lus te doorbreken. "

Om het onderzoek te kunnen uitvoeren bestudeerden Reddy en zijn collega's muizen die speciaal gekweekt zijn om een op de ziekte van Alzheimer lijkende neurodegeneratieve ziekte te hebben. Net als menselijke alzheimerpatiënten produceren de hersenen van die muizen grote hoeveelheden aan amyloïde voorafgaande proteïne (amyloid precursor protein - APP). Zij ontwikkelen ook formaties die beta-amyloïdeplaques worden genoemd. Door de mitochondriale functie in de hersencellen van die muizen te observeren konden Reddy en zijn collega's vaststellen dat beta-amyloïde zowel binnen als buiten de mitochondria kan worden gevonden. Aangezien mitochondriale oxidatieve beschadiging een kenmerk van de ziekte van Alzheimer is, gaan de wetenschappers ervan uit dat de hogere accumulaties van die substanties verantwoordelijk zijn. Bovendien vonden de wetenschappers een grotere hoeveelheid waterstofperoxide bij de alzheimermuizen, die waarschijnlijk geproduceerd werd door de mitochondria als gevolg van de oxidatieve beschadiging.

"Wij denken dat de ziekte gemuteerde APP en beta-amyloïde produceert, wat op zijn beurt een effect heeft op de mitochondriale functie. Dat resulteert in een toegenomen productie van waterstofperoxide, wat een voortgang van de ziekte en grote hoeveelheden beta-amyloïde tot gevolg heeft," aldus Reddy. "Dit model blijkt met andere woorden een vicieuze cirkel te zijn, waarbij de beschadiging van hersencellen toeneemt en zich zelf in feite in stand houdt."

Vroeger en overeenkomstig onderzoek van menselijk weefsel van alzheimerpatiënten bevestigt eveneens toegenomen hoeveelheden beta-amyloïde in hersencelmitochondria en lijkt overeen te komen met die conclusies.

"De bevindingen zijn zeer significant aangezien ze meer inzicht bieden in de mechanismen achter de ziekte van Alzheimer," aldus medeauteur Joseph F. Quinn, M.D., een klinische neuroloog aan het Layton Center for Aging & Alzheimer's Disease Research van de OHSU en hoogleraar neurologie en cel- en ontwikkelingsbiologie aan de OHSU School of Medicine. "In feite is de OHSU betrokken bij een onderzoek dat gefinancierd wordt door het National Institute on Aging en dat betrekking heeft op een antioxidatiemiddelentherapie voor de ziekte van Alzheimer met antioxidatiemiddelen die gericht zijn op de mitochondria."

Terwijl de menselijke onderzoeken worden opgestart zullen Reddy en zijn collega's verder gaan met bijkomende onderzoeken in de muizenmodellen voor de ziekte van Alzheimer om na te gaan of de oxidatieve beschadiging van mitochondria kan worden voorkomen in de vroege stadia van de ziekte.

Het huidige onderzoek werd gefinancierd door The American Federation for Aging Research, het Alzheimer's Disease Center van Oregon en de National Institutes of Health.

De medeauteurs van het onderzoek zijn: Maria Manczak (hoofdauteur), Thimmappa S Anekonda, OHSU Neurological Sciences Institute; Edward Henson and Joseph Quinn, Department of Neurology, OHSU School of Medicine; Byung S. Park, Division of Biostatistics, Department of Public Health and Preventive Medicine, OHSU School of Medicine.

Het Neurological Science Institute van de OHSU bevindt zich in de West Campus van de universiteit, in Beaverton. De taak van het NSI bestaat erin ons inzicht in de hersenen en in neurologische aandoeningen te doen toenemen. Wetenschappers van het NSI maken gebruik van geïntegreerde en interdisciplinaire benaderingen om de kennis over de werking van de hersenen en het zenuwstelsel uit te breiden. Hun doel bestaat erin nieuwe kennis te vertalen in innoverende manieren om neurologische ziekten en aandoeningen te diagnosticeren, te behandelen, te genezen en te voorkomen.

Onderzoekers ontdekken een nieuwe genetische oorzaak van de ziekte van Alzheimer

Wed, 19 Apr 2006 00:00:00 +0200

Antwerpen, België − Onderzoekers van het Vlaams Interuniversitair Instituut voor Biotechnologie (VIB) verbonden aan de Universiteit van Antwerpen zijn de eersten die aantonen dat de hoeveelheid amyloïde-eiwit in hersencellen een grote risicofactor is voor de ziekte van Alzheimer. Van amyloïde-eiwit was al geweten dat het de voornaamste component was van de seniele plaques in de hersenen van patiënten. De nieuwe ontdekking toont aan dat hoe meer eiwit er wordt geproduceerd, hoe jonger de dementiepatiënt is.

De ziekte van Alzheimer
De ziekte van Alzheimer is een geheugenstoornis die tot 70% van alle dementiepatiënten treft. In België lijden ongeveer 100.000 personen aan de ziekte. De ziekte vernietigt geleidelijk aan de hersencellen in de diepe zones van de hersenen die verantwoordelijk zijn voor geheugen en kennis. Sinds de ziekte voor het eerst werd beschreven - door Alois Alzheimer, 100 jaar geleden − hebben wetenschappers ijverig gezocht naar manieren om ze te behandelen.

De vorming van amyloïdeplaque speelt een cruciale rol
Genetisch onderzoek heeft aangetoond dat er een rechtstreeks verband is tussen amyloïde-eiwit en de ontwikkeling van seniele plaques en het verlies van cellen. Amyloïde-eiwit ontstaat wanneer het door enzymen word afgesneden van een groter eiwit dat eraan vooraf gaat. In zeer zeldzame gevallen (minder dan 1 keer per 1000 patiënten) verschijnen er mutaties in dat aan amyloïde voorafgaand eiwit, zodat het van vorm verandert en anders wordt versneden. Het amyloïde-eiwit dat dan wordt gevormd heeft andere kenmerken, zodat het begint samen te klitten en wordt neergeslagen als amyloïdeplaques. De ontwikkeling van amyloïdeplaques in het hersenweefsel van alzheimerpatiënten is een centrale factor in de zoektocht naar een therapie voor de ziekte van Alzheimer.

Veel of weinig aan amyloïde voorafgaand eiwit is een risicofactor. Het feit dat patiënten met het syndroom van Down de ziekte van Alzheimer krijgen toont aan dat de hoeveelheid van het aan amyloïde voorafgaand eiwit bijdraagt tot de ziekte: in feite hebben patiënten met het syndroom van Down 3 kopieën van het gen (of erfelijke code) voor het aan amyloïde voorafgaand eiwit en produceren ze daardoor 150% in plaats van 100% van het eiwit.

Vandaar dat Jessie Theuns en haar collega's onder leiding van Christine Van Broeckhoven de hypothese opstelden dat de hoeveelheid aan amyloïde voorafgaand eiwit ook een rol speelt bij de ziekte van Alzheimer. De genetici uit Antwerpen bestudeerden systematisch de erfelijke code die verantwoordelijk is voor het controleren van de expressie van het gen (= promotor). Biologische processen in ons lichaam worden strikt geregeld, voornamelijk door het strikt controleren van de hoeveelheid van ieder eiwit dat wordt geproduceerd. De promotor van een gen heeft de meest belangrijke controlefunctie in dat proces.

Bij jongere Belgische en Nederlandse alzheimerpatiënten (jonger dan 70) vonden de onderzoekers genetische variaties in de promotor die de genexpressie en dus de vorming van aan amyloïde voorafgaand eiwit deden toenemen. Die variaties in de promotor, die de expressie doen toenemen, komen tot 20 keer frequenter voor (2 per 100 patiënten) dan de mutaties in het aan amyloïde voorafgaand eiwit die de vorm wijzigen. Bovendien is er een verband met de leeftijd waarop de symptomen het eerst worden vastgesteld: hoe hoger de expressie (tot 150% zoals bij het syndroom van Down), hoe jonger de patiënt (tussen 50 en 60 jaar). De hoeveelheid aan amyloïde voorafgaand eiwit is dus een genetische risicofactor voor de ziekte van Alzheimer in het verouderingsproces.

Vooruitzichten voor tests en behandelingen
Die nieuwe bevindingen hebben geleid tot een nieuw inzicht, namelijk dat de hoeveelheid aan amyloïde voorafgaand eiwit en dus de hoeveelheid amyloïde-eiwit in hersencellen significant bijdraagt tot het risico op het oplopen van de ziekte van Alzheimer. Met die ontdekking zal moeten worden rekening gehouden bij diagnostische tests en bij het zoeken naar nieuwe medicamenten.

Mediterraan voedsel verlaagt het risico op de ziekte van Alzheimer bij Amerikanen

Tue, 18 Apr 2006 00:00:00 +0200

Onderzoekers nemen een dosisresponseffect waar
Amerikanen die mediterraans voedsel aten -heel veel fruit, groenten, granen, wat vis en alcohol en een beetje zuivel en vlees- hadden minder risico op de ziekte van Alzheimer bij het ouder worden. Die bevindingen werden gepubliceerd in het aprilnummer van Annals of Neurology, een tijdschrift dat wordt uitgegeven door John Wiley & Sons. Het artikel is ook online beschikbaar via Wiley Interscience (www.interscience.wiley.com/journal/ana).

