Hersenen en alzheimer

Eén van de kenmerken van de ziekte van Alzheimer is de opeenhoping van amyloïde plaques tussen de zenuwcellen (neuronen) in de hersenen. Amyloïde is een algemene term voor eiwitfragmenten die het lichaam normaal produceert. Beta-amyloïde is een eiwitfragment dat van een ander eiwit, namelijk ‘amyloid precursor protein’ (APP), is afgeknipt. In gezonde hersenen worden die eiwitfragmenten afgebroken en verwijderd. Bij de ziekte van Alzheimer hopen die gedeelten zich op en vormen ze harde onoplosbare plaques.

Neurofibrillaire tangles (knopen) bestaan uit onoplosbare samengestrengelde vezels die in de hersencellen te vinden zijn. Zij bestaan voornamelijk uit het tau-eiwit. Normaal gesproken vervult dit eiwit een belangrijke rol bij de instandhouding van de structuur en de stevigheid in de zenuwcel (neuron). Deze structuur is met elkaar verbonden door microscopische, draadvormige buisjes (microtubules). Deze zijn van belang voor het vervoer van ondermeer voedingsstoffen en prikkels in de zenuwcel.

Door een nog onbekende oorzaak kan de opbouw van het tau-eitwit veranderen (mutatie). Die gewijzigde opbouw van het tau-eiwit tast de zenuwcel aan en veroorzaakt daarbij tevens een verslechtering van de communicatie in de cel. Uiteindelijk kan de aangetaste zenuwcel zelfs geheel afsterven. Ook bij de ziekte van Alzheimer is sprake van dit abnormale tau-eiwit. Door de werking ervan raken eerst de microtubules verstopt en vervolgens brokkelt dit systeem af.

Voor nadere uitleg over tangles en plaques kunt u ook terecht op de volgende pagina in Medische illustraties.

Bij het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer doet zich een globale krimp van het hersenweefsel voor. Daarnaast worden de hersenholten (de kamers in de hersenen die de cerebro-spinale vloeistof bevatten) opvallend groter. In de vroege stadia van de ziekte van Alzheimer begint het kortetermijn-geheugen achteruit te gaan als de cellen in de hippocampus (deeluitmakend van het limbisch systeem) degenereren. Het vermogen om alledaagse routinetaken uit te voeren wordt ook lastiger.

Als de ziekte van Alzheimer zich door de hersenschors (de buitenlaag van de hersenen) verspreidt, kan dat een aantal effecten met zich meebrengen, zoals: verminderd inzicht, emotionele uitbarstingen en verzwakt spraakvermogen.

De ontwikkeling van de ziekte leidt tot het afsterven van meer zenuwcellen en de daaruit voortvloeiende gedragswijzigingen als ronddolen en opgewondenheid. Het vermogen om gezichten te herkennen en te communiceren verdwijnt volledig in de eindstadia. De patiënten verliezen controle over de darmen en de blaas en moeten uiteindelijk voortdurend worden verzorgd. Dat stadium van volledige afhankelijkheid kan jaren duren.

De gemiddelde tijd die verloopt tussen de diagnose en het overlijden van de patiënt bedraagt 4 tot 8 jaar, hoewel dit proces ook 20 jaar of langer kan duren.