Experts denken dat voedsel een rol kan spelen in de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer, maar epidemiologische gegevens over voedsel en de ziekte van Alzheimer spreken elkaar tegen en hoewel afzonderlijke voedingsmiddelen al werden bestudeerd, is dat niet het geval voor algemene voedselpatronen. Om wat te doen aan dat gebrek aan gegevens ontworpen onderzoekers onder leiding van Nikolaos Scarmeas van het Columbia University Medical Center een prospectief op een gemeenschap gebaseerd onderzoek bij 2.258 niet-demente personen in New York City. Het onderzoek werd gefinancierd door het NIH/NIA.

De proefpersonen maakten deel uit van het Washington Heights-Inwood Columbia Aging- project en voor elke persoon verzamelden de onderzoekers de medische en neurologische voorgeschiedenis, voerden ze een gestandaardiseerd lichamelijk en neurologisch onderzoek uit en hadden ze een persoonlijk gesprek om de gezondheid en de neuropsychologische functie te evalueren. Die informatie werd gebruikt om een aanwezigheid of afwezigheid van dementie te diagnosticeren. De proefpersonen werden gemiddeld gedurende 4 jaar ongeveer om de 18 maand opnieuw geëvalueerd.

De onderzoekers verzamelden ook voedingsgegevens bij de proefpersonen met behulp van een semi-kwantitatieve voedselfrequentievragenlijst. Ze kenden een score toe met betrekking tot mediterraan voedsel (0-9) op basis van een voordien beschreven methode. Tijdens het onderzoek werden 262 leden van de onderzoekspopulatie gediagnosticeerd met de ziekte van Alzheimer.

"Hoe meer een proefpersoon zich hield aan een mediterraan voedselpakket, hoe minder risico hij liep om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen, " zeggen de auteurs. Voor elk bijkomend punt dat werd gescoord (hoe meer punten hoe meer mediterraan voedsel) daalde het risico op de ziekte van Alzheimer met 9 tot 10 procent. In vergelijking met de proefpersonen die zich het minst hielden aan een mediterraan voedselpakket liepen de proefpersonen in de middengroep 15 tot 21 procent minder risico op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer en die in de hoogste groep 39 tot 40 procent, wat wijst op een significant dosisresponseffect. Het verband bleef ook na aanpassing voor potentiële storende factoren zoals leeftijd, geslacht, etnie, opleiding, calorie-inname, body mass index, roken en andere ongezonde omstandigheden significant.

Een mogelijk beperking van het onderzoek is de onnauwkeurige meting van de voedingsgewoonten van de proefpersonen, hoewel de onderzoekers een voordien ontwikkelde en geteste voedingsevaluatie gebruikten en aanvoeren dat de verkeerde metingen in feite een onderschatting van het verband kunnen hebben veroorzaakt. Ook de verkeerde classificatie van de ziekte is een mogelijke beperking, hoewel de diagnose werd gesteld door ervaren artsen en gebaseerd was op een uitgebreide evaluatie en standaardcriteria. Subtiele veranderingen in de voedingsgewoonten ten gevolge van vroege symptomen van de ziekte van Alzheimer, een andere potentiële beperking, bleken zich niet te hebben voorgedaan, aangezien de trouw aan het mediterraan voedselpakket vrij stabiel bleek te zijn.

"We concluderen dat een grotere trouw aan het mediterraan voedselpakket verband houdt met een afname van het risico op de ziekte van Alzheimer," zeggen ze. Bovendien zeggen ze dat voordien al werd aangetoond dat de heilzame effecten van het mediterraan voedselpakket voor niet-neurologische aandoeningen veralgemeend kunnen worden voor verschillende populaties en dat het huidige onderzoek de kans bood om bij een multi-etnische gemeenschap in de Verenigde Staten de effecten te bestuderen die mediterrane voeding heeft op een neurologische ziekte.

DNA-genvaccin beschermt tegen schadelijk eiwit van de ziekte van Alzheimer

Wed, 29 Mar 2006 00:00:00 +0200

Doses met DNA-gen beklede gouden partikels beschermen muizen tegen een eiwit dat betrokken is bij de ziekte van Alzheimer, zo ontdekten onderzoekers van het UT Southwestern Medical Center.

Door onder druk het gen te injecteren dat verantwoordelijk is voor het produceren van het specifieke eiwit – dat amyloïde-beta 42 wordt genoemd – zorgden de onderzoekers ervoor dat de muizen antilichamen aanmaakten en in grote mate de opeenhoping van het eiwit in de hersenen deden afnemen. De opeenhoping van amyloïde-beta 42 bij mensen is een kenmerk van de ziekte van Alzheimer.
"De bedoeling van het onderzoek was uit te maken of het antilichaam therapeutisch doeltreffend is als een middel om de vorming van amyloïde-betaopslag in de hersenen te remmen en dat bleek het geval te zijn," zegt Dr. Roger Rosenberg, de hoofdauteur van het onderzoek en directeur van het Alzheimer's Disease Center van UT Southwestern.
De geninjectie vermijdt een ernstig neveneffect dat zorgde voor de annulering van een eerdere menselijk multicentraproef met amyloïde-beta 42, zeggen onderzoekers. UT Southwestern nam niet deel aan die proef. Bij dat eerder onderzoek kregen mensen injecties met dat eiwit en sommige van hen ontwikkelden een gevaarlijke hersenontsteking.
Het nieuwe onderzoek is online beschikbaar en verschijnt in een volgend nummer van de Journal of the Neurological Sciences.
De onderzoekers maakten gebruik van gemuteerde muizen met twee defectieve menselijke genen die verband houden met de ziekte van Alzheimer, namelijk genen die amyloïde-beta 42 produceren. "Na zeven maand slaan de muizen grote hoeveelheden amyloïde-beta 42 op," zegt Dr. Rosenberg, die de gerenommeerde Abe (Brunky), Morris and William Zale-leerstoel neurologie bekleed.
Toen de muizen jong waren bekleedden de wetenschappers microscopische kleine partikels met menselijke amyloïde-beta 42-genen die verbonden waren met andere genen die cellen programmeren om het eiwit aan te maken. De partikels werden dan met een genenpistool dat gebruik maakt van een heliumstoot in de huidcellen van de oren van de muizen geïnjecteerd.
Na in een periode van verschillende maanden 11 injecties te hebben gekregen, vertoonden de muizen een grote hoeveelheid antilichamen tegen amyloïde-beta 42, en een afname van plaques in hun hersenen van 60 tot 77,5 procent.
Ter controle injecteerden de wetenschappers gemuteerde muizen met een verwant maar ongevaarlijk eiwit, namelijk amyloïde-beta 16, of met een genvaccin waarin geen amyloïdegenen zaten. Die behandelingen veroorzaakten geen productie van antilichamen en de muizen vertoonden grote hoeveelheden amyloïde-beta 42-hersenplaques die normaal worden vastgesteld bij dieren met die mutaties.
De geninjectie zorgde voor betere resultaten dan en eerder onderzoek met mensen waarbij het amyloïde-beta 42-eiwit in de spieren werd geïnjecteerd, zegt Dr. Rosenberg. Dat onderzoek werd stopgezet toen bleek dat een klein percentage van de deelnemers een ontsteking van de hersenen en het ruggenmerg ontwikkelden.
Het injecteren van het gen daarentegen veroorzaakte geen hersenontsteking bij de muizen.
Dr. Rosenberg zegt dat het verschil gedeeltelijk te verklaren is door het feit dat in de proef met mensen het eiwit samen met een zogenaamde helpende substantie werd geïnjecteerd, die de immuniteitsreactie tot een abnormale peil deed stijgen, wat een gevaarlijke hersenontsteking veroorzaakte. Bovendien waren er bij de immuniteitsreactie van de mensen misschien zogenaamde Th1-antilichamen betrokken, die in geringe mate hersenontsteking kunnen veroorzaken. Er was ook geen hulpmiddel nodig voor de productie van antilichamen.
De genimmunisering wordt nu onderworpen aan onderzoek met dieren, maar het uiteindelijke doel is een klinische test met mensen. De onderzoekers willen ook nagaan of de genimmunisering de omvang van de plaques die aanwezig zijn in de hersenen van muizen achteruit kan doen gaan.
Dit perscommuniqué is te vinden op http://www.utsouthwestern.edu/home/news/index.html

Pin1-enzym cruciaal bij het voorkomen van het begin van de ziekte van Alzheimer

Wed, 22 Mar 2006 00:00:00 +0100

BOSTON – Uit een nieuwe ontdekking blijkt dat Pin1, een enzym waarvan eerder al was aangetoond dat ze de vorming van knoopachtige letsels in de hersenen van alzheimerpatiënten voorkomt, ook een centrale rol speelt bij het beteugelen van de ontwikkeling van amyloïdepeptideplaques, het tweede hersenletsel dat de ziekte van Alzheimer kenmerkt.

De nieuwe bevindingen, aangetoond in een onderzoek met dieren, leveren het bewijs dat Pin1 (prolylisomerase) van essentieel belang is om personen met leeftijdsgebonden neurodegeneratie te beschermen en leggen voor het eerste een rechtsreeks verband tussen amyloïdeplaques en tau-knopen, de twee afwijkende structuren die worden beschouwd als de pathologische kenmerken van de slopende ziekte. Het onderzoek werd geleid door onderzoekers van het Beth Israel Deaconess Medical Center (BIDMC) en de Harvard Medical School en wordt gepubliceerd in het nummer van het tijdschrift Nature dat op 23 maart 2006 verschijnt.

"Een eeuw geleden, namelijk in 1906, nam de Duitse arts Alois Alzheimer voor het eerst een overvloed aan die plaques en knopen waar in de hersenen van de alzheimerpatiënten," zegt de hoofdauteur van het onderzoek, Kun Ping Lu, MD, PhD, een onderzoeker van de Division of Cancer Cell Biology van het BIDMC en hoogleraar Geneeskunde aan de Harvard Medical School.

"In de loop der jaren werd er intensief onderzoek verricht naar de oorzaken van die twee letsels, maar het verband ertussen bleef controversieel en moeilijk te vinden," legt hij uit. "In combinatie met recente onafhankelijke onderzoeken die aantonen dat genetische wijzigingen in het menselijk Pin1-gen verband houden met een afgenomen Pin1-eiwitpeil en een verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer, tonen de nieuwe resultaten aan dat een tekort aan Pin1-enzym de cruciale schuldige voor het begin van de ziekte van Alzheimer kan zijn."

Samen met Tony Hunter van het Salk Institute, identificeerde Lu het Pin1-enzym voor het eerst in 1995. Acht jaar later, in 2003, toonden Lu en zijn collega's aan dat Pin1 de defosforilatie van tau bevordert, waarbij het eiwit dat geknoopt was en overbelast werd met een overvloed aan fosfaatmoleculen "ontknoopt" wordt. Ze bevestigden bovendien dat wanneer Pin1 ontbrak, neuronen in de zones van de hersenen die verantwoordelijk zijn voor het geheugen, het begeven onder het gewicht van de tau-eiwitknopen, wat uiteindelijk leidt tot leeftijdsgebonden neurodegeneratie.

In het nieuwe onderzoek beweren Lu en zijn medeauteurs dat Pin1 op een gelijkaardige manier zou kunnen werken om de splitsing van APP (amyloid precursor protein: aan amyloïde voorafgaand eiwit) en de productie van amyloïde-beta te regelen, waardoor de vorming van plaques wordt voorkomen.

"Amyloid precursor protein" wordt langs twee verschillende banen in de hersenen gesplitst of verwerkt, zegt Lu. Langs de normale baan wordt het in kleine segmenten gesplitst die belangrijk zijn voor de groei en de overleving van neuronen. Langs de pathologische baan echter wordt APP in fragmenten gebroken van twee soorten amyloïdebetapeptiden – Abeta40 en het uiterst toxische Abeta42. In tegenstelling tot de segmenten van de normale baan, zijn de amyloïdepeptidefragmenten geneigd om samen te klonteren, wat leidt tot de vorming van de lastige plaques.

Lu en zijn collega's begonnen met het bestuderen van de relatie tussen APP en Pin1 met behulp van een krachtige microscopische techniek met de naam Nuclear Magnetic Resonance-spectroscopie (NMR).

Samen met Linda Nicholson van de Cornell University observeerden de onderzoekers via NMR dat APP misvormd raakte en moeilijk terug in zijn oorspronkelijke vorm kon worden hersteld als het werd gefosforileerd (een proces waarbij er extra fosfaat wordt verworven). Zodra er echter Pin1 werd ingebracht, nam APP terug zijn normale vorm aan – met een indrukwekkende snelheid.

"Wij hadden voordien gesteld dat Pin1 de eiwitfunctie regelde met zeer snelle structurele wijzigingen, maar die activiteit was eigenlijk nog nooit gevisualiseerd," legt Lu uit. "Nu waren we voor het eerst in staat om het proces daadwerkelijk te bekijken."

Aan de hand van celmodellen gingen de auteurs daarna de effecten van Pin1 op de productie van Abeta bestuderen, zegt Lu. "We waren in staat om aan te tonen dat de bijregeling van Pin1 de generering van Abeta deed afnemen en de verwijdering van het Pin1-gen de productie van Abeta spectaculair deed toenemen doordat de APP-verwerking van de normale baan naar de pathologische baan werd verschoven."

Om inzicht te krijgen in het relatieve belang van Pin1 voor de productie van verschillende amyloïdepeptiden in de hersenen bestudeerde de wetenschappers wijzigingen in de APP-verwerking en de productie van verschillende Abeta-peptiden in twee aparte muismodellen: Pin1-eliminatiemuizen en muizen waarbij Pin1 geëlimineerd was en gemuteerde APP (dat het begin van de ziekte van Alzheimer veroorzaakt) tegelijkertijd in grote mate aanwezig was.

"Aangezien de effecten van Pin1-eliminatie leeftijdsgebonden zijn, vergeleken we het Abeta-peil in de hersenen van muizen op verschillende leeftijden," legt Lu uit. En de resultaten toonden inderdaad aan dat Pin1-eliminatie de APP-verwerking alweer van de normale baan naar de pathologische baan deed verschuiven in de muizenhersenen. Bovendien bleek, voegt hij eraan, dat hoewel Pin1-eliminatie het Abeta40-peil niet significant wijzigde, het peil van het onoplosbare Abeta42 er wel selectief door steeg, namelijk een significante 30 tot 50 percent in twee aparte muizenmodellen, wat overeenkomt met wat wordt ontdekt in de hersenen van alzheimerpatiënten en in muizenmodellen van de ziekte.

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak van dementie bij bejaarden en treft naar schatting 4 miljoen personen in de Verenigde Staten. Verwacht wordt dat dat aantal de komende jaren in aanzienlijke mate zal stijgen ten gevolge van het ouder worden van de babyboomergeneratie.

"Net als wat eerder werd aangetoond met betrekking tot tau-eiwitten, blijkt dat Pin1 iets doet om misvormde aan amyloïde voorafgaande eiwitten weer hun oorspronkelijke gezonde vorm te geven en zo misschien het begin van neurodegeneratie en de ontwikkeling van dementie voorkomt," zegt D. Stephen Snyder, PhD, van het Etiology of Alzheimer's Disease program van het National Institute on Aging, dat het onderzoek ondersteunde. "De bevindingen bieden belangrijke nieuwe inzichten in de moleculaire gebeurtenissen die leiden tot de ziekte van Alzheimer die we kunnen gebruiken voor het ontwikkelen van therapieën voor de behandeling van de wijdverspreide ziekte."

De medeauteurs van het onderzoek zijn de BIDMC-onderzoekers Lucia Pastorino, PhD, Anyang Sun, PhD, Xiao Zhen Zhou, MD, Martin Alastik, PhD, Greg Finn, PhD, Gerburg Wulf, MD, PhD, en Jormay Lim, PhD; Pei-Jung Lu, PhD, van het Kaohsiung Veterans General Hospital in Taiwan, China; Shi-Hua Li, PhD, en Xiaojiang Li, PhD, van de Emory University in Atlanta, Georgia; Weiming Xia, PhD, van het Brigham and Women's Hospital, Boston; en Linda Nicholson, PhD, van de Cornell University, Ithaca, New York.

Het onderzoek werd gedeeltelijk gefinancierd met toelagen van de National Institutes of Health, de National Science Foundation en de Taiwan National Science Council.

Onderzoeksteam identificeert oorzaak van geheugenverlies; identificatie kan leiden tot ontwikkeling van medicament tegen dementie

Fri, 17 Mar 2006 00:00:00 +0100

Een onderzoeksteam met leden van de Johns Hopkins Universityen de University of Minnesota Medical School heeft voor het eerst een substantie in de hersenen geïdentificeerd die geheugenverlies veroorzaakt. Die identificatie geeft medicatieontwikkelaars een doel voor het maken van medicamenten voor het behandelen van geheugenverlies bij patiënten met dementie.

Michela Gallagher, de Krieger-Eisenhower-professor en voorzitter van het Department of Psychological and Brain Sciences van de Johns Hopkins University. (Afbeelding welwillend ter beschikking gesteld door de Johns Hopkins University)

Karen H. Ashe van de University of Minnesota Medical School leidde het onderzoeksteam, dat zijn resultaten publiceert in het nummer van Nature van 16 maart. Het team bestond onder meer uit Michela Gallagher, de Krieger-Eisenhower-professor en voorzitter van het Department of Psychological and Brain Sciences van de Johns Hopkins University, en Ming T. Koh, een postdoctorale assistent.

"Nu dat we een eiwitcomplex hebben gevonden dat cognitieve achteruitgang en geheugenverlies veroorzaakt, zullen we ons onderzoek niet alleen kunnen toespitsen op de manier waarop die substantie betrokken is bij de ziekte, maar ook op de preventie ervan," zegt Gallagher.

Zodra we meer inzicht hebben in het geheugenrovende eiwitcomplex, kunnen er medicamenten worden ontwikkeld om de ziekte van Alzheimer te stoppen, zeggen de onderzoekers.

Momenteel hebben ongeveer 4,5 miljoen Amerikanen de ziekte van Alzheimer, een aantal waarvan wordt verwacht dat het de volgende 20 jaar tot 14 miljoen zal stijgen.

Vroeger werd algemeen aangenomen dat de ziekte van Alzheimer veroorzaakt wordt door plaques en knopen, onnatuurlijke ophopingen van twee eiwitten die natuurlijk voorkomen in de hersenen: amyloïde-beta, dat zich ontwikkelt tot plaques tussen de zenuwcellen in de hersenen, en tau, dat de knopen vormt in de zenuwcellen.

Het laboratorium van Ashe bewees vorig jaar dat de knopen niet de oorzaak zijn van geheugenverlies; het meest recente onderzoek toont aan dat de plaques evenmin een belangrijke oorzaak zijn.

Personen met de ziekte van Alzheimer vertonen geheugenbeschadiging voor ze formeel gediagnosticeerd zijn of voor er zenuwcellen in hun hersenen beginnen af te sterven. Vandaar dat het vaak moeilijk uit te maken valt of iemand aan de normale geheugenverzwakking lijdt die samenhangt met het ouder worden, dan wel in de eerste stadia van de ziekte van Alzheimer zit.

De onderzoekers beweerden dat er een substantie in de hersenen aanwezig is die geheugenaftakeling veroorzaakt voor er zenuwcellen beginnen af te sterven. Om die hypothese te testen gebruikte het team muizen met een genetische opbouw die gemanipuleerd was om geheugenverlies te ontwikkelen zoals mensen subtiele geheugenproblemen ontwikkelen in de vroegste stadia van de ziekte van Alzheimer. Door muizen te gebruiken die vroege tekenen van geheugenverlies vertoonden en die geen plaques of zenuwcelverlies in de hersenen hadden, ontdekten ze een vorm van het amyloïde-beta-eiwit die verschilt van plaques. Ze extraheerden en zuiverden het nieuw gevonden eiwitcomplex en injecteerden het in gezonde ratten. De ratten leden daarna aan cognitieve beschadiging, wat bevestigde dat dat eiwit een schadelijk effect heeft op het geheugen.

Onderzoekers van de University of Southern California en de University of California, Irvine, werkten ook mee aan het onderzoek.

Bloeddrukverlagende medicamenten doen het risico op de ziekte van Alzheimer afnemen

Mon, 13 Mar 2006 00:00:00 +0100

Maandag, 13 maart (HealthDay News) -- Medicamenten om de bloeddruk te verlagen, met name diuretica, helpen volgens een nieuw onderzoek het risico op de ziekte van Alzheimer afnemen.

Experts denken dat een hoge bloeddruk het risico op de ziekte die de hersenen aantast doet toe nemen. Dat betekent dat medicamenten die hypertensie - een andere naam voor hoge bloeddruk - doen afnemen ook het risico op de ziekte van Alzheimer doen afnemen.

"Wij ontdekten dat er bij personen die middelen tegen hoge bloeddruk namen, over een periode van drie tot vier jaar 40% minder kans was op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer," zegt medeauteur Peter P. Zandi, een assistent-professor aan de Bloomberg School of Public Health van de Johns Hopkins University.

Medicamenten die de bloeddruk verlagen zijn onder meer diuretica, bètablokkers en calciumkanaalblokkers. Hoewel diuretica het grootste voordeel boden aan de deelnemers aan het onderzoek, "vonden we het bewijs dat er ook een lager risico is als er calciumkanaalblokkers worden gebruikt," aldus nog Zandi.

Zijn team publiceerde zijn rapport in de online editie van 13 maart van Archives of Neurology.

Tijdens hun onderzoek verzamelden Zandi en zijn collega's tussen 1995 en 1998 gegevens van bijna 3,300 bejaarden uit Cache County, Utah. Van de personen die bij het onderzoek werden betrokken namen er meer dan 1.500 bloeddrukverlagende medicatie. In 1998 bleek dat 104 personen de ziekte van Alzheimer hadden ontwikkeld.

De onderzoekers ontdekten dat personen die bij de start van het onderzoek bloeddrukverlagende medicamenten namen, significant minder kans hadden om de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen, in vergelijking met de personen die dat niet deden.

Het grootste effect hadden kaliumsparende diuretica -- medicamenten die bijkomende bestanddelen bevatten om het kaliumgehalte in het bloed op peil te houden. Het team van Zandi ontdekte dat die medicamenten gekoppeld waren aan een reductie van meer dan 70% van het risico op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer.

Calciumkanaalblokkers reduceerden het risico tot 50 percent, maar andere bloedverlagende medicamenten hadden volgens Zandi weinig effect op de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer.

Zandi benadrukte dat de bevindingen met de nodige voorzichtigheid moeten worden benaderd. "We willen niet dat iemand van bloeddrukverlagende medicatie gaat veranderen op basis van dit ene rapport," zegt hij. "Het onderzoek stelt een hypothese voor die verder moet worden uitgewerkt en onderzocht door andere onderzoeken."

Eén expert denkt dat de resultaten van dit waarnemingsonderzoek sterk genoeg zijn om te worden voortgezet in klinische tests.

"De nieuwe bevinding moet worden benaderd met het voorbehoud dat de auteurs hebben geïdentificeerd -- namelijk dat het op verschillende manieren mogelijk is dat het verband met een afgenomen risico op de ziekte van Alzheimer dat zij hebben waargenomen, geen echte bescherming weerspiegelt tegen de ziekte van Alzheimer," aldus Greg M. Cole, een neuroloog van het Greater Los Angeles VA Healthcare System en mededirecteur van het Alzheimer's Disease Research Center van de David Geffen School of Medicine van de UCLA.

Net als andere risicofactoren voor cardiovasculaire ziekten, wordt een verhoogde bloeddruk constant in verband gebracht met een verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer, zegt Cole.

"Hoewel klinische tests met andere bloeddrukverlagende medicamenten geen bescherming tegen de ziekte van Alzheimer hebben aangetoond, is de risicoreductie van bijna 75 % voor de ziekte van Alzheimer die in het onderzoek in verband wordt gebracht met het gebruik van kaliumsparende diuretica groot genoeg om klinische tests met die specifieke klasse van diuretica in overweging te nemen," zegt hij.

De Alzheimer's Association schat dat het aantal Amerikanen dat gediagnosticeerd zal worden met de ziekte van ongeveer 4 miljoen nu tegen het midden van de eeuw zal stijgen tot meer dan 16 miljoen.

Met dat cijfer in het achterhoofd zei Cole: "Zelfs als dat betekent dat we meer geld moeten spenderen aan onderzoek, moeten wij ons haasten en veilige manieren identificeren en testen om de ziekte van Alzheimer te voorkomen, voordat de 70 miljoen ouder wordende babyboomers ons gezondheidszorgstelsel failliet doen gaan."

Onderzoekers ontdekken dat chemische stof die in curry wordt aangetroffen het immuunsysteem kan helpen bij het verwijderen van de amyloïdeplaques

Fri, 10 Mar 2006 00:00:00 +0100

Onderzoekers van de University of California-Los Angeles (UCLA) en VA Greater Los Angeles Health Care System (VA) ontdekten dat kurkumine — een chemische stof die in curry en tarmeriek wordt aangetroffen — het immuunsysteem kan helpen bij het uit de hersenen verwijderen van amyloïde-beta, de stof die de plaques van de ziekte van Alzheimer vormt.
De vroege laboratoriumbevindingen, die op 9 oktober 2006 in de Journal of Alzheimer's Disease werden gepubliceerd, kunnen leiden tot een nieuwe benadering van de behandeling van de ziekte van Alzheimer door de natuurlijke functie van het immuunsysteem te verbeteren aan de hand van kurkumine, een stof die gekend is voor haar anti-inflammatoire en antioxiderende eigenschappen.
Aan de hand van bloedstalen van zes alzheimerpatiënten en drie gezonde controlepatiënten isoleerden de onderzoekers cellen die macrofagen worden genoemd: een soort van "PacMen" van het immuunsysteem, die door de hersenen en het lichaam reizen en afvalproducten opslokken, dus ook amyloïde-beta (de voornaamste component van de amyloïdeplaques in de hersenen van alzheimerpatiënten).
Het team behandelde de macrofagen gedurende 24 uur in een celcultuur met een medicament dat afgeleid is van kurkumine en voegde dan amyloïde-beta toe. Behandelde macrofagen van drie van de zes alzheimerpatiënten vertoonde een verbeterde opname van amyloïde-beta in vergelijking tot de macrofagen van de patiënten die niet met kurkumine waren behandeld. De macrofagen van de gezonde controlepersonen, die amyloïde-beta al doeltreffend verwijderden, vertoonden geen verandering wanneer er kurkumine werd toegevoegd.
"Kurkumine verbeterde de opname van amyloïde-beta door immuuncellen bij 50 procent van de alzheimerpatiënten. Die eerste bevindingen tonen aan dat kurkumine het immuunsysteem van specifieke alzheimerpatiënten kan helpen stimuleren," zegt Dr. Milan Fiala, auteur van het onderzoek en onderzoeker van de David Geffen School of Medicine aan de UCLA en het VA Greater Los Angeles Health Care System. "Wij verwachten dat die positieve resultaten in een proefbuis kunnen worden vertaald naar klinisch gebruik, maar er moet meer onderzoek gebeuren alvorens kurkumine kan worden aanbevolen."
"Onze volgende stap is het identificeren van de factoren die die immuuncellen hielpen reageren," zegt Laura Zhang, een auteur van het onderzoek en onderzoeksassistente van de UCLA/VA in het laboratorium van Fiala.
Fiala merkt op dat de methode die de onderzoekers gebruikten om de immuuncelreactie van de macrofagen te testen een nieuwe manier kan aanreiken om de doeltreffendheid van medicamenten bij het verwijderen van amyloïde-beta uit de hersenen te evalueren en kan helpen om de behandeling van de ziekte van Alzheimer aan de patiënt aan te passen.
Volgens Fiala zijn macrofagen de soldaten van het aangeboren immuunsysteem — het deel van het immuunsysteem dat al aanwezig is bij de geboorte. Kurkumine kan de natuurlijke immuniteitsfunctie van het lichaam ondersteunen door macrofagen rechtstreeks te helpen bij het verwijderen van amyloïde-beta. De behandeling van macrofagen met kurkumine verschilt fundamenteel van sommige vaccinbenaderingen die momenteel worden bestudeerd.

UCI-onderzoekers identificeren eerste verbinding om de voortgang van de ziekte van Alzheimer te blokkeren

Wed, 01 Mar 2006 00:00:00 +0100

Verbinding vermindert kenmerkende letsels van de ziekte bij muizen, wat de cognitieve functie verbetert

University of California, Irvine, Calif., 1 maart 2006

De afgelopen jaren stond LaFerla in de voorste gelederen op het vlak van onderzoek naar de ziekte van Alzheimer en heeft hij een aantal belangrijke stappen gezet in de interpretatie van de moleculaire ontwikkeling van de ziekte. Naast het feit dat hij heeft ontdekt dat een vroege behandeling van beta-amyloïdeplaques de voortgang van de ziekte van Alzheimer kan stoppen, creëerden hij en zijn team de genetisch gewijzigde muis die werd gebruikt in het onderzoek. Zijn werk bracht ook aan het licht dat een chronische blootstelling aan nicotine sommige hersenafwijkingen die verband houden met de ziekte van Alzheimer erger maakt, wat in tegenspraak is met de algemene opvatting dat nicotine kan worden gebruikt om de ziekte te behandelen.

Het onderzoek werd hoofdzakelijk gefinancierd door een toelage van het National Institute on Aging en de Alzheimer's Association.

Over het onderzoek: LaFerla en zijn collega's, onder wie de hoofdauteur van het onderzoek Antonella Caccamo, een onderzoeksmedewerkster van de UCI, testten AF267B uit op normale muizen en op speciale alzheimermuizen die door het laboratorium van LaFerla werden gecreëerd en die verschillende kenmerken van de ziekte van Alzheimer vertoonden, onder meer plaques en knopen. De muizen werden geïnjecteerd met AF267B of met een verbinding die dicyclomine wordt genoemd. Dicyclomine is een M1-antagonist en doet precies het tegenovergestelde van wat een M1-agonist doet. Dicyclomine werd gebruikt als bewijs van het concept; als M1-agonisten de cognitieve functie helpen verbeteren en geheugenachteruitgang omkeren, dan moet een M1-antagonist het tegengestelde effect hebben.

Nadat ze acht weken dagelijks AF267B kregen toegediend en vier weken dagelijks dicyclomine-injecties kregen werden de muizen getest met behulp van twee verschillende gedragstaken. In het Morris-waterlabyrint werden ze getest op ruimtelijke referentie, een taak die afhankelijk is van de hippocampus en de cortex. Bij die test werden de muizen in een labyrint in een watertank gezet en herhaaldelijk aangemoedigd om een verborgen platform in de tank te lokaliseren door het maken van ruimtelijke associatie in de ruimte om hun zoektocht te vergemakkelijken. Nadat het platform was verwijderd, controleerden de onderzoekers met achtereenvolgende proeven hoeveel keer de muizen de ruimte waar het platform had gestaan overstaken - een aanwijzing van de mate waarin ze zich de locatie van het platform herinnerden.

Hoewel AF267B geen effect had op de normale muizen, die niet getroffen waren door plaques of knopen, toonden de tests duidelijk aan dat de transgene alzheimermuizen die met die verbinding waren behandeld zich de plaats van het platform beter herinnerden in vergelijking met de controlegroep met transgene muizen die een placebo kregen. Frappant was dat alle muizen, zowel normale als transgene, die waren geïnjecteerd met dicyclomine zich de locatie van het platform niet meer herinnerden, wat bewijst dat een M1-antagonist geen schadelijk effect heeft op het geheugen. Een neuropathologisch onderzoek van de muizen toonde ook aan dat er minder plaques en knopen waren in de hersenen van de transgene muizen die behandeld waren met AF267B dan in de hersenen van de transgene muizen die een placebo kregen. Alle muizen die geïnjecteerd werden met dicyclomine vertoonden meer diffuse plaques en knopen.

LaFerla en zijn team gebruikten ook een test die betrekking heeft op contextuele informatie en onprettige stimuli, herinneringen die verwerkt worden door de amygdala. De muizen werden in een donkere doos gezet om zichzelf vertrouwd te maken met die context. Na een paar seconden ging er een licht aan en werd er een deur geopend naar een tweede donkerder compartiment. Aangezien muizen duisternis verkiezen, gingen ze naar het donkere compartiment, waar ze een lichte schok kregen. Later werden de muizen weer in het eerste compartiment gezet en werd er getest hoe lang ze het donkerdere met een schok geassocieerde compartiment zouden vermijden, een teken dat ze zich de onprettige stimulus herinnerden.

Terwijl de normale muizen het schokcompartiment vermeden, vertoonden alle alzheimermuizen, ook de muizen die met AF267B waren behandeld, een beschadigd geheugen voor die taak. Een neuropathologisch onderzoek van hun hersenen bracht geen afname van de plaques of de knopen in de amygdala aan het licht. De toediening van dicyclomine reduceerde de geheugenfunctie zowel bij de normale als bij de transgene muizen.

Volgens LaFerla komt dat doordat er in de amygdala er minder productie is van het alphasecretase-enzym, dat wanneer het actief is de vorming van beta-amyloïde voorkomt. Het peil van dat enzym kon dus niet worden verhoogd door AF267B in de amygdala en de productie van beta-amyloïde kon niet worden voorkomen.

Onderzoek van LaFerla heeft in het verleden al aangetoond dat de opeenhoping van beta-amyloïde in neuronen het startschot geeft voor het begin van de achteruitgang van het geheugen bij de ziekte van Alzheimer. Zijn team heeft ook aangetoond dat het verwijderen van plaques uit de hersenen kan leiden tot het opruimen van de knopenpathologie, wat de theorie ondersteunt die gekend is onder de naam "amyloid cascade hypothesis." Volgens die hypothese is het de ophoping van beta-amyloïde in de hersenen die de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer bij mensen op gang brengt.

Nieuw onderzoek: hersenscans voorspellen cognitieve achteruitgang

Wed, 08 Feb 2006 00:00:00 +0100

De resultaten van een nieuw onderzoek dat werd geleid door onderzoekers van de University of California in Berkeley tonen aan dat hersenscans neurologische veranderingen kunnen opsporen bij personen die geen uitwendige tekenen van cognitieve achteruitgang vertonen, maar die later dementie of mentale verzwakking ontwikkelen.
Het onderzoek, dat op 8 februari werd gepubliceerd in het tijdschrift Annals of Neurology, levert het bemoedigend bewijs dat "positron emission tomography" (PET) en "magnetic resonance imaging" (MRI) eventueel kunnen worden gebruikt om preklinische tekenen van de ziekte van Alzheimer op te sporen.
"Onze paper is één van de weinige papers die aantonen dat het mogelijk is om veranderingen op te sporen in de hersenen van normale bejaarden die later een cognitieve achteruitgang gewaar worden," aldus Dr. William Jagust, professor neurologie en volksgezondheid aan de University of California in Berkeley en hoofdauteur van de paper. "We beschikken echter nog niet over voldoende gegevens om te kunnen zeggen dat hersenscans de ziekte van Alzheimer kunnen voorspellen. De locaties van de getroffen hersenzones werden echter al in andere onderzoeken in verband gebracht met de ziekte van Alzheimer, zodat het mogelijk is dat we vroege tekenen van de ziekte opvangen."
Jagust, die verbonden is aan de School of Public Health van de UC Berkeley, het Helen Wills Neuroscience Institute en de Lawrence Berkeley National Laboratory, werkte samen met Mary Haan, professor epidemiologie aan de University of Michigan en hoofdonderzoeker van de Sacramento Area Latino Study on Aging (SALSA).

Het hersenscanonderzoek maakt deel uit van SALSA, het eerste en enige representatieve onderzoek van dementie en cognitieve functionering binnen een Latijns-Amerikaanse populatie. SALSA, dat gefinancierd wordt door het National Institute on Aging, omvat 1.789 personen, voornamelijk Mexicaanse Amerikanen, die per post, per telefoon of rechtstreeks bij hun thuis werden gerekruteerd.
Bij het hersenscanonderzoek kregen 60 cognitief normale deelnemers bij hun inschrijving PET- en MRI-hersenscans en ondergingen ze een volledige reeks neuropsychologische tests. Ze werden gemiddeld 3,8 jaar gevolgd en legden ongeveer één keer per jaar kennis- en geheugentests af. Personen met een significante achteruitgang qua score werden verder geëvalueerd op tekenen van cognitieve achteruitgang.
De onderzoekers ontdekten dat een lager glucosemetabolisme - vastgesteld door de PET-scans - in sterke mate verband hield met een snellere achteruitgang bij de "modified mini mental state examination" (3MSE), een test die globale cognitieve functies zoals geheugen, taal, ruimtelijk inzicht en beoordelingsvermogen evalueert.
De PET-scans ontdekten meer bepaald zones met een lager glucosemetabolisme in de pariëtale en de temporele hersenkwab. Heel wat andere onderzoeken hebben uitgewezen dat dezelfde zones ook een lager glucosemetabolisme hebben bij alzheimerpatiënten en bij sommige personen met een lichte cognitieve verzwakking.
Bij het hersenscanonderzoek focusten de MRI-scans zich op de entorhinale cortex en de hippocampuszone in de temporele hersenkwab, zones die betrokken zijn bij het geheugen. Andere postmortale onderzoeken van de hersenen van alzheimerpatiënten wijzen uit dat die zones het eerst worden getroffen als de ziekte zich ontwikkelt.
De onderzoekers ontdekten dat hoe kleiner die hersenzones waren in de MRI-scans, hoe meer de score van een persoon achteruitging in de "delayed recall"-geheugentest (DelRec). Die resultaten liggen in dezelfde lijn als de bevindingen van andere onderzoeken die de omvang van de entorhinale cortex en de hippocampus van personen met een lichte cognitieve verzwakking koppelen aan een eventuele ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer.
De onderzoekers wijzen erop dat de verschillende hersenscans achteruitgang voorspelden op verschillende soorten cognitieve tests. De PET-scans voorspelden achteruitgang op de 3MSE, maar niet op de DelRec-geheugentest. Het omgekeerde was het geval voor de MRI scans, die achteruitgang voorspelden op de geheugentest, maar niet op de 3MSE.
"Die resultaten kloppen met wat wij weten van de hersenen," aldus Jagust. "De hersenzones die opgevangen worden door de PET-scans zijn betrokken bij meer algemene cognitieve functies, terwijl de zones die bestudeerd worden in de MRI-scans verband houden met het geheugen."

Moleculen van ruggengraatvocht kunnen de ziekte van Alzheimer voorspellen

Mon, 06 Feb 2006 00:00:00 +0100

Het peil van bepaalde moleculen in cerebrospinaal vocht kan personen identificeren die zich in de vroege stadia van de ziekte van Alzheimer bevinden, delen Zweedse neurologen mee.

Als die bevindingen worden geverifieerd in bijkomend onderzoek, kan het ooit mogelijk worden om patiënten al vroeg te behandelen, op een moment dat er nog tijd is om corrigerende stappen te ondernemen, zeggen de wetenschappers.

"Het probleem is dat je start met patiënten met lichte geheugenstoornissen en dat je niet weet of het gaat om ouder worden, depressie, stress of de ziekte van Alzheimer," zegt Dr. Kaj Blennow. Hij is professor Klinische Neurochemie aan de Lund University en een lid van het team dat de bevindingen rapporteerde in de online editie van Lancet Neurology van 6 februari.

Het onderzoek met 180 personen ontdekte dat een abnormaal peil van moleculen met de naam b-amyloïde, totale tau en gefosforileerde tau in het vocht dat de hersenen en het ruggenmerg bevochtigt met grote nauwkeurigheid de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer gedurende de volgende jaren voorspelt.

"Je moet in een dergelijk onderzoek de patiënten gedurende lange tijd volgen," zegt Blennow. "Dit onderzoek is tot dusver het langste, met een follow-up van zo maar even zes jaar."

Bij een gemiddelde follow-up van vier tot vijf jaar ontwikkelde 42 procent van de personen met wat formeel gekend is als lichte cognitieve verzwakking de ziekte van Alzheimer en 15 procent ontwikkelde andere vormen van dementie. Gecombineerde metingen van totale tau en beta-amyloïde bij het begin van het onderzoek identificeerden diegenen die de ziekte van Alzheimer ontwikkelden met een nauwkeurigheid van meer dan 90 procent, zeggen de onderzoekers.

Hoewel van geen enkele behandeling werd aangetoond dat ze dementie voorkomt, "zijn er verschillende onderzoeken aan de gang met kandidaat-medicamenten met potentiële ziektewijzigende effecten," zegt Blennow. "De voornaamste implicatie van ons onderzoek is dat als die medicamenten efficiënt zijn, we de behandeling zeer vroeg kunnen beginnen."

Maar, voegt hij eraan toe, er zijn meer onderzoeken nodig. "Hoewel we over het bewijs beschikken dat ze goede biomarkeerders zijn, is de vraag hoe goed ze zijn. Het zal enkele jaren duren om dat te weten te komen." Er zijn verschillende onderzoeken aan de gang in Zweden, Duitsland en de Verenigde Staten, voegt hij eraan toe.

Maar de waarde van die biomarkeerders kan uiteindelijk een academische vraag blijken te zijn in de echte wereld van de medische praktijk en dat omwille van verschillende redenen, zegt Dr. John Morris, professor Neurologie aan de Washington University School of Medicine in St. Louis, wiens team biomarkeerder- en hersenscanonderzoeken heeft gedaan voor de voorspelling van dementie.

De scanonderzoeken wezen uit dat zelfs bij mensen met lichte symptomen er aanzienlijke schade was aangericht in belangrijke hersenzones, aldus Morris, zodat pogingen tot een vroege interventie vruchteloos zouden kunnen zijn.

"Wanneer we de hersenen van personen onderzoeken die door andere oorzaken gestorven zijn, zien we zelfs in het stadium van lichte cognitieve verzwakking dat hun hersenen al substantiële verliezen vertonen in kwetsbare hersenzones," zegt hij.

Het Zweedse onderzoek biedt "waardevolle informatie," zegt Morris, maar ruggengraatpuncties om cerebrospinaal vocht te verzamelen zijn moeilijk uit te voeren in de dagelijkse medische praktijk.

"Wij voeren ook onderzoek uit op cerebrospinaal vocht, maar ruggengraatpuncties zijn in het echte leven niet geschikt voor een vroege opsporing," zegt hij. "We hebben zelfs betere markeerders of beelden nodig dan we nu hebben. Maar dat doet geen afbreuk aan wat die onderzoekers hebben gedaan."

Die betere markeerders zouden kunnen komen van het Alzheimer's Disease Neuroimaging Initiative, dat in de Verenigde Staten zal plaatsvinden, zegt William Thies, ondervoorzitter voor medische en wetenschappelijke zaken van de Alzheimer's Association. Het onderzoek, dat duizenden deelnemers zal tellen, richt zich vooral op hersenbeelden, maar heeft ook een biomarkeerdercomponent, zegt hij.

De biomarkeerders die in het Zweeds onderzoek werden geïdentificeerd, zullen slechts een beperkte waarde hebben in de Verenigde Staten, omwille van het grote verschil tussen de gezondheidszorgsystemen in de beide landen, zegt Thies. Zweden heeft een universele ziektekostenverzekering die gefinancierd wordt door de overheid, die ook het onderzoek betaalde.

Het gebruik van ruggengraatpuncties zou in de Verenigde Staten veel moeilijker zijn, aangezien "niemand er wil voor betalen en mensen er veel weigerachtiger tegenover staan om een naald in hun rug te krijgen," zegt hij. "Wat we nodig hebben, zijn biomarkeerders die gemakkelijk te verkrijgen zijn."

Receptor die cruciaal is bij neurodegeneratie doet plaque van de ziekte van Alzheimer afnemen

Wed, 01 Feb 2006 00:00:00 +0100

New Haven, Conn.--Het verhogen van het peil van een eiwit dat een cruciale rol speelt in traumatische ruggenmergletsels en multiple sclerose doet de concentratie van ziekte veroorzakend plaque bij de ziekte van Alzheimer afnemen, melden onderzoekers van de Yale School of Medicine in de Journal of Neuroscience.

"Onze nieuwe bevindingen tonen aan dat farmacologische methoden om het eiwit NogoReceptor te doen toenemen, een manier kunnen zijn om de gebreken te behandelen die verband houden met de ziekte van Alzheimer," zegt Stephen Strittmatter, M.D., hoofdauteur van het onderzoek en mededirecteur van het nieuwe programma "Cellular Neuroscience, Neurodegeneration and Repair" van Yale.

Het is welbekend dat de klinische dementie van de ziekte van Alzheimer verband houdt met specifieke pathologische wijzigingen in de hersenen. Eén van die wijzigingen is de afzetting van peptidebeta-amyloïde in hersenplaques, een kenmerk van de ziekte. Zenuwvezels spelen ook een cruciale rol in het neurodegeneratieve proces van de ziekte van Alzheimer. "We vroegen ons af of de mechanismen die de groei van zenuwvezels regelen het proces van de ziekte van Alzheimer doen afnemen," zegt Strittmatter, professor in de afdelingen Neurologie en Neurobiologie.

In hersensecties van alzheimerpatiënten is het eiwit NogoReceptor in een ongewoon patroon verspreid in combinatie met beta-amyloïdepeptide, dat de voornaamste component is van de plaque die wordt gevormd in de hersenen van patiënten met de ziekte van Alzheimer, zegt hij.

"Aan de hand van genetische muizenmodellen tonen we aan dat NogoReceptor en beta-amyloïde zich met elkaar verbinden," zegt Strittmatter. "Vandaar dat we onderzochten of NogoReceptor het proces van de ziekte van Alzheimer wijzigt."

Follow-uponderzoek toont aan dat medicament ernstige alzheimersymptomen met één jaar vertraagt

Fri, 27 Jan 2006 00:00:00 +0100

Een medicament dat wordt gebruikt om de symptomen van de gematigde tot ernstige variant van de ziekte van Alzheimer te behandelen blijkt gedurende één jaar doeltreffend te zijn, aldus de resultaten van een nieuw multicentraonderzoek dat bijkomende ondersteuning biedt voor de voortdurende doeltreffendheid van de behandeling met de naam Namenda® voor patiënten in de latere stadia van de ziekte.

"Dit onderzoek toont aan dat het mogelijk is om sommige cognitieve en functionele verliezen die verband houden met de later stadia van de ziekte van Alzheimer te verzachten, wat voor een basis voor meer optimisme zorgt bij de zorgverstrekkers," zegt Barry Reisberg, M.D., professor psychiatrie aan de NYU School of Medicine en hoofdonderzoeker van het onderzoek, dan in het januarinummer van jaargang 2006 van Archives of Neurology verschijnt.

"Ons onderzoek gaat na of die medicatie heilzaam blijft en veilig is met opmerkelijk weinig neveneffecten," zegt Dr. Reisberg, klinisch directeur van het Silberstein Aging and Dementia Research Center van de NYU School of Medicine.

Namenda® werd in oktober 2003 door de Food and Drug Administration goedgekeurd voor de behandeling van de gematigde tot ernstige variant van de ziekte van Alzheimer. De goedkeuring was gedeeltelijk gebaseerd op een nauwgezet onderzoek van 28 weken bij 252 personen die willekeurig werden gekozen om het medicament of een placebo toegediend te krijgen. De resultaten, die in de lente van 2003 gepubliceerd werden in het prestigieuze New England Journal of Medicine, toonden aan dat het medicament de neerwaartse spiraal van de ziekte kan vertragen. Dr. Reisberg was de hoofdonderzoeker van dat onderzoek.

Het nieuwe onderzoek evalueerde de effecten van de medicatie bij dezelfde patiënten gedurende een bijkomende periode van 24 weken in een zogenaamde "open label extension." Alle patiënten die een placebo hadden gekregen, kregen nu het medicament. Het onderzoek had betrekking op 175 patiënten, van wie er 80 de placebo hadden gekregen. De andere patiënten kregen ook het medicament. Het onderzoek werd betaald door het Duitse bedrijf Merz Pharmaceutical GmbH, dat het medicament in Duitsland en elders op de markt brengt. In de Verenigde Staten verkoopt Forest Pharmaceuticals Inc Namenda®.

Alle patiënten werden geëvalueerd met een hele reeks proeven waarbij hun cognitieve en functionele capaciteiten en hun gedrag werden getest. Diegenen die van de placebo waren overgeschakeld op Namenda® vertoonden een significant trager aftakelingstempo in een proef die hun capaciteit om dagelijkse activiteiten uit te voeren testte en in een proef waarbij hun kennis werd gemeten, in vergelijking met het aftakelingstempo dat voordien werd opgetekend. Ze vertoonden ook een significant voordeel bij een proef die de globale capaciteiten en het globale gedrag evalueerde en die gepaard ging met input vanwege de zorgverstrekkers.

Bij de patiënten die zowel in het eerste als in het nieuwe onderzoek Namenda® kregen, bleek de behandeling nog steeds voordelen op te leveren.

Namenda® is de enige goedgekeurde behandeling voor het vertragen van de latere stadia van de ziekte, waarin de patiënten het meest lijden. In de gematigde tot ernstige stadia beginnen de patiënten hun capaciteit om voor zichzelf te zorgen te verliezen. Gewoonlijk kunnen ze zich dan moeilijk aankleden of wassen; veel van hen kunnen niet langer een kop koffie of thee zetten.

De auteurs van het onderzoek zijn: Dr. Reisberg en Steven Ferris, Ph.D., van de NYU School of Medicine; Rachelle Doody, M.D. Ph.D., van het Baylor College of Medicine; Frederick Schmitt, Ph.D., van de University of Kentucky; en Albrecht Stöffler, M.D., en Hans Jörg Möbius, M.D., Ph.D., van Merz Pharmaceuticals

Nieuwe verbinding stopt hersenceldegeneratie bij de ziekte van Alzheimer

Fri, 20 Jan 2006 00:00:00 +0100

Onderzoekers die aan nieuwe medicamenten werken aan de Northwestern University hebben een nieuwe oraal toe te dienen verbinding ontwikkeld die speciaal gericht is op het onderdrukken van hersencelontsteking en neuronenverlies bij de ziekte van Alzheimer.

De verbinding wordt snel door de hersenen geabsorbeerd en is niet-toxisch -- belangrijk voor een medicament voor het centrale zenuwstelsel dat mogelijk gedurende lange perioden moeten worden genomen.

De verbinding wordt beschreven in het nummer van de Journal of Neuroscience van 11 januari en wordt MW01-5-188WH genoemd. Ze remt op een selectieve manier de productie van pro-inflammatoire eiwitten (de zogenaamde "cytokines") door glia, belangrijke cellen van het centrale zenuwstelsel die normaal het lichaam helpen bij het organiseren van een reactie, maar die overgeactiveerd worden bij bepaalde neurodegeneratieve ziekten, zoals de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson, beroerte en traumatisch hersenletsel.

De verbinding werd ontworpen en samengesteld in het laboratorium van D. Martin Watterson van de Northwestern University Feinberg School of Medicine met behulp van een synthetisch chemieplatform dat in zijn laboratorium ontwikkeld werd door onderzoekers van het Center for Drug Discovery and Chemical Biology (CDDCB) van de Northwestern University voor de snelle ontdekking van nieuwe potentieel therapeutische verbindingen.

Watterson is mededirecteur van het CDDCB, J.G. Searle-professor Moleculaire Biologie en Biochemie en professor Moleculaire Farmacologie en Biologische Chemie aan de Feinberg School.

De doeltreffendheid en veiligheid van de verbinding in een dierenmodel van de ziekte van Alzheimer werd geëvalueerd in samenwerking met Linda J. Van Eldik, mededirecteur van de CDDCB en professor Cel- en Moleculaire Biologie aan de Feinberg School.

Naast het feit dat het een belangrijke verbinding voor de ontwikkeling van medicamenten levert, heeft het onderzoek belangrijke implicaties voor de ontdekking van medicamenten voor neurodegeneratieve ziekten in het algemeen, aangezien het het bewijs levert van het concept dat het mikken op de overproductie van cytokines door geactiveerde glia een uitvoerbare benadering is die het potentieel heeft om het begin en de voortgang van de ziekte te moduleren, zeggen de onderzoekers.

De achteruitgang van cognitieve functies die gekoppeld zijn aan het deel van de hersenen dat de hippocampus wordt genoemd, is een klinisch kenmerk van de ziekte van Alzheimer. Het verslag toont aan dat het mikken op buitensporige glia-activering hersenontsteking en neurondisfunctie in de hippocampus kan onderdrukken en kan beschermen tegen cognitieve achteruitgang in een dierenmodel.

Neurondisfunctie kan leiden tot verdere glia-activering en bijdragen tot een verdere verslechtering van het ziekteproces. De onderzoekers van de Northwestern University ontdekten dat 188WH en verwante verbindingen de voortgang van de neuro-inflammatoire cascade vertragen of omkeren en de door menselijke amyloïde-beta geïnduceerde glia-activering bij een muis die speciaal is ontworpen om veel van de tekenen van de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen, met inbegrip van neuro-inflammatie, neuronische en synaptische degeneratie en gedragsgebreken, doen afnemen.

De verbinding herstelde ook het normale peil van markeerders van synaptische disfunctie in de hippocampus, de zone in de hersenen die het geheugen helpt regelen en die geleidelijk wordt vernietigd door neurodegeneratieve ziekten zoals de ziekte van Alzheimer. Behandeling met de verbinding verminderde ook alzheimerachtige gedragsgebreken bij muizen die voorbestemd zijn om letsel aan de hippocampus op te lopen.

Hoewel vorig onderzoek van de auteurs en tal van andere onderzoekers binnen het vak plaques, knopen en neuronaal letsel in verband bracht met synaptische disfunctie en cognitieve achteruitgang, werd het rechtstreekse verband van glia met die processen en hun potentieel als een selectief doel voor nieuwe therapieën voordien nooit zo ondubbelzinnig geïmpliceerd.

Er zijn drie cruciale aspecten aan het verslag, zegt Watterson.

"Ten eerste werd er een nieuwe verbinding beschreven die kan worden ontwikkeld tot een nieuwe klasse van alzheimertherapie die op de ziekte mikt. Ten tweede werd er gebruik gemaakt van een innovatieve benadering voor de snelle en rendabele ontdekking van orale biobeschikbare, veilige en doeltreffende verbindingen en die benadering kan worden uitgebreid tot andere ziektedomeinen," aldus Watterson.

"Ten derde werden het ontwerp, de synthese en de in-vivo-analyses uitgevoerd door een nieuwe generatie van jonge wetenschappers die in ons opleidingsprogramma werd opgeleid om de volgende generatie van interdisciplinaire wetenschappers te onderrichten," aldus nog Watterson.

Northwestern University patenteerde de verbinding 188WH en heeft de patentrechten exclusief aan NeuroMedix, Inc., gegeven voor klinische ontwikkeling.

Twee wegen leiden naar lichte cognitieve verzwakking en de ziekte van Alzheimer

Wed, 11 Jan 2006 00:00:00 +0100

Pittsburgh, 11 januari - Volgens een onderzoek dat nieuwe hersenbeeldtechnologie gebruikt, zijn er twee wegen naar lichte cognitieve verzwakking die elk een ander deel van de hersenen gebruiken en kunnen de beide wegen dezelfde eindbestemming hebben.

De beide wegen kunnen leiden naar de ziekte van Alzheimer, meldt James T. Becker, Ph.D., neuropsycholoog aan de University of Pittsburgh, en zijn collega's in het januarinummer van het tijdschrift Archives of Neurology.

Clinici moeten zich bewust zijn van die twee verschillende neuropathologieën als ze "magnetic resonance images" (MRI's) evalueren van hersenen van patiënten van wie ze denken ze zich ontwikkelen in de richting van de ziekte van Alzheimer, zegt Dr. Becker.

Het onderzoek maakte gebruik van oppervlaktemaasbeeldtechnologie om een reeks MRI-beelden te combineren tot een driedimensioneel beeld van de hippocampus van de patiënt. Die techniek geeft meer gedetailleerde informatie dan MRI-volumemetingen van de hippocampus, die gewoonlijk worden gebruikt om te helpen bepalen of een patiënt zich in de richting van de ziekte van Alzheimer heeft ontwikkeld, zeggen de onderzoekers.

Het amnesische subtype van lichte cognitieve verzwakking wordt enkel gekenmerkt door geheugenverzwakking, terwijl het "multiple cognitive domain"-subtype andere types van lichte verzwakking omvat, zoals verzwakking van beoordelings- en taalvermogen, maar weinig of geen geheugenverlies. De beide subtypes ontwikkelen zich tot de ziekte van Alzheimer in 12 tot 15% van de gevallen, zegt Dr. Becker.

Tot dusver wist men niet of de pathologieën van die twee subtypes verschillend waren dan wel of het "multiple cognitive domain"-subtype een meer geavanceerde vorm van het amnesische subtype was, zoals sommigen hebben beweerd, zeggen de auteurs van het onderzoek.

In vergelijking met de gezonde controlepersonen vertoonden de patiënten met het amnesische subtype van lichte cognitieve verzwakking een significante verschrompeling van het onderste hippocampusoppervlak (linkerkant: P=0,02; rechterkant: P=0,03). Die verschrompeling was niet significant verschillend van wat werd vastgesteld bij patiënten met de ziekte van Alzheimer (linkerkant: P=0,20; rechterkant: P=0,25).

Patiënten met het "multiple cognitive domain"-subtype van lichte cognitieve verzwakking vertoonden geen significante hippocampusverschrompeling in vergelijking met de controlepersonen (P>0,05 voor de beide kanten). In vergelijking met de alzheimerpatiënten bleef de hippocampus significant gespaard van verschrompeling (P=0,002 voor de beide kanten).

Een vorig beeldonderzoek dat werd uitgevoerd door Dr. Becker en zijn collega's bracht aan het licht dat bij patiënten met het "multiple domain"-subtype van lichte cognitieve verzwakking zich significante corticale verschrompeling voordoet, en niet zozeer hippocampusverschrompeling, merkten de auteurs op.

"Het ontbreken van een uitgebreide hippocampusverschrompeling en de aanwezigheid van significante corticale verschrompeling bij personen met het "multiple cognitive domain"-subtype van lichte cognitieve verzwakking betekent dat het beginpunt van de beide syndromen niet hetzelfde is," zeggen de auteurs.

Voor patiënten die zich ontwikkelen in de richting van de ziekte van Alzheimer echter blijft het eindpunt van de twee syndromen hetzelfde. In vorige onderzoeken werd vastgesteld dat patiënten met het "multiple cognitive domain"-subtype van lichte cognitieve verzwakking naast de gewone cognitieve verzwakking van de ziekte van Alzheimer uiteindelijk ook een verschrompeling van de hippocampus zullen ondergaan , zegt Dr. Becker.

"Die heldere beelden, die gemaakt zijn met behulp van driedimensionele modellering, hebben bewezen wat we veronderstelden, namelijk dat er ten minste twee overgangsfasen zijn die leiden tot de ziekte van Alzheimer," zegt Dr. Becker. "Nu kunnen we die wegen gaan onderzoeken en behandelingen ontwikkelen die hopelijk de voortgang van de ziekte van Alzheimer vertragen of stoppen."

"Vanuit het perspectief van een arts vertelt dat onderzoek ons dat als je naar een MRI kijkt van iemand van wie je denkt dat hij zich in de richting van de ziekte van Alzheimer ontwikkelt en je je aandacht enkel op de hippocampus richt, je misschien onterecht denkt dat hij zich niet in een overgangsfase van de ziekte van Alzheimer bevindt," voegt hij eraan toe.

Primaire bron: Archives of Neurology
Bronreferentie: Becker JT et al. Three-dimensional patterns of hippocampal atrophy in mild cognitive impairment.
Archives of Neurology. 2006; 63:97-101.

alzheimer.nl

Nieuwe hypothese over oorzaak alzheimer: mogelijk infectieziekte

Onderzoek naar erfelijkheid vroege dementie weer stapje verder

Verband tussen hersenstimulerende gewoonten en verminderde Alzheimer-proteïne-niveaus

Mannen vaker last van geheugenproblemen

Ontsteking bij de ziekte van Alzheimer al vroeg zichtbaar

Hersenen compenseren vergeetachtigheid door intensivering ander hersendeel

Voortekenen dementie al op vroege leeftijd

'Wondermiddel tegen Alzheimer werkt dan toch niet

Geheugen al achteruit op 45ste

Nieuwe sporen voor geheugenverlies bij ouderen

Grootte van hersenen voorspelt Alzheimer

Hersenen krimpen door fastfood

Weinig eten houdt het brein jong

Medicijn kan leeftijdsgerelateerde veranderingen in hersencellen omkeren

Vaccin tegen alzheimer-proteïne werkt remmend bij muizen

Vroeg symptoom Alzheimer omkeerbaar in lab

Probleemgedrag van demente verpleeghuisbewoners stelt arts voor dilemma

'Vis beschermt tegen Alzheimer'

Effecten van Alzheimer teruggedraaid met elektrische stimulatie

Neustest kan Alzheimer in vroeg stadium opsporen

Onderzoekers vinden gendefect voor dementie en ALS

Plaques en tangles in hersenen van ernstig depressieve ouderen

ISAO steunt 10 nieuwe wetenschappelijke onderzoeken

Hans Beumers loopt marathon New York voor alzheimer in 4.33!

Antidepressiva zinloos bij Alzheimer

'Depressie verdubbelt kans op Alzheimer'

Kan hoge bloeddrukmedicijn helpen tegen Alzheimer?

Amyloïde-ß-antistof Gantenerumab ruimt plaques op

Nieuw richt-medicijn voor Alzheimer ontdekt

Schadelijke eiwitten Alzheimer ontmaskerd

Nieuwe techniek ontrafelt transport in levende hersencellen

'Zwangerschapseiwit voorspelt Alzheimer'

Marker voor Alzheimer neemt overdag toe en vermindert s nachts

'Brein krimpt bij vitamine B12-gebrek'

Doorbraak in strijd tegen ALS en dementie

Ontsteking in hersenen van alzheimerpatiënten verloopt anders dan gedacht

Typen dementie in hersenen moeilijk te onderscheiden

Vacature bij de Internationale Stichting Alzheimer Onderzoek: European Research Grants Manager

ISAO geeft verhalenbundel uit ter ere van Wereld Alzheimer Dag

In Alzheimerhersenen verminderde aanwezigheid van sleutelproteïne

Bekende werkzame stof helpt tegen Alzheimer

Patiënt met dementie kan vaardigheden leren

Studie onthult nieuwe link tussen Alzheimer en gezond oud worden

Wegversperring mogelijk nieuwe strategie voor behandeling Alzheimer

Verhalenbundel over Alzheimer in de maak

Neurowetenschappers vinden hersenonderdeeltje verantwoordelijk voor geheugenverlies

Nieuw medicijn stopt voortgang Alzheimer

Meer dan 50% van de Alzheimer-gevallen kan worden voorkomen

'Overgewicht veroorzaakt dementie'

A Separation: film waarin dementie een grote rol speelt

Alzheimer beter te voorspellen door onderzoek in meerdere hersengebieden

Paracetamol kalmeert dementerende ouderen

Alzheimer betrouwbaarder te voorspellen door onderzoek in meerdere hersengebieden

Uw eigen verhaal over dementie in boekvorm

Over dertig jaar allemaal preventief aan een Gronings medicijn tegen Alzheimer?

Onderzoek toont hoe apo-E4 bijdraagt aan vorming van plaques

Extract uit kaneelpijpje helpt mogelijk tegen Alzheimer

Weinig artsen bereid tot euthanasie bij dementie

Alzheimer heeft steeds grotere invloed op economie

Doorbraak: molecule gevonden dat vorming zenuwstelsel regelt

Alzheimer heeft twee snelheden

Potentieel kandidaatmedicijn voor ziekte van Alzheimer gevonden

Nanodeeltjes kunnen de vorming van Alzheimer-plaques afstoppen

Risicogen tast hersenverbindingen aan 50 jaar voordat alzheimer toeslaat

Nieuwe invalshoek mogelijke Alzheimer-bloedtest

Alzheimer-gerelateerd proteïne verstoort transport in hersencellen

Verloop ziekte van Alzheimer zichtbaar via scan

Hersenen krimpen al 10 jaar voordat Alzheimer zich manifesteert

Alzheimer laat geheugen deels intact

Insuline mogelijk potentiële therapie voor Alzheimer

Alzheimer-achtige veranderingen bij cognitief-normale ouderen aangetroffen

Astmamedicijn kan ziekte van Alzheimer helpen controleren of behandelen

Alzheimer-onderzoek zet stapje vooruit

Alzheimer ontstaat mogelijk in de lever

Neuronen gekweekt die geheugenverlies teniet kunnen doen

Toename van hersenenzym kan mogelijk Alzheimer afremmen

Nieuwe onderzoekscombinatie kan leiden tot vroege diagnose van Alzheimer

Europarlement wil nationale strategieën om Alzheimer aan te pakken

Ruggenprik maakt Alzheimer inzichtelijk

'Wondermiddel tegen Alzheimer werkt dan toch niet

Marker voor Alzheimer neemt overdag toe en vermindert s nachts

1,274 miljoen voor onderzoeksprojecten in 2